Xuất khẩu của Mỹ sang các thị trường mới nổi tăng mạnh nhờ thuế quan của Tổng thống Trump

Một máy gặt liên hợp thu hoạch đậu tương tại bang Ohio. Năm 2025, Mỹ xuất khẩu nhiều đậu tương hơn sang các nền kinh tế mới nổi - Ảnh: Reuters

Trong năm 2025, xuất khẩu qua đường biển của Mỹ sang các thị trường mới nổi, không gồm Trung Quốc, tăng 17%, cho thấy các thỏa thuận thương mại do Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy từ khi ông trở lại Nhà Trắng cách đây 1 năm đang tái định hình dòng chảy thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo phân tích của tờ Nikkei Asia dựa trên dữ liệu từ công ty cung cấp thông tin thương mại Kpler, khối lượng hàng hóa Mỹ xuất khẩu bằng đường biển sang 20 nền kinh tế mới nổi lớn gồm Brazil, Ấn Độ, Malaysia và Việt Nam tăng từ 190 triệu tấn năm 2024 lên 223 triệu tấn năm 2025.

Một số quốc gia châu Á ghi nhận mức tăng đột biến ở các mặt hàng như ngô và đậu tương. Sự gia tăng này phần nào bù lại lượng hàng Mỹ xuất sang Trung Quốc giảm mạnh.

“Ở một số quốc gia, chúng tôi ghi nhận nhập khẩu từ Mỹ tăng mạnh sau các cuộc đàm phán thương mại với Washington”, ông Ishan Bhanu, chuyên gia phân tích hàng hóa nông nghiệp tại Kpler, nhận xét với tờ báo Nikkei Asia.

Dữ liệu cho thấy năm 2025, Việt Nam tăng nhập khẩu ngô Mỹ gấp 21 lần so với năm trước, đạt khoảng 1,7 triệu tấn. Từ tháng 6/2025, Việt Nam cam kết mua 2 tỷ USD nông sản Mỹ trong khuôn khổ đàm phán thương mại, qua đó Mỹ giảm thuế quan đối ứng từ 46% xuống 20%. Theo dữ liệu hàng tháng của Kpler, riêng tháng 11, lượng ngô Việt Nam nhập từ Mỹ lập kỷ lục 383.000 tấn.

“Đây là một diễn biến thú vị. Việt Nam vốn nhập nhiều ngô từ Nam Mỹ nhưng đến năm 2025 lại tăng mạnh nhập ngô từ Mỹ”, ông Bhanu nhận xét.

Tương tự, nhập khẩu đậu tương Mỹ của Pakistan cũng tăng mạnh, lên 1,23 triệu tấn trong năm 2025, từ 60.000 tấn của năm trước. Tháng 7 năm ngoái, hai nước ký thỏa thuận thương mại và một tháng sau đó, một phái đoàn Pakistan đã tới Washington để chốt nhiều hợp đồng nhập khẩu đậu tương lớn. Thỏa thuận này đồng thời tạo lực đẩy cho ngành dệt may Pakistan khi Mỹ hạ thuế quan từ khoảng 29% xuống 19%, giúp Pakistan tăng năng lực cạnh tranh so với các đối thủ như Ấn Độ.

Diễn biến tương tự cũng xuất hiện trong thương mại lúa mì giữa Mỹ và Bangladesh khi quốc gia Nam Á được giảm thuế quan để đổi lại việc mua thêm hàng hóa cơ bản của Mỹ.

“Trước đây, Bangladesh mua nhiều lúa mì từ Nga, đồng thời nhập khẩu từ Canada, Ukraine và Argentina. Nhưng sau thỏa thuận thương mại với Washington, nước này tăng mua lúa mì từ Mỹ, dù giá cao hơn so với các nguồn cung khác”, ông Bhanu cho biết.

Nigeria cũng nổi lên là một khách hàng mua ngũ cốc lớn của Mỹ, với nhập khẩu lúa mì tăng từ 0,53 triệu tấn năm 2024 lên 1,48 triệu tấn năm 2025. Bên cạnh các yếu tố như thu hoạch lúa mì niên vụ 2025 của Nga bị chậm, tổng lượng lúa mì Mỹ xuất khẩu sang 20 quốc gia trong nhóm được Nikkei Asia phân tích tăng 16%, lên 21,57 triệu tấn.

Xuất khẩu của Mỹ đối với một số mặt hàng của Mỹ vẫn tăng dù giá đang ở mức cao, cho thấy tác động của các thỏa thuận thương mại. Theo dữ liệu từ Sở Giao dịch Chứng khoán London (LSEG), giá đậu tương Mỹ tại cảng xuất khẩu (FOB), chưa gồm vận chuyển là 418 USD/tấn vào đầu tháng 1, cao hơn mức 407 USD/tấn của đậu tương Brazil.

“Các thị trường mới nổi vẫn tiếp tục mua hàng Mỹ, do các điều khoản đàm phán thương mại và quan hệ với Washington”, ông Bhanu cho biết.

Theo ông Bhanu, xu hướng này diễn ra dù giá đậu tương Mỹ đã tăng lên trong tháng 10 sau cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, trong khi đậu tương Brazil vẫn tương đối rẻ nhờ vụ mùa bội thu.

Đối với ngô, chênh lệch giá giữa hàng Mỹ và các nguồn cung khác không lớn, theo đó mang lại cho Mỹ lợi thế cạnh tranh.

“Đàm phán thuế quan đã khiến các thị trường mới nổi thay đổi chiến lược tìm nguồn cung”, ông Hideki Hattori, đại diện công ty xay xát bột mì Nippon của Nhật Bản, nhận xét.

Dữ liệu từ Kpler cho thấy nhóm tài nguyên thiên nhiên cũng góp phần kéo đà tăng xuất khẩu của Mỹ. Năm 2025, Mỹ xuất khẩu 36 triệu tấn dầu thô sang 20 nền kinh tế mới nổi, tương đương 760.000 thùng/ngày, tăng 58%. Ấn Độ trở thành một khách mua đáng chú ý khi tăng nhập khẩu dầu thô từ Mỹ nhằm xoa dịu lo ngại tại Washington. Nước này hiện chịu thuế quan 50% khi xuất khẩu vào Mỹ, bao gồm 25% thuế đối ứng và 25% thuế trừng phạt vì mua dầu Nga.

“Các nước Đông Nam Á không thể đối đầu căng với Mỹ và thực tế là họ đặc biệt khéo léo trong việc tạo ấn tượng tốt với chính quyền ông Trump”, bà Tricia Yeoh, phó giáo sư tại Đại học Nottingham Malaysia, nhận xét.

Dù xuất khẩu ngũ cốc của Mỹ sang các thị trường mới nổi tăng mạnh, xuất khẩu sang Trung Quốc lại giảm 65%, từ 93 triệu tấn năm 2024 xuống 32 triệu tấn năm 2025. Vì vậy, mức tăng 33 triệu tấn ở 20 quốc gia trong nhóm phân tích vẫn không đủ bù đắp phần sụt giảm tại thị trường Trung Quốc. Đà giảm này chủ yếu đến từ đậu tương - mặt hàng chiếm khoảng 30% xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc - khi giao dịch gần như dừng hẳn sau tháng 5/2025.

Hoài Thu