Xuất khẩu điện tử vượt 207 tỷ USD: Doanh nghiệp Việt đứng đâu trong chuỗi cung ứng?
Kim ngạch xuất khẩu điện tử vượt mốc 207 tỷ USD sau 10 tháng tiếp tục khẳng định vị thế trụ cột của ngành công nghiệp điện tử Việt Nam. Tuy nhiên, đằng sau những con số kỷ lục là sự phụ thuộc lớn vào nguồn linh kiện nhập khẩu và thực tế doanh nghiệp nội địa mới tham gia chủ yếu ở các công đoạn giá trị gia tăng thấp.
Quy mô lớn, nhưng giá trị nội địa còn hạn chế
Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 149,41 tỷ USD, tăng 71% so với cùng kỳ năm trước; nhóm điện thoại và linh kiện đạt 57,61 tỷ USD, tăng 18,4%. Tổng kim ngạch của hai nhóm hàng đạt 207,02 tỷ USD, chiếm 41,5% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Riêng tháng 10, hai nhóm hàng này xuất siêu khoảng 4,1 tỷ USD.

Ảnh minh họa
Kết quả trên tiếp tục khẳng định vị trí của điện tử trong cơ cấu xuất khẩu, đồng thời phản ánh khả năng mở rộng sản xuất, đáp ứng đơn hàng và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu thiết bị điện tử, máy chủ, trung tâm dữ liệu, bán dẫn và các sản phẩm phục vụ trí tuệ nhân tạo gia tăng, ngành điện tử có thêm cơ hội thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và phát triển các lĩnh vực sản xuất có hàm lượng công nghệ cao.
Theo báo cáo của Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, cộng đồng doanh nghiệp điện tử hiện có quy mô hơn 80.000 doanh nghiệp, tạo việc làm cho khoảng 1,9 triệu lao động và đóng góp trên 30% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Đây là một trong những ngành công nghiệp có quy mô xuất khẩu lớn nhất, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Việt Nam đang giữ vị trí ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu. Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, máy chủ, trung tâm dữ liệu và thiết bị thông minh đang mở ra cơ hội lớn để Việt Nam thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị.
Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng là sự phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung bên ngoài, phần giá trị gia tăng do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra và nắm giữ còn hạn chế. Trong 10 tháng, nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 215,25 tỷ USD, tăng 74,4%, cao hơn 65,84 tỷ USD so với kim ngạch xuất khẩu cùng nhóm hàng. Trong khi đó, nhập khẩu điện thoại và linh kiện đạt 9,26 tỷ USD, giảm 1,6%. Tính chung hai nhóm hàng, nhập khẩu đạt 224,51 tỷ USD, vượt xuất khẩu 17,49 tỷ USD.
Đáng chú ý, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện vừa dẫn đầu về xuất khẩu, vừa là mặt hàng nhập khẩu lớn. Tỷ trọng nhập khẩu cao phản ánh nhu cầu linh kiện, vật liệu và thiết bị đầu vào phục vụ sản xuất, lắp ráp hàng xuất khẩu, nhưng đồng thời cho thấy năng lực cung ứng trong nước chưa theo kịp tốc độ mở rộng của ngành.

Ảnh minh họa
Hướng đi nâng tầm vị thế chuỗi giá trị
Tại buổi làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) và các doanh nghiệp ngành điện tử, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đặt câu hỏi: Việt Nam đang tạo ra bao nhiêu giá trị gia tăng trong ngành điện tử? Có thêm bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung cấp cho các chuỗi sản xuất toàn cầu?
Thực tế cho thấy, một số doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, sản xuất bảng mạch in, vỏ hộp, chi tiết nhựa – kim loại chính xác, dây cáp điện tử và dịch vụ kiểm thử – lắp ráp cho các tập đoàn lớn. Tuy nhiên, tỷ lệ nội địa hóa trung bình ngành mới ở mức khoảng 18–22%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu đề ra.
Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), phát biểu tại Diễn đàn "Điện tử Việt Nam do Trí tuệ nhân tạo dẫn dắt: Kỷ nguyên mới của chuỗi cung ứng toàn cầu", chỉ ra thực trạng: Phần lớn doanh nghiệp trong nước mới tham gia ở những công đoạn có rào cản công nghệ và vốn thấp như lắp ráp cơ bản, bao bì, phụ trợ. Các khâu tạo giá trị cao như thiết kế, nghiên cứu phát triển, vật liệu chuyên dụng, linh kiện bán dẫn, vi mạch điện tử vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu.
Doanh nghiệp Việt khó trở thành nhà cung cấp thay thế ổn định cho các tập đoàn FDI vì các tập đoàn đã có mạng lưới cung ứng được đánh giá, thử nghiệm và duy trì nhiều năm. Yêu cầu không chỉ là giá cạnh tranh, mà phải đảm bảo chất lượng đồng đều, giao hàng đúng hạn và năng lực mở rộng sản xuất khi đơn hàng tăng – những điều nhiều doanh nghiệp nội địa chưa đáp ứng được.
Để giải quyết những vấn đề này, điều quan trọng không phải là hạn chế nhập khẩu một cách cơ học. Các chuyên gia đề xuất, Chính phủ sớm ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp điện tử Việt Nam giai đoạn 2026–2035, tạo khung chính sách dài hạn cho phát triển công nghiệp hỗ trợ và sản xuất linh kiện chủ lực.
Thứ hai, xây dựng chương trình phát triển nhà cung cấp điện tử Việt Nam, kết nối trực tiếp doanh nghiệp nội địa với yêu cầu kỹ thuật của các tập đoàn đa quốc gia, hỗ trợ chi phí đánh giá, chứng nhận và thử nghiệm sản phẩm.
Thứ ba, tập trung đầu tư vào nhân lực chất lượng cao cho ngành, đặc biệt ở lĩnh vực kỹ thuật viễn thông, cơ khí chính xác, vật liệu điện tử và bán dẫn.
Thứ tư, doanh nghiệp phải chủ động đầu tư nghiên cứu và phát triển, hợp tác nghiên cứu với viện trường, từng bước làm chủ thiết kế và công nghệ lõi thay vì chỉ gia công lắp ráp.
Với xuất khẩu 207 tỷ USD trong 10 tháng, Việt Nam đã trở thành mắt xích quan trọng trong bản đồ sản xuất điện tử thế giới. Nhưng quy mô chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ thực sự nằm ở con số giá trị gia tăng mà doanh nghiệp Việt Nam nắm giữ trong mỗi sản phẩm xuất ra thế giới. Chỉ khi công nghiệp hỗ trợ phát triển mạnh, sản xuất linh kiện nội địa hóa hiệu quả, chúng ta mới thực sự chuyển từ "điểm đến lắp ráp" thành "mắt xích có giá trị" trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
