Xuất khẩu hướng đến mục tiêu 550 tỷ USD

Việt Nam vào top 20 nền kinh tế xuất nhập khẩu lớn nhất thế giới

Năm 2025, mặc dù chịu tác động bất lợi từ môi trường quốc tế và thiên tai, bão lũ trong nước diễn biến phức tạp, hoạt động xuất nhập khẩu vẫn đạt được những kết quả tích cực, tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.

Theo Bộ Công Thương, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024, đưa Việt Nam vào top 20 nền kinh tế có quy mô xuất nhập khẩu lớn nhất thế giới. Trong đó, xuất khẩu đạt hơn 475 tỷ USD (tăng 17%) và nhập khẩu đạt hơn 455 tỷ USD (tăng 19,4%). Cán cân thương mại thặng dư 20 tỷ USD, đánh dấu 10 năm liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016, góp phần quan trọng tạo nguồn ngoại tệ ổn định, giảm áp lực lên tỷ giá và củng cố dự trữ ngoại hối.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt 930,1 tỷ USD Ảnh: TL

Tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu đạt trên 10%/năm, các hiệp định thương mại tự do (FTA) phát huy hiệu quả, giúp mở rộng các thị trường chất lượng cao. Cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu chuyển dịch tích cực, trong đó 85% hàng hóa xuất khẩu là hàng công nghiệp, 90% kim ngạch nhập khẩu là hàng hóa nhập khẩu cần thiết.

Cũng theo Bộ Công Thương, bên cạnh những kết quả tích cực, hoạt động xuất nhập khẩu đang đối mặt với không ít thách thức. Nổi bật là mức độ phụ thuộc lớn vào một số thị trường chủ lực; cơ cấu doanh nghiệp chưa thực sự cân bằng khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo; giá trị gia tăng của hàng hóa còn thấp, thiếu vắng các sản phẩm mang thương hiệu nội địa đủ sức cạnh tranh.

Cùng với đó, nguồn cung nguyên liệu đầu vào chưa đa dạng, trong khi cán cân thương mại với nhiều đối tác lớn vẫn tiềm ẩn sự mất cân đối. Hiệu quả khai thác các FTA cũng chưa đồng đều và chưa được như mong đợi.

Năm 2026, mỗi tháng phải xuất khẩu 45 - 46 tỷ USD

Tại Nghị quyết 01/NQ-CP về phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026, Chính phủ giao chỉ tiêu tổng kim ngạch xuất khẩu tăng 15 - 16%.

Theo tính toán của Cục Xuất nhập khẩu, để đạt được mục tiêu tăng trưởng theo Nghị quyết 01/NQ-CP, kim ngạch xuất khẩu cả năm cần đạt khoảng 546 - 550 tỷ USD. Đồng nghĩa với việc bình quân mỗi tháng, Việt Nam phải xuất khẩu được 45 - 46 tỷ USD. Đây là mục tiêu thách thức, đòi hỏi nỗ lực cao độ của các ngành, các địa phương và doanh nghiệp ngay từ những ngày đầu năm.

Chia sẻ câu chuyện trong ngành hàng cà phê, ông Lê Đức Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam cho biết, vấn đề năm 2026 của ngành không phải là có lặp lại mức tăng trưởng kỷ lục không, mà là duy trì được đà phát triển bền vững. Yếu tố giá chỉ phản ánh một phần bức tranh; quan trọng hơn là năng lực thích ứng của doanh nghiệp trước các tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe.

Thực tế cho thấy, khi các quy định “không gây mất rừng” được áp dụng, doanh nghiệp cà phê trong nước đã nhanh chóng phối hợp với hiệp hội và hệ thống ngân hàng để xây dựng vùng trồng đạt chuẩn, số hóa bản đồ nông nghiệp và tăng liên kết với nông dân. Sự chủ động này đang tạo ra lợi thế cạnh tranh mới cho cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Tuy vậy, nghịch lý vẫn hiện hữu khi kim ngạch xuất khẩu khoảng 8 tỷ USD còn khá khiêm tốn nếu đặt trong chuỗi giá trị thực phẩm - đồ uống toàn cầu. Nguyên nhân chủ yếu do tỷ lệ xuất khẩu thô còn cao, trong khi năng lực chế biến sâu, hạ tầng logistics và hệ thống kho bãi tại các vùng nguyên liệu lớn như Tây Nguyên vẫn hạn chế, khiến doanh nghiệp khó gia tăng giá trị và nâng vị thế đàm phán.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ cũng cho rằng, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15 - 16% năm 2026 rất thách thức, khi dự báo hiện nay nghiêng về con số 12 - 14%.

Chia sẻ giải pháp, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh yêu cầu đa dạng hóa thị trường và tận dụng hiệu quả các FTA; đẩy mạnh xuất khẩu dịch vụ, nhất là logistics và du lịch. Cùng với đó là nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu quốc gia, thúc đẩy hợp tác công - tư trong phát triển thị trường và đẩy nhanh chuyển đổi số trong thương mại quốc tế thông qua thương mại điện tử, sàn giao dịch B2B nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn. Hạ tầng logistics cũng cần được ưu tiên đầu tư theo hướng xanh và bền vững.

Ở góc độ tài chính, ông đề xuất mở rộng tiếp cận tín dụng cho doanh nghiệp nội địa, hình thành quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp xuất khẩu; triển khai các gói tín dụng ưu đãi, đẩy mạnh tài trợ xuất nhập khẩu và tài trợ chuỗi cung ứng. Song song là phát triển tín dụng xanh cho các dự án nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, hoàn thiện chính sách thuế, hoàn thuế và xây dựng cơ chế bảo hiểm tín dụng xuất khẩu nhằm giảm rủi ro cho doanh nghiệp và ngân hàng.

Về nâng cao năng lực cạnh tranh, trọng tâm là gia tăng giá trị gia tăng, chuyển dịch sang sản xuất chiều sâu và chế biến sâu, nâng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Cùng với đó, ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ, công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ cao gắn với xây dựng và bảo vệ thương hiệu ở thị trường quốc tế; tập trung nguồn lực hình thành các doanh nghiệp lớn trong các ngành mũi nhọn như bán dẫn, AI, năng lượng xanh, đồng thời tăng liên kết với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Vũ Quang