Xuất khẩu lao động mở hướng giảm nghèo ở vùng miền núi Thanh Hóa

Trung Tâm dịch vụ việc làm - Sở Nội vụ Thanh Hóa tổ chức giới thiệu việc làm cho người lao động ở xã Trung Hạ. Ảnh: Lương Triệu

Xuất khẩu lao động (XKLĐ) đang trở thành hướng đi quan trọng giúp người dân ở các địa phương miền núi Thanh Hóa nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và từng bước thoát nghèo bền vững. Không chỉ mang lại cơ hội việc làm ở nước ngoài, hoạt động này còn góp phần thay đổi nhận thức, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và mở rộng cơ hội phát triển cho người lao động vùng khó.

Cơ hội việc làm từ những bản làng vùng cao

Tại các khu vực miền núi, vùng cao, biên giới như Mường Lát, Quan Sơn, Như Xuân, Sơn Điện, Quang Chiểu…, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, sinh kế chủ yếu dựa vào nông nghiệp nhỏ lẻ nên thiếu việc làm ổn định. Trong bối cảnh đó, XKLĐ được xem là một trong những giải pháp giúp người dân có thêm cơ hội cải thiện thu nhập, tích lũy vốn và thay đổi cuộc sống.

Những năm gần đây, ngày càng có nhiều lao động trẻ lựa chọn đi làm việc ở nước ngoài. Bên cạnh thu nhập ổn định, người lao động sau thời gian làm việc còn tích lũy được kỹ năng nghề, tác phong công nghiệp và kinh nghiệm sống.

Sinh ra tại xã biên giới Sơn Điện (huyện Quan Sơn cũ), anh Ngân Văn Tình (37 tuổi) từng nhiều năm làm lao động tự do với thu nhập bấp bênh. Gia đình có hai con đang tuổi đi học, kinh tế chủ yếu dựa vào nương rẫy nên cuộc sống gặp nhiều khó khăn.

Bước ngoặt đến khi anh chứng kiến người thân sang Nhật Bản làm việc và có thu nhập ổn định. Từ thực tế đó, anh quyết định học tiếng Nhật, chuẩn bị các điều kiện để tham gia chương trình XKLĐ.

“Nhiều lần tôi nghĩ đến việc đi làm xa để có thu nhập tốt hơn nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Khi thấy người thân ổn định cuộc sống ở Nhật Bản, tôi có thêm động lực để thay đổi tương lai của gia đình mình”, anh Tình chia sẻ.

Hiện anh đang tích cực học ngoại ngữ để sớm xuất cảnh, dù việc tiếp cận tiếng Nhật ở tuổi ngoài 30 không dễ dàng. Anh mong muốn sau khi ổn định công việc sẽ có điều kiện tốt hơn để lo cho con cái học hành.

Nhiều ngôi nhà khang trang ở xã vùng biên Quang Chiểu (Thanh Hóa) được xây dựng nhờ người dân tham gia xuất khẩu lao động.

Cũng mang khát vọng đổi thay cuộc sống, chị Vi Thị Ngọc (19 tuổi), ở xã Thanh Phong lựa chọn hướng đi học tập và làm việc tại Nhật Bản. Năm ngoái, dù đã trúng tuyển vào một trường đại học, nhưng do điều kiện kinh tế gia đình còn khó khăn, Ngọc quyết định tạm gác việc học để theo đuổi cơ hội này.

Hiện Ngọc đang tham gia chương trình đào tạo tiếng Nhật sau khi trúng tuyển phỏng vấn học bổng của một tờ báo tại Nhật Bản, với giá trị khoảng 300 triệu đồng, bao gồm toàn bộ học phí học tiếng Nhật và chi phí ký túc xá. Theo mô hình vừa học vừa làm, trong thời gian học tiếng, Ngọc tham gia công việc phát báo với thời gian khoảng 4 giờ/ngày, mức thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng để trang trải sinh hoạt phí.

Ngọc cho biết xuất phát từ hoàn cảnh gia đình làm nông nghiệp còn nhiều khó khăn nên em lựa chọn hướng đi này với mong muốn vừa có cơ hội học tập, vừa tự trang trải cuộc sống và hỗ trợ gia đình. “Em muốn đi Nhật để học hỏi, tích lũy kinh nghiệm và có thu nhập giúp đỡ gia đình”, Ngọc chia sẻ.

Những câu chuyện như anh Ngân Văn Tình hay chị Vi Thị Ngọc cho thấy xuất khẩu lao động đang mở ra hướng đi mới cho nhiều lao động trẻ miền núi Thanh Hóa. Tuy nhiên, để tham gia thị trường lao động quốc tế, người lao động cần được trang bị đầy đủ ngoại ngữ, kỹ năng và tâm lý làm việc.

Nâng cao chất lượng đào tạo nguồn lao động

Để lao động miền núi tiếp cận thị trường việc làm quốc tế, công tác đào tạo giữ vai trò then chốt. Những năm gần đây, Trung tâm Đào tạo ngoại ngữ JaKo (Công ty CP Cung ứng nhân lực quốc tế JaKo) tại phường Hạc Thành (Thanh Hóa) đã phối hợp với các địa phương đẩy mạnh tư vấn, đào tạo ngoại ngữ và kỹ năng cho người lao động có nhu cầu tham gia chương trình XKLĐ.

Bên cạnh ngoại ngữ như tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Trung... đơn vị còn chú trọng rèn luyện tác phong công nghiệp, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và khả năng thích ứng với môi trường làm việc quốc tế. Các chương trình định hướng nghề nghiệp, mô phỏng tình huống thực tế cũng được triển khai nhằm giúp học viên giảm bỡ ngỡ trước khi xuất cảnh.

Bà Lê Thúy Hằng, Giám đốc Trung tâm Đào tạo ngoại ngữ JaKo, cho biết phần lớn học viên của đơn vị đến từ khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa; nhiều người chưa từng tiếp xúc với ngoại ngữ nên gặp không ít khó khăn trong giai đoạn đầu. Vì vậy, trung tâm xây dựng lộ trình đào tạo từ cơ bản đến nâng cao, kết hợp học ngoại ngữ với rèn luyện kỹ năng sống, giúp người lao động từng bước đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế.

“Những năm gần đây, số lao động miền núi Thanh Hóa tham gia xuất khẩu lao động có xu hướng tăng. Năm 2025, khu vực miền núi của tỉnh có nhiều lao động đi Nhật Bản, đến từ các địa phương như Cẩm Thủy, Quan Sơn, Mường Lát, Như Xuân, Ngọc Lặc, Thường Xuân, Bá Thước, Quan Hóa và Như Thanh. Trong 6 tháng đầu năm 2026, khu vực miền núi tiếp tục có nhiều lao động tham gia, tập trung tại Quan Sơn, Mường Lát, Ngọc Lặc và Như Xuân”, bà Hằng chia sẻ.

Lớp học tiếng Nhật tại trung tâm đào tạo ngoại ngữ ở Thanh Hóa, trang bị kiến thức và kỹ năng cho học viên trước khi tham gia chương trình XKLĐ tại Nhật Bản.

Ở góc độ địa phương, bà Hà Thị Hiếu - Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Điện (huyện Quan Sơn cũ), cho biết XKLĐ đã trở thành hướng đi quan trọng giúp nhiều hộ dân cải thiện thu nhập và giảm nghèo bền vững.

Theo thống kê của địa phương, Đài Loan hiện là thị trường tiếp nhận nhiều lao động của xã nhất với 92 người, tiếp đến là Nhật Bản với 41 người; ngoài ra, lao động của xã còn đang làm việc tại các thị trường khác như Hàn Quốc, Đức, Liên bang Nga và một số quốc gia khác. Giai đoạn 2024 - 2025 ghi nhận số lao động xuất cảnh có xu hướng tăng, trong đó năm 2024 là năm có số lượng lao động đi làm việc ở nước ngoài cao nhất.

Tính đến nay, xã Sơn Điện có 175 người tham gia XKLĐ. Nguồn thu nhập ổn định từ lao động làm việc ở nước ngoài không chỉ góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của các gia đình mà còn tạo nguồn lực để đầu tư phát triển kinh tế, xây dựng nhà ở, nuôi dạy con cái và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

“Địa phương tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp và cơ sở đào tạo để đẩy mạnh tuyên truyền, giúp người dân tiếp cận thông tin chính thống về xuất khẩu lao động; đồng thời khuyến khích lao động trẻ học ngoại ngữ, học nghề để đủ điều kiện tham gia thị trường lao động quốc tế”, bà Hiếu nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, nguồn thu từ lao động đi làm việc ở nước ngoài đã giúp nhiều hộ gia đình cải thiện nhà ở, đầu tư sản xuất, nâng cao đời sống và điều kiện học tập cho con em. Không ít lao động sau khi trở về nước còn có cơ hội khởi nghiệp hoặc tìm việc làm ổn định hơn nhờ kinh nghiệm tích lũy được.

Trong bối cảnh nhiều địa phương miền núi còn gặp khó khăn về việc làm và sinh kế, xuất khẩu lao động tiếp tục được xác định là kênh tạo việc làm quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo nền tảng phát triển bền vững cho địa phương.