Xuất khẩu thủy sản: Mục tiêu 12 tỷ USD phụ thuộc nhiều biến số

Thị trường châu Á bù đắp sự chững lại tại Mỹ và EU

Số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho thấy, xuất khẩu thủy sản Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trong nửa đầu năm 2026. Tháng 6, kim ngạch đạt gần 1,1 tỷ USD, tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 6 tháng, xuất khẩu đạt 5,77 tỷ USD, tăng 12,7%, tạo nền tảng thuận lợi cho mục tiêu tăng trưởng của cả năm.

Theo VASEP, động lực tăng trưởng đến từ sự mở rộng mạnh mẽ tại nhiều thị trường châu Á. Trung Quốc tiếp tục là thị trường đơn lẻ lớn nhất của thủy sản Việt Nam với kim ngạch gần 1,4 tỷ USD, tăng gần 39%. Nếu tính cả Hồng Kông, xuất khẩu đạt khoảng 1,47 tỷ USD, chiếm hơn một phần tư tổng kim ngạch toàn ngành.

Trong khi đó, xuất khẩu sang Mỹ đạt gần 891 triệu USD, giảm nhẹ so với cùng kỳ. Tuy nhiên, riêng trong tháng 6, kim ngạch sang thị trường này tăng mạnh hơn 40%, phản ánh xu hướng các nhà nhập khẩu đẩy nhanh giao hàng trước nguy cơ thay đổi chính sách thuế và thương mại.

Các thị trường khác như Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia đều ghi nhận tăng trưởng tích cực, trong khi xuất khẩu sang EU giảm nhẹ.

Ở góc độ các khối thị trường, CPTPP tiếp tục giữ vai trò quan trọng với kim ngạch hơn 1,5 tỷ USD. ASEAN cũng duy trì mức tăng trên 20%, cho thấy việc đa dạng hóa thị trường đang giúp doanh nghiệp giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ và EU.

Xuất khẩu thủy sản 6 tháng đầu năm tạo đà cho mục tiêu tăng trưởng của cả năm.

Về cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu chủ lực với hơn 2,3 tỷ USD, chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch. Cá tra tiếp tục giữ vị trí thứ hai với kim ngạch trên 1,1 tỷ USD. Bên cạnh đó, các nhóm hàng như mực, bạch tuộc, cua, ghẹ và nhuyễn thể có vỏ cũng ghi nhận mức tăng khá, góp phần đa dạng hóa cơ cấu xuất khẩu.

Ở chiều ngược lại, cá ngừ và chả cá, surimi vẫn gặp khó khăn. Các mặt hàng khai thác tiếp tục chịu áp lực từ nguồn nguyên liệu, quy định truy xuất nguồn gốc và yêu cầu chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU).

Mục tiêu 12 tỷ USD phụ thuộc nhiều biến số

Bên cạnh kết quả khả quan, VASEP đánh giá, ngành thủy sản vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong nửa cuối năm. Nhu cầu tiêu thụ thủy sản trên thế giới có dấu hiệu ổn định hơn khi lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn hạ nhiệt. Tuy nhiên, những yếu tố như chính sách thuế, căng thẳng địa chính trị và biến động của chuỗi logistics toàn cầu vẫn có thể làm thay đổi nhanh dòng chảy thương mại.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, áp lực lớn nhất hiện nay là chi phí logistics. Giá cước vận tải biển, đặc biệt đối với container lạnh, vẫn ở mức cao. Cùng với đó là các khoản phụ phí nhiên liệu, lưu kho và tình trạng điều chỉnh lịch tàu, khiến chi phí xuất khẩu tiếp tục tăng.

Việc một số tuyến vận tải quốc tế từng bước khôi phục hoạt động qua Kênh đào Suez được kỳ vọng sẽ giúp hạ nhiệt cước vận chuyển trong thời gian tới. Tuy nhiên, triển vọng này vẫn phụ thuộc vào diễn biến an ninh tại khu vực Biển Đỏ.

Với kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm, mục tiêu xuất khẩu trên 11 tỷ USD trong năm 2026 được đánh giá là khả thi nếu ngành duy trì tốc độ tăng trưởng hiện nay và tận dụng tốt nhu cầu tiêu dùng vào dịp cuối năm.

Tuy nhiên, để tiến gần mốc 12 tỷ USD, xuất khẩu thủy sản cần duy trì kim ngạch bình quân trên 1 tỷ USD mỗi tháng trong nửa cuối năm. Đây là mục tiêu không dễ khi các thị trường lớn như Mỹ và EU vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro từ chính sách thuế, các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và kiểm soát khai thác IUU.

Trong bối cảnh đó, việc mở rộng thị trường, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), gia tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu và kiểm soát tốt chi phí sẽ tiếp tục là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Song song với nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, ngành thủy sản cũng cần sự đồng hành của các cơ quan quản lý trong tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, logistics và mở rộng thị trường. Đây sẽ là những điều kiện quan trọng để duy trì đà tăng trưởng, nâng cao giá trị xuất khẩu và hiện thực hóa mục tiêu của toàn ngành trong năm 2026.