Xuất khẩu tôm 2026: Từ cú hích thuế Mỹ đến cuộc đua giữ thị phần Trung Quốc

Theo thống kê của Cục Hải quan, tính đến hết ngày 15/2/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt gần 1,46 tỷ USD, nằm trong top 3 mặt hàng có giá trị xuất khẩu cao nhất của ngành nông nghiệp. Trong bức tranh chung đó, tôm tiếp tục là mặt hàng đóng góp lớn nhất, giữ vai trò “đầu kéo” cho toàn ngành.

Xuất khẩu tôm Việt Nam vẫn giữ được vị thế và dư địa tăng trưởng

Một trong những yếu tố được cộng đồng doanh nghiệp tôm theo dõi sát sao đầu năm 2026 là kết quả cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19) đối với thuế chống bán phá giá tôm nước ấm đông lạnh tại Mỹ. Theo công bố của Bộ Thương mại Mỹ (DOC), mức thuế cuối cùng đã giảm đáng kể so với kết quả sơ bộ từng khiến thị trường “chao đảo” giữa năm 2025.

Cụ thể, hai doanh nghiệp bị áp mức phán quyết bất lợi là Công ty cổ phần Thủy sản Sóc Trăng (STAPIMEX) và Công ty Thông Thuận chịu mức thuế biên độ 25,76%, thấp hơn nhiều so với mức sơ bộ 35,29% từng được xem là cao kỷ lục trong hơn 19 năm rà soát POR. Đáng chú ý hơn, nhóm doanh nghiệp còn lại chỉ chịu mức thuế 4,58%, đủ để duy trì khả năng cạnh tranh tại thị trường Mỹ.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định, việc DOC điều chỉnh giảm thuế trong kết luận cuối cùng không chỉ giúp doanh nghiệp giảm áp lực chi phí, mà quan trọng hơn là giải tỏa tâm lý cho nhà nhập khẩu Mỹ. Đây là yếu tố rất quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam nối lại đà ký hợp đồng từ quý I/2026.

Trên thực tế, theo phản ánh từ doanh nghiệp, ngay sau khi kết quả POR19 được công bố, các đối tác Mỹ đã chủ động quay lại bàn đàm phán, thay vì tâm lý chờ đợi như giai đoạn giữa năm 2025.

Nếu thị trường Mỹ mang lại cú hích về chính sách, thì Trung Quốc lại là “điểm sáng về sản lượng và thị phần” cho con tôm Việt Nam bước vào năm 2026. Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc, năm 2025, Việt Nam đã vượt Canada để trở thành nhà cung cấp tôm hùm lớn nhất cho thị trường này, với 24.067 tấn, chiếm 34,5% thị phần.

Đáng chú ý, đà tăng vẫn tiếp diễn sang đầu năm 2026. Chỉ trong tháng 1/2026, xuất khẩu tôm hùm xanh sang Trung Quốc đạt khoảng 100,2 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy sức tiêu thụ vẫn ổn định, bất chấp Trung Quốc đang bước vào giai đoạn siết kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Ông Lê Văn Quang, Chủ tịch Tập đoàn Thủy sản Minh Phú cho rằng, thị trường Trung Quốc hiện nay không còn dễ tính như trước. Doanh nghiệp Việt Nam muốn giữ thị phần phải chuyển nhanh từ bán theo thời vụ sang cung ứng ổn định, có tiêu chuẩn và thương hiệu rõ ràng.

Thị trường Trung Quốc rất ưa chuộng sản phẩm tôm hùm

Tuy nhiên, theo VASEP, áp lực cạnh tranh tại Trung Quốc từ quý II/2026 sẽ gia tăng mạnh, khi Canada có khả năng được gỡ mức thuế 25%, còn Úc tiếp tục quay lại mạnh mẽ ở phân khúc cao cấp. Điều này đặt ra yêu cầu mới cho doanh nghiệp Việt Nam: không chỉ bán được nhiều, mà phải bán được bền vững.

Theo kế hoạch năm 2026, ngành thủy sản Việt Nam đặt mục tiêu tổng sản lượng trên 10 triệu tấn, trong đó nuôi trồng chiếm 6,25 triệu tấn, khai thác khoảng 3,75 triệu tấn, và kim ngạch xuất khẩu phấn đấu đạt 11,5 tỷ USD. Riêng với ngành tôm, mục tiêu không chỉ là tăng kim ngạch, mà còn cải thiện chất lượng tăng trưởng.

Các chuyên gia cho rằng, 2026 sẽ là năm bản lề, khi lợi thế giá rẻ dần thu hẹp, còn các yếu tố như tuân thủ tiêu chuẩn, giảm phát thải, minh bạch chuỗi cung ứng trở thành “vé vào cửa” bắt buộc.

Nếu doanh nghiệp chỉ trông chờ vào sản lượng và thị trường dễ tính, thì rủi ro sẽ quay trở lại rất nhanh. 2026 là năm cần chuyển mạnh sang tư duy giữ thị phần bằng giá trị, không phải bằng giá bán thấp, ông Nguyễn Hoài Nam nhấn mạnh.

Doanh nghiệp cần chuyển mạnh sang tư duy giữ thị phần bằng giá trị

Những con số đầu năm 2026 cho thấy, con tôm Việt Nam đang có vị thế tốt hơn so với cùng kỳ 2025, cả về thị trường lẫn chính sách. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng chỉ thực sự bền vững nếu doanh nghiệp chủ động tái cấu trúc, từ vùng nuôi, con giống đến chế biến và thị trường.

Khi “cửa Mỹ” đã bớt hẹp, “sân Trung Quốc” ngày càng khắt khe, thì năng lực nội tại của doanh nghiệp Việt Nam sẽ là yếu tố quyết định để con tôm không chỉ giữ mốc tỷ USD, mà còn tiến gần hơn tới mục tiêu 11,5 tỷ USD xuất khẩu thủy sản trong năm 2026.

Đức Hiền