Xuất khẩu Việt Nam không chỉ cần tốc độ tăng trưởng

“Trong mắt nhà mua hàng toàn cầu, Việt Nam là điểm đến sản xuất hàng đầu trong khu vực và thế giới”, bà Nguyễn Thị Phương Uyên, Giám đốc Marketing, Công ty TNHH Alibaba.com (Việt Nam) cho biết tại diễn đàn Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu diễn ra chiều 3/2 tại Hà Nội.

Đánh giá này phản ánh rõ vị thế ngày càng được củng cố của Việt Nam trong chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh các nhà mua hàng toàn cầu đang đa dạng hóa nguồn cung và tìm kiếm những điểm đến sản xuất ổn định, linh hoạt và có chi phí cạnh tranh.

Điểm đến sản xuất hàng đầu khu vực và thế giới

Trong mắt nhà mua hàng toàn cầu, Việt Nam là điểm đến sản xuất hàng đầu trong khu vực và thế giới.

Bà Uyên dẫn lời ông Steven Selifoff, một nhà mua hàng cấp L4 trên Alibaba.com từ Mỹ, đồng thời là Nhà sáng lập Học Viện Phát triển sản phẩm Product Development Academy, đánh giá:

“Bên cạnh những thế mạnh như chất lượng, khả năng phản hồi nhanh và mức giá cạnh tranh, Việt Nam còn một số lợi thế vượt trội so với nhiều nơi khác trên thế giới: Các nhà cung cấp Việt Nam nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ. Trong bối cảnh người mua đang thận trọng, tất cả những yếu tố này kết hợp lại giúp củng cố niềm tin người mua và tạo nên lợi thế cạnh tranh”.

Cùng quan điểm, ông Bok Dug Gyou, Phó Giám đốc, Cơ quan Xúc tiến thương mại và đầu tư Hàn Quốc (KOTRA) cũng đánh giá Việt Nam đang từng bước hình thành một cơ sở sản xuất toàn cầu, xếp ngay sau Trung Quốc. Tuy nhiên ông chỉ ra thực tế khối FDI đang chiếm tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

“Doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn đang tập trung cho thị trường nội địa hơn là thị trường quốc tế, dù ngày càng nhiều sản phẩm đủ chất lượng xuất khẩu”, ông Bok Dug Gyou nói.

Năm 2025 vừa qua, bất chấp bối cảnh kinh tế và thương mại toàn cầu tiếp tục có nhiều biến động phức tạp, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục duy trì kết quả tích cực.

Vượt qua mọi dự báo, xuất nhập khẩu hàng hóa cán đích ngoạn mục 930,05 tỷ USD, tăng trưởng 18,2% so với năm 2024, khẳng định vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Trong đó, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 475,04 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước. Tuy nhiên, cơ cấu tiếp tục bộc lộ vấn đề đáng suy ngẫm. Khu vực kinh tế trong nước đạt 107,95 tỷ USD, giảm 6,1% và chiếm 22,7% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 367,09 tỷ USD, tăng 26,1% và chiếm 77,3% tổng kim ngạch.

Tính chung cả năm 2025, cán cân thương mại hàng hóa xuất siêu 20,03 tỷ USD. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 29,43 tỷ USD; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài xuất siêu 49,46 tỷ USD.

Điều này cho thấy tăng trưởng xuất khẩu Việt Nam phụ thuộc vào khu vực FDI, trong khi năng lực xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước còn nhiều dư địa cần được khai thác.

Chuyển tăng trưởng từ lượng sang chất

Nghị quyết số 01 NQ-CP ngày 8/1 của Chính phủ về nhiệm vụ giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 đã đặt mục tiêu tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu năm nay đạt từ 15 - 16%.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, đây là mục tiêu thách thức, đòi hỏi nỗ lực cao. Để đạt được mục tiêu, kim ngạch xuất khẩu năm 2026 phải đạt 546 - 550 tỷ USD, bình quân mỗi tháng đạt 45 - 46 tỷ USD.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu tại hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026.

“Hoạt động xuất khẩu cần tiếp tục phát huy vai trò là động lực then chốt cùng với các động lực khác như đầu tư công, sản xuất; đồng thời phải chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững gắn với nâng cao giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và năng lực tự chủ của nền kinh tế”, ông Sơn nêu giải pháp.

Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030 đã xác định rõ định hướng giảm dần xuất khẩu thô, tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao và thân thiện với môi trường. Trên cơ sở đó, các chính sách xuất khẩu được thiết kế nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực chế biến, đổi mới sáng tạo và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Thời gian qua, dù còn nhiều khó khăn, khu vực doanh nghiệp trong nước được đánh giá đã có những chuyển biến tích cực trong hoạt động xuất khẩu, từng bước nâng cao năng lực sản xuất, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng ngày càng chủ động chuyển đổi mô hình, tận dụng ưu đãi từ các FTA và khai thác các thị trường xuất khẩu mới.

Các chuyên gia đồng tình, bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều biến động sâu sắc, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam đứng trước những thách thức lớn nhưng đồng thời cũng mở ra nhiều cơ hội mới.

Và để tận dụng hiệu quả các cơ hội, yêu cầu đặt ra đối với các ngành xuất khẩu không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm, gia tăng giá trị trong toàn bộ chuỗi từ thiết kế, nguyên liệu, sản xuất, xây dựng thương hiệu đến phân phối và mở rộng thị trường quốc tế.

Ở góc độ ngành hàng, bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam, nhấn mạnh, cần nhìn thực chất hơn vào hiệu quả xuất khẩu. Việc quá tập trung vào tốc độ tăng trưởng trong khi biên lợi nhuận thấp không mang lại nhiều giá trị cho doanh nghiệp cũng như nền kinh tế. Những nút thắt về nguyên phụ liệu, nguồn nhân lực thiết kế và năng lực tiếp thị nếu không được tháo gỡ đồng bộ sẽ tiếp tục cản trở quá trình chuyển dịch của ngành.

Đỗ Kiều