Xung đột Mỹ - Iran leo thang khắp Vùng Vịnh

Khói bốc lên sau một cuộc không kích của Iran nhằm vào Nhà máy lọc dầu Bapco trên đảo Sitra, Bahrain, ngày 9-3. Ảnh: Reuters

Cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran bước sang giai đoạn căng thẳng mới khi cả hai bên đồng thời gia tăng các hoạt động quân sự trong ngày 20-7. Sau nhiều tháng giao tranh và đặc biệt kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn tạm thời sụp đổ, các cuộc không kích và tập kích trả đũa liên tiếp đã mở rộng phạm vi từ lãnh thổ Iran sang nhiều quốc gia Vùng Vịnh, làm dấy lên lo ngại xung đột có thể lan rộng trên toàn khu vực.

Theo truyền thông Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã tiến hành nhiều cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và thiết bị bay không người lái nhằm vào các mục tiêu quân sự của Mỹ tại Kuwait, Jordan và Syria. IRGC cho biết đã đánh trúng hệ thống radar cảnh báo sớm, kho thiết bị cùng nhà chứa máy bay không người lái MQ-9 tại căn cứ không quân Ali Al Salem ở Kuwait.Iran cũng tuyên bố tập kích sân bay Aqaba của Jordan, đồng thời nhắm vào căn cứ không quân Muwaffaq Salti (Al-Azraq), nơi được cho là có lực lượng Mỹ đồn trú. Theo phía Iran, nhiều nhà chứa máy bay bị phá hủy và một số máy bay quân sự Mỹ, bao gồm máy bay vận tải và chỉ huy - kiểm soát, bị hư hại nghiêm trọng. Ngoài ra, Tehran còn thông báo mở cuộc tấn công nhằm vào khu vực Al-Tanf ở Syria để đáp trả các hoạt động quân sự của Mỹ.Tuy nhiên, đến nay các thông tin về thiệt hại do Iran công bố vẫn chưa được Mỹ, Jordan hoặc Kuwait xác nhận độc lập.

Cùng với các hoạt động quân sự trên bộ và trên không, Tehran tiếp tục gia tăng sức ép tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt giao dịch toàn cầu. IRGC tuyên bố hai tàu chở dầu đã bị hư hại khi đi qua khu vực mà Iran cho là không an toàn và khẳng định sẽ tiếp tục kiểm soát chặt hoạt động hàng hải nếu Mỹ không chấm dứt các cuộc tấn công.

Đáp lại, Mỹ tiếp tục mở đợt không kích thứ chín liên tiếp nhằm vào Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), các cuộc tấn công tập trung vào hệ thống phòng không, cơ sở giám sát ven biển, năng lực tác chiến trên biển cùng các kho chứa tên lửa và máy bay không người lái của IRGC nhằm làm suy giảm khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của Tehran.Washington cho biết chiến dịch quân sự được triển khai sau các vụ tấn công khiến binh sĩ Mỹ thương vong tại Jordan và Iraq. CENTCOM xác nhận thêm một binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong quá trình xử lý vật liệu nổ từ một máy bay không người lái của Iran bị bắn hạ tại miền Bắc Iraq. Cơ quan này cũng cho biết đã phát hiện thêm các phần hài cốt tại Jordan để phục vụ công tác nhận dạng.Theo số liệu mới nhất từ phía Mỹ, tổng số quân nhân Mỹ thiệt mạng trong gần 5 tháng xung đột đã tăng lên 17 người, trong khi hơn 430 người bị thương.

Phát biểu sau khi trở về Washington, Tổng thống Donald Trump bày tỏ tiếc thương đối với các binh sĩ thiệt mạng nhưng khẳng định quân đội Mỹ sẽ tiếp tục duy trì sức ép quân sự đối với Iran. Ông cho rằng các chiến dịch hiện nay nhằm ngăn chặn Tehran phát triển năng lực hạt nhân và tuyên bố Iran đã chịu những tổn thất quân sự rất lớn sau nhiều ngày liên tiếp bị không kích.

Diễn biến quân sự cũng nhanh chóng lan sang các quốc gia láng giềng. Jordan thông báo lực lượng phòng không đã đánh chặn ba tên lửa được phóng từ Iran, trong khi một quả khác rơi xuống khu vực hẻo lánh ở miền Nam nước này mà không gây thương vong.Tại Kuwait, quân đội nước này xác nhận hệ thống phòng không đã đánh chặn nhiều tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái. Một cơ sở phát điện và khử mặn bị tấn công gây hỏa hoạn và hư hại đáng kể. Bahrain cũng kích hoạt hệ thống cảnh báo phòng không, trong khi Đại sứ quán Mỹ tại Manama khuyến cáo công dân Mỹ nâng cao cảnh giác do có thông tin Iran có thể tiếp tục nhắm vào các mục tiêu tại quốc gia này.

Trước nguy cơ xung đột lan rộng, nhiều nỗ lực ngoại giao đang được thúc đẩy. Tổng Thư ký Liên đoàn Arab kêu gọi Mỹ và Iran lập tức hạ nhiệt căng thẳng, cảnh báo việc tiếp tục leo thang có thể kéo toàn bộ khu vực vào vòng xoáy bạo lực mới với những hậu quả nghiêm trọng đối với kinh tế và an ninh quốc tế. Ông cũng kêu gọi các bên thực hiện các cam kết liên quan đến tự do hàng hải tại eo biển Hormuz và sớm nối lại đối thoại.

Theo các chuyên gia, cả Washington và Tehran đều đang sử dụng sức ép quân sự để tạo lợi thế trên bàn đàm phán. Cựu Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách Trung Đông Michael Mulroy nhận định mục tiêu của Mỹ là làm suy giảm năng lực quân sự và nguồn lực kinh tế của Iran nhằm buộc Tehran chấp nhận các điều kiện đàm phán mới. Trong khi đó, Iran muốn chứng minh rằng nước này vẫn đủ khả năng gây tổn thất đáng kể cho lực lượng Mỹ và các đồng minh tại Trung Đông.

Trong bối cảnh giao tranh chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục chịu tác động mạnh. Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz vẫn ở mức rất thấp, khiến nguồn cung dầu mỏ đối mặt nguy cơ gián đoạn kéo dài. Giá dầu Brent đã duy trì trên ngưỡng 90 USD/thùng, làm gia tăng lo ngại về áp lực lạm phát và nguy cơ suy giảm đà phục hồi của kinh tế thế giới.

Với các hoạt động quân sự liên tiếp, thương vong tiếp tục gia tăng và các kênh ngoại giao chưa đạt được đột phá, Trung Đông đang đứng trước một trong những giai đoạn bất ổn nghiêm trọng nhất trong nhiều năm qua. Nếu không sớm có các biện pháp kiềm chế, nguy cơ xung đột lan rộng sang toàn bộ khu vực Vùng Vịnh.