Xung đột tại Trung Đông - biến số của kinh tế toàn cầu

Quang cảnh cảng Chabahar của Iran. Ảnh: IRNA/TTXVN

Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới mới nhất, IMF dự báo, nếu cuộc xung đột kéo dài thêm vài tuần trước khi thị trường ổn định vào giữa năm, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay ở mức 3,1%, thấp hơn so với mức 3,3% trong báo cáo trước đó. Mặc dù mức điều chỉnh giảm đối với năm 2026 trong kịch bản này không lớn, song IMF cho biết trong kịch bản xấu nhất, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay có thể giảm tới 1,3 điểm phần trăm. Đây là mức độ tiệm cận với một cuộc suy thoái kinh tế.

Trong khi đó, IMF nhấn mạnh rằng nếu không có cuộc xung đột ở Trung Đông, tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ được điều chỉnh tăng lên mức 3,4%, nhờ các khoản đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo. Sự gián đoạn đối với thị trường năng lượng do việc phong tỏa eo biển Hormuz và thiệt hại về cơ sở hạ tầng ở Trung Đông đã thực sự làm đình trệ quá trình phục hồi của các nền kinh tế lớn trên thế giới. Xung đột leo thang đã đẩy kỳ vọng lạm phát toàn cầu từ 4,1% vào năm ngoái lên 4,4% trong năm nay, trong khi trước đó IMF dự báo lạm phát sẽ giảm xuống 3,8%.

Đồng thời, tổ chức này cảnh báo tình trạng gián đoạn trên thị trường hàng hóa đang đẩy giá năng lượng và thực phẩm lên cao, khiến các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển phụ thuộc vào nhập khẩu hàng hóa sẽ đặc biệt dễ bị tổn thương. Tăng trưởng tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển tại châu Á được dự báo giảm từ mức 5,5% của năm ngoái xuống 4,9% trong năm nay. Nhiều quốc gia trong khu vực đang lao đao vì cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến sự ở Trung Đông dẫn tới tình trạng đình trệ gần như hoàn toàn của hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

IMF đã điều chỉnh dự báo tăng trưởng cho Khu vực sử dụng đồng euro xuống 1,1% trong năm 2026 từ mức 1,4% đưa ra trước đó, do hệ quả trực tiếp của xung đột tại Trung Đông. Mức tăng 19% chi phí năng lượng mà IMF giả định đối với châu Âu sẽ đặt ra một trở ngại đáng kể cho sản lượng công nghiệp, do khu vực này vẫn cực kỳ nhạy cảm với những biến động của giá khí đốt tự nhiên. IMF cũng cảnh báo rằng 21 quốc gia sử dụng đồng euro nằm trong số những bên chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do chi phí năng lượng leo thang này, do sự phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài.

Trong khi đó, IMF chỉ giảm nhẹ dự báo tăng trưởng năm 2026 của kinh tế Trung Quốc từ 4,5% xuống còn 4,4%. Tổ chức này giải thích rằng các biện pháp kích thích kinh tế và việc Mỹ giảm thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc đã giúp nền kinh tế lớn thứ hai thế giới giảm bớt cú sốc từ cuộc xung đột.

Một trạm xăng ở Virginia, Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN

Nền kinh tế Mỹ được dự báo sẽ tăng trưởng 2,3% trong năm 2026, nhờ các chính sách tài khóa hỗ trợ và hiệu quả từ các đợt cắt giảm lãi suất trong năm 2025 bắt đầu phát huy tác dụng. Mức này chỉ thấp hơn 0,1 điểm phần trăm so với dự báo hồi tháng 1/2026 của IMF.

Trong khi đó, trước khi IMF công bố báo cáo trên, IMF và Cơ quan Năng lượng Quốc tế, cùng với Ngân hàng Thế giới đã ra một tuyên bố chung sau một cuộc họp vào ngày 13/4, đánh giá cú sốc xung đột ở Trung Đông đã dẫn đến giá dầu, khí đốt và phân bón tăng cao, kéo theo những lo ngại về an ninh lương thực và tình trạng mất việc làm. Nguồn thu xuất khẩu của một số quốc gia sản xuất dầu và khí đốt ở Trung Đông cũng sụt giảm nghiêm trọng.

Theo tuyên bố, tình hình vẫn còn rất bất ổn, và hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz vẫn chưa trở lại bình thường. Ngay cả sau khi eo biển này được khơi thông, sẽ cần thời gian để nguồn cung toàn cầu của các hàng hóa chủ chốt quay trở lại mức trước xung đột - và giá nhiên liệu, phân bón có thể vẫn duy trì ở mức cao trong thời gian dài do thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng.

Trong khi tăng trưởng ở các nền kinh tế phát triển có dấu hiệu chậm lại, các quốc gia đang phát triển và các nền kinh tế nghèo lại đối mặt với khó khăn về tài khóa, cán cân thanh toán, chi phí sản xuất tăng cao và đồng tiền mất giá. Nhiều quốc gia phải chật vật đối phó với các khó khăn kinh tế trong khi nguồn lực phát triển bị hạn chế.

Thế giới vẫn đang trong quá trình phục hồi sau nhiều biến động từ đại dịch COVID-19, lạm phát cao, sự đứt gãy chuỗi cung ứng, và tác động từ các cuộc xung đột. Bức tranh kinh tế toàn cầu còn nhiều “khoảng tối” và chưa thể tăng trưởng bền vững như kỳ vọng.