Giải pháp đồng bộ và hướng biến nợ xấu thành nguồn lực phát triển kinh tế

Quang cảnh tại Tọa đàm. (Ảnh: Vietnam+)

Nợ xấu vẫn là một trong những vấn đề trọng yếu đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam, vừa là gánh nặng vừa tiềm ẩn cơ hội nếu được xử lý đúng cách. Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động và nhu cầu vốn trong nước ngày càng cao, việc thu hồi và khai thác nợ xấu trở thành nhiệm vụ cấp thiết, không chỉ giúp các ngân hàng giảm chi phí mà còn thúc đẩy dòng vốn lưu thông, hỗ trợ doanh nghiệp và tăng trưởng kinh tế.

Tại Tọa đàm “Nợ xấu trong bối cảnh mới” do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức vào ngày 15/4, các đại biểu đã tập trung đánh giá thực trạng nợ xấu, các khó khăn pháp lý và đề xuất giải pháp để biến thách thức thành cơ hội phát triển.

Nguồn lực bị “đóng băng” cần được khai thác

Tại Tọa đàm, Tiến sỹ Nguyễn Quốc Hùng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, tỷ lệ nợ xấu nội bảng và nợ xấu tiềm ẩn hiện trên 2,8%. Nếu được khai thác và đưa vào sản xuất kinh doanh, hiệu quả kinh tế sẽ rất lớn, giúp giảm chi phí cho các tổ chức tín dụng, đưa dòng vốn trở lại lưu thông, hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

“Việc xử lý và thu hồi nợ xấu là nhiệm vụ cấp bách. Tọa đàm hôm nay nhằm đánh giá thực trạng, phân tích khó khăn pháp lý và đề xuất giải pháp phù hợp trong bối cảnh mới,” Tiến sỹ Hùng nhấn mạnh.

Ông Hùng cũng thẳng thắn nhận định ngành ngân hàng không thể đơn phương xử lý nợ xấu nếu thiếu giải pháp quyết liệt và sự hỗ trợ từ các cấp, ngành. Nếu không được giải quyết, nợ xấu sẽ trở thành gánh nặng, làm tăng chi phí, hạn chế khả năng giảm lãi suất cho doanh nghiệp và ách tắc dòng vốn, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Hùng, trong 3 tháng đầu năm 2026, tăng trưởng tín dụng đạt trên 3% trong khi huy động vốn dưới 1%, cho thấy nguồn vốn huy động thấp hơn nhiều so với nhu cầu tín dụng. Nguồn lực này hiện bị “đóng băng,” nếu được xử lý hiệu quả và đưa trở lại lưu thông, sẽ giảm chi phí ngân hàng và giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ dàng hơn.

Tiến sỹ Nguyễn Quốc Hùng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam. (Ảnh: Vietnam+)

Chung quan điểm, ông Đặng Đình Thích - quyền Tổng giám đốc Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) nhận định nợ xấu của hệ thống tổ chức tín dụng đang chịu áp lực gia tăng trong bối cảnh kinh tế thế giới phức tạp.

Mặc dù nợ xấu nội bảng còn kiểm soát được, nợ xấu tiềm ẩn và các khoản cơ cấu lại vẫn lớn, phản ánh những khó khăn chưa được xử lý triệt để của doanh nghiệp. Nhóm nợ rủi ro cao chiếm tỷ trọng đáng kể, trong khi nợ cần chú ý “vùng đệm cảnh báo sớm” đang tăng. Rủi ro tập trung ở các ngành như bất động sản, xây dựng, xuất khẩu và các lĩnh vực phụ thuộc vào thị trường quốc tế.

Ông Thích cho biết, VAMC vẫn giữ vai trò là công cụ quan trọng của Nhà nước trong xử lý nợ xấu. Những năm gần đây, VAMC đã chuyển từ mô hình xử lý mang tính kỹ thuật sang tiếp cận theo cơ chế thị trường, tham gia sâu hơn vào tái cơ cấu khoản nợ và xử lý tài sản bảo đảm.

Tuy nhiên, hoạt động này vẫn gặp nhiều vướng mắc do khung pháp lý chưa đồng bộ, đặc biệt là trong xử lý tài sản bất động sản và các thủ tục tố tụng kéo dài. Trong thời gian tới, theo định hướng từ Nghị quyết 79, VAMC sẽ được nâng tầm vai trò, không chỉ xử lý nợ mà còn góp phần khơi thông nguồn lực tài chính cho nền kinh tế.

Ông Đặng Đình Thích - quyền Tổng giám đốc Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam. (Ảnh: Vietnam+)

“Nợ xấu không chỉ là vấn đề quá khứ mà còn là rủi ro tích tụ cho tương lai. Nếu không có giải pháp đồng bộ, kịp thời và đủ mạnh, nợ xấu có thể quay lại theo chu kỳ mới, tạo áp lực lớn lên hệ thống ngân hàng và nền kinh tế,” ông Thích nhấn mạnh.

Vướng mắc pháp lý cản trở xử lý

Các đại biểu cũng nhấn mạnh quá trình xử lý nợ xấu hiện nay gặp nhiều trở ngại, đặc biệt là các vướng mắc pháp lý. Dù Luật Các tổ chức tín dụng đã sửa đổi, bổ sung quyền cho ngân hàng, như thu giữ tài sản bảo đảm, nhưng thực tế triển khai vẫn khó khăn.

Một vấn đề lớn là thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm chưa thông suốt. Việc sang tên tài sản sau đấu giá hay thủ tục thi hành án kéo dài, phát sinh tranh chấp, thậm chí mang tính trì hoãn, gây khó khăn cho tổ chức tín dụng. Hiệu quả phối hợp giữa cơ quan thi hành án, chính quyền địa phương và ngân hàng chưa đồng bộ, khiến tiến độ xử lý nợ xấu chậm.

Theo Tiến sỹ Cấn Văn Lực - chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính-tiền tệ Quốc gia cần cho phép mua bán nợ theo giá thị trường, kể cả dưới giá sổ sách, thúc đẩy giao dịch và luân chuyển dòng vốn. Đồng thời, cần phát triển các công cụ như chứng khoán hóa nợ và xây dựng sàn giao dịch chuyên biệt. Hoàn thiện thể chế, mở rộng quyền cho các chủ thể tham gia, tăng minh bạch thông tin và phát triển thị trường thứ cấp là các yếu tố then chốt.

VAMC cũng cần nâng cao năng lực tài chính, cho phép chuyển nợ thành vốn góp để tham gia tái cơ cấu doanh nghiệp, đồng thời tăng cường quản trị, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong xử lý nợ.

“Nếu không cải cách mạnh mẽ, áp lực nợ xấu sẽ tiếp tục gia tăng và ảnh hưởng an toàn hệ thống tài chính,” Tiến sỹ Cấn Văn Lực cảnh báo.

Tiến sỹ Cấn Văn Lực - chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV. (Ảnh: Vietnam+)

Từ thực tiễn tại cơ sở, đại diện Eximbank cho biết, công tác xử lý nợ xấu thời gian qua đã có cải thiện nhờ khung pháp lý hiện hành và các biện pháp thu hồi chủ động của tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, quá trình thu hồi nợ vẫn đối mặt với hàng loạt vướng mắc.

Trước hết, khung pháp lý chưa đồng bộ khiến thủ tục xử lý kéo dài, đặc biệt là các vụ kiện dân sự có thể mất từ 12-24 tháng hoặc lâu hơn. Một số quy định chưa bảo vệ đầy đủ quyền lợi của ngân hàng khi khách hàng chây ì, chống đối, trong khi thủ tục hành chính liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm còn phức tạp.

Bên cạnh đó, việc thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm gặp nhiều trở ngại do khách hàng thiếu hợp tác. Quy trình đấu giá, thanh lý tài sản kéo dài, chi phí cao, làm giảm hiệu quả thu hồi. Thị trường mua bán nợ xấu cũng chưa phát triển tương xứng, thiếu cơ chế minh bạch và chuẩn hóa trong định giá, gây khó khăn cho việc chuyển nhượng.

Đại diện Eximbank cũng chia sẻ những khó khăn trong công tác xử lý nợ xấu đáng chú ý là tình trạng khách hàng kê khai không trung thực, trốn tránh nghĩa vụ, trong khi công cụ pháp lý xử lý còn hạn chế. Ngoài ra, sự phối hợp chưa đồng đều của chính quyền địa phương trong cưỡng chế thi hành án cũng ảnh hưởng đến kết quả xử lý nợ.

Từ thực tế trên, Eximbank đề xuất Ngân hàng Nhà nước và Hiệp hội Ngân hàng hoàn thiện khung pháp lý, rút ngắn thủ tục xử lý tài sản bảo đảm, phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch, tăng chế tài với khách hàng vi phạm và điều chỉnh phân loại nợ theo thực tế.

Định hướng thời gian tới, ông Lãnh đạo VAMC cho biết, Nghị quyết 79 đặt yêu cầu nâng tầm vai trò VAMC, không chỉ xử lý nợ mà trở thành công cụ trung tâm trong khơi thông nguồn lực tài chính. VAMC sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, đẩy mạnh xử lý nợ theo nguyên tắc thị trường, phát triển thị trường mua bán nợ và nâng cao năng lực quản trị, công nghệ.

“Nếu được xử lý hiệu quả, nợ xấu hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế, thay vì chỉ là gánh nặng của hệ thống ngân hàng,” ông Thích khẳng định./.