Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Lebanon - “cơ hội cuối cùng”

Cùng ngày 4/6, Văn phòng Tổng thống Lebanon ra thông cáo nêu rõ: Kết quả vòng đàm phán thứ tư giữa Lebanon và Israel là cơ hội cuối cùng để tiến tới một lệnh ngừng bắn cuối cùng và toàn diện. Theo văn bản này, Lebanon sẽ thông báo lập trường của mình với Mỹ “ngay khi nhận được phản hồi từ các bên liên quan, đặc biệt là lực lượng Hezbollah tại Lebanon”. Tổng thống Lebanon Joseph Aoun cũng nhấn mạnh: Phía Mỹ sẽ quyết định thời điểm bắt đầu thực hiện lệnh ngừng bắn và Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ là người bảo đảm trực tiếp cho việc thực thi thỏa thuận này.

Israel và Lebanon đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn

Theo tuyên bố chung được công bố sau vòng đàm phán Lebanon - Israel tại Washington ngày 3/6, lệnh ngừng bắn sẽ phụ thuộc vào việc Hezbollah chấm dứt hoàn toàn các cuộc tấn công, đồng thời rút toàn bộ lực lượng khỏi khu vực phía Nam sông Litani. Lebanon và Israel cũng nhất trí thiết lập các “khu vực thí điểm”, nơi quân đội Lebanon sẽ nắm quyền kiểm soát hoàn toàn các khu vực này, để bảo đảm không có sự hiện diện của các lực lượng vũ trang ngoài nhà nước.

Vấn đề là, cũng trong ngày 3/6, theo tờ The Guardian, chỉ vài giờ sau khi Israel và Lebanon nhất trí thực thi lệnh ngừng bắn do Mỹ hậu thuẫn, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, đã khẳng định: Quân đội Israel (IDF) sẽ tiếp tục các chiến dịch trên bộ tại miền Nam Lebanon. IDF vẫn duy trì quyền tự do hành động, với sự hậu thuẫn của Mỹ, để đáp trả các vụ nổ súng nhằm vào các cộng đồng dân cư và lãnh thổ Israel. “Trong giai đoạn hiện nay, IDF sẽ tiếp tục các hoạt động hỏa lực và tác chiến trên bộ, duy trì hiện diện tại khu vực an ninh ở Lebanon cho đến đường vàng, bao gồm khu vực Beaufort, đồng thời không cho người dân trở về, trong khi tiếp tục phá hủy cơ sở hạ tầng khủng bố trên thực địa”, ông Katz tuyên bố.

Ở một diễn biến khác, trong tuyên bố bằng văn bản được phát trên kênh Al-Manar TV của lực lượng Hezbollah - đồng minh của Iran, có địa bàn hoạt động trên lãnh thổ Lebanon - ngày 4/6, lãnh đạo Hezbollah, ông Naim Qassem cho biết: Hezbollah bác bỏ thỏa thuận ngừng bắn mới nhất đạt được giữa Israel và Chính phủ Lebanon, đồng thời yêu cầu Israel rút quân hoàn toàn. Theo ông Qassem, yêu cầu trong thỏa thuận buộc các tay súng Hezbollah rời khỏi miền Nam Lebanon trong khi vẫn bị tấn công đồng nghĩa với đầu hàng, thất bại và giúp đối phương đạt được mục tiêu. “Điều chúng tôi quan tâm là chấm dứt hành động gây hấn, ngừng bắn và Israel rút quân. Chúng tôi không cam kết với bất kỳ bên nào về việc ngừng kháng cự, chừng nào vẫn còn hành động chiếm đóng”, ông nói.

Nghĩa là, chỉ vừa được ký kết, thỏa thuận ngừng bắn Israel - Lebanon đã đứng trước nguy cơ trở thành mớ giấy lộn. Trong khi đó, Chương trình Lương thực Thế giới của Liên hợp quốc (WFP) vừa kêu gọi khẩn cấp 112 triệu USD trong vòng 3 tháng để duy trì các hoạt động cứu trợ, đồng thời cảnh báo: Tình trạng thiếu kinh phí có thể làm gián đoạn nguồn tiếp tế cho 1,24 triệu người dân Lebanon đang đối mặt với nạn đói nghiêm trọng, cùng hơn 1 triệu người phải sơ tán.

Trong một diễn biến song song, cuộc gặp giữa lực lượng Hamas và các nhà trung gian hòa giải ngừng bắn Gaza tại Ai Cập đã bị hoãn đến ngày 7/6. Cuộc họp ban đầu được lên kế hoạch tổ chức vào ngày 3/6 tại thành phố El-Alamein bên bờ Địa Trung Hải, với sự tham gia dự kiến của phái đoàn Hamas do trưởng đoàn đàm phán Khalil al-Hayya dẫn đầu, cùng các phe phái Palestine như Jihad Hồi giáo và các nhà trung gian từ Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar.

Hamas, cũng là một đồng minh thân thiết của Iran, cho rằng: Những cuộc thảo luận là “vô nghĩa” trước sự “ngoan cố của Israel”. Người phát ngôn Hamas Taher al-Nunu kêu gọi các nhà trung gian buộc Israel chấm dứt các vụ ám sát, oanh tạc và phong tỏa lương thực, đồng thời đẩy nhanh việc cho phép Ủy ban Quốc gia Palestine về điều hành Dải Gaza vào vùng lãnh thổ mà cơ quan này có nhiệm vụ điều hành. Dù thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực về mặt kỹ thuật từ tháng 10/2025, bạo lực hằng ngày vẫn không chấm dứt ở Dải Gaza - nơi hơn một nửa lãnh thổ đang nằm dưới quyền kiểm soát quân sự của Israel. Theo cơ quan y tế Gaza, ít nhất 936 người đã thiệt mạng kể từ khi bắt đầu thực thi lệnh ngừng bắn. Cả Hamas lẫn Israel đều liên tục cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận.

Mê cung chưa lối thoát

Cùng với mâu thuẫn Israel - Hezbollah, mâu thuẫn Israel - Hamas, khi chưa được giải quyết triệt để, vẫn sẽ có sức tác động không nhỏ đến lập trường của Tehran, trong các cuộc đàm phán Iran - Mỹ.

Ngày 4/6, theo kênh CNN, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nhấn mạnh: Cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran sẽ chỉ kết thúc khi cuộc chiến này cũng kết thúc ở Lebanon. Chuyện kết thúc chiến tranh phải đồng nghĩa với việc các lực lượng Israel rút khỏi Lebanon, nơi Israel đã tấn công lực lượng Hezbollah từ đầu tháng 3/2026.

Theo ông Araghchi: Tất cả các bên, bao gồm cả Hezbollah, phải tham gia đối thoại quốc gia để giải quyết các vấn đề nội bộ của Lebanon. Ông nói: “Thế giới phải thừa nhận rằng Hezbollah là một phần thực tế của Lebanon”. Ông cũng cho rằng, các nỗ lực của Israel nhằm giải thể Hezbollah và ám sát các thủ lĩnh của họ chỉ khiến Hezbollah mạnh hơn. Quan điểm này, rõ ràng, hoàn toàn đi ngược lại cách tiếp cận mà quân đội Israel đang hướng tới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang còn ở rất xa một thỏa thuận khung với Iran

Ở đây, cũng cần nhắc đến thông tin do Báo Hayom của Israel tiết lộ, ngày 4/6: Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phản đối kế hoạch của quân đội nhằm mở rộng chiến dịch quân sự và tăng cường hoạt động trên bộ tại Lebanon, qua đó phát đi tín hiệu ủng hộ giải pháp ngoại giao thay vì leo thang xung đột. Một thông tin cho thấy sự chia rẽ về quan điểm ngay trong nội bộ Israel, cũng như áp lực từ phái “diều hâu” mà ông Netanyahu phải chịu đựng. 2 ngày trước đó, kênh Al Jazeera cho biết: Dù vẫn tồn tại những khác biệt nhất định trong lập trường, nhưng các nhà lãnh đạo quân sự, tôn giáo và chính trị hàng đầu của Iran cùng các thể chế quyền lực đồng thuận rằng họ sẽ không đầu hàng, trong bối cảnh mất lòng tin sâu sắc đối với Mỹ. Gần nhất, Tehran đã đình chỉ các hoạt động trao đổi thông điệp với Mỹ, với nguyên nhân là các hành động leo thang quân sự của Israel tại Lebanon, qua đó đẩy các cuộc đàm phán hạt nhân Mỹ - Iran vào thế bế tắc. Và, đó cũng chính là điều đương kim Tổng thống Mỹ rất khó chấp nhận. Như tờ El Pais bình luận: 3 tháng sau khi Mỹ và Israel phát động các đòn tấn công nhằm vào Iran, cảm giác cấp bách dường như đã đổi bên. Nếu hồi tháng 2, Washington và Tel Aviv cho rằng cần hành động ngay lập tức, thậm chí sẵn sàng loại bỏ Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei trong lúc các cuộc đàm phán vẫn diễn ra, thì hiện nay chính Tổng thống Donald Trump lại là người sốt sắng thúc đẩy đối thoại để khép lại cuộc chiến. Điều đó được thể hiện rõ vào ngày 1/6, khi ông Trump yêu cầu Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dừng kế hoạch không kích Beirut nhằm tránh làm đổ vỡ các cuộc thương lượng với Tehran.

Nguyên nhân lớn nhất được giới quan sát quốc tế chỉ ra là việc Iran gần như đã phong tỏa được eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng của thế giới. Dù ban đầu nhiều người cho rằng Iran khó có thể thực hiện được điều này, nhưng sau gần 90 ngày, hoạt động vận tải qua Hormuz vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng.

Việc phong tỏa Hormuz trở thành lá bài mạnh nhất của Tehran trong cuộc đối đầu với Mỹ. Dù tác động nặng nề nhất đang rơi vào châu Á và châu Âu, Nhà Trắng cũng chịu sức ép ngày càng lớn khi giá năng lượng tăng cao và các kho dự trữ nhiên liệu chiến lược bị rút xuống nhanh hơn dự kiến. Theo El Pais, ông Trump không thể bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 với giá xăng tại Mỹ vượt ngưỡng 4 USD/gallon. Lịch sử chính trị Mỹ cho thấy chưa có tổng thống nào giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử quan trọng khi giá nhiên liệu ở mức cao như vậy. Về cả khía cạnh quân sự và kinh tế thuần túy, sức chống chịu của Iran cũng đã làm đổ vỡ những tính toán ban đầu của Nhà Trắng. Do đó, nước Mỹ cần một cách tiếp cận mới.

Nhưng, hướng đi này lại rời xa lập trường cố hữu của Israel, với những ưu tiên khác, đặc biệt là về an ninh quốc phòng của riêng mình. Sau khi đã giành ưu thế rõ rệt trước Hamas tại Dải Gaza, chiến dịch quân sự tại Lebanon và Iran là cơ hội để Israel tiếp tục gây sức ép lên Tehran và Hezbollah. Bởi vậy, có quá ít lý do để họ dừng lại.

Có điều, Iran sẽ không chấp nhận tình thế mọi “cánh tay nối dài” của mình lần lượt bị vô hiệu hóa. Và, theo trang Axios, mục tiêu của ông Trump là sớm công bố một bản ghi nhớ hoặc thỏa thuận khung với Iran, sau đó sử dụng khoảng thời gian 60 ngày để tiếp tục giải quyết các vấn đề phức tạp hơn như chương trình hạt nhân của Tehran.

Vậy nên, cũng theo Axios, trong cuộc điện đàm gần đây với ông Netanyahu, ông Trump đã tỏ ra giận dữ vì kế hoạch mở rộng các cuộc không kích của Israel vào Beirut. Giữa chồng chéo các lợi ích, bản đồ xung đột Trung Đông vẫn đang là một mê cung...