Xung khắc ngoại vi

Đằng sau mối bất hòa này còn có 3 vấn đề liên quan đến nhau: Ai kiểm soát trật tự chiến lược ở vùng Vịnh? Ai có thể sử dụng eo biển Hormuz như một công cụ gây sức ép? Các quốc gia vùng Vịnh còn có thể duy trì chính sách cân bằng giữa Iran và Mỹ đến mức nào?

Nguyên nhân là việc eo biển Hormuz bị phong tỏa và UAE cáo buộc Iran tấn công tàu thuyền của UAE. Trong khi đó, Iran bác bỏ những cáo buộc này. Vụ việc căng thẳng hơn khi UAE phản ứng quyết liệt, quyết định đình chỉ toàn bộ hoạt động thương mại cũng như các giao dịch thương mại và tài chính với Iran từ ngày 19-8 vừa qua.

UAE coi Iran đã bước qua lằn ranh đỏ. Mô hình tăng trưởng và sức mạnh kinh tế của UAE dựa vào dầu khí, thương mại, logistics, cảng biển, dịch vụ tài chính và uy tín của một trung tâm kinh tế, thương mại và tài chính toàn cầu an toàn. Vì thế, UAE cần an ninh và sự ổn định.

Tuy nhiên, hai yếu tố đó sẽ bị đe dọa nếu tàu của UAE bị tấn công tại eo biển Hormuz. UAE là một cửa ngõ thương mại và tài chính quan trọng của Iran với nền kinh tế thế giới, càng quan trọng hơn trong bối cảnh Iran bị Mỹ áp dụng các chính sách bao vây, cấm vận và trừng phạt. Quyết sách của UAE vì thế mang cả ý nghĩa chiến lược, vượt xa một biện pháp trả đũa đơn thuần.

Thời điểm xảy ra xung khắc giữa UAE và Iran rất đáng được chú ý. Cuộc chiến Mỹ - Iran đã bước sang tháng thứ sáu, thời hạn 60 ngày được đặt ra cho một tiến trình hòa bình từ tháng 6 đã trôi qua mà không đạt được bước đột phá. Eo biển Hormuz vẫn là điểm nóng, lưu lượng tàu thuyền giảm mạnh và giá dầu đã bắt đầu có những phản ứng nhạy cảm. Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn bế tắc về chiến lược trong cuộc chiến tranh với Iran. Trái lại, Iran và Oman về cơ bản đã đạt được thỏa thuận liên quan đến việc thông thương hàng hải qua eo biển Hormuz nhưng bị phía Mỹ cản phá.

Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ đã chấm dứt hoàn toàn đàm phán hòa bình với Iran và tuyên chiến kinh tế với Iran. Điều này khiến Iran gặp thêm khó khăn trong khi UAE càng khó có thể duy trì thế cân bằng giữa Mỹ và Iran, cũng như khó tránh khỏi bị vạ lây.

UAE hành động như vậy trước hết nhằm tỏ rõ thái độ cho Iran thấy lằn ranh đỏ, tức là cảnh báo và răn đe, đồng thời ám chỉ sẽ còn có thể khiến Iran trả giá đắt hơn, nhưng cũng không muốn chiến tranh với Iran và trở thành công cụ của Mỹ phục vụ cuộc chiến tranh với Iran.

Iran muốn cho Mỹ thấy mình có nhiều con át chủ bài trong chiến tranh với Mỹ, khẳng định quyết tâm tận dụng “vũ khí chiến lược” là eo biển Hormuz, đồng thời răn đe các nước trong khu vực để họ không cho Mỹ sử dụng lãnh thổ của mình phục vụ cuộc chiến với Iran. Ngoài ra, Iran cũng gây áp lực với các đồng minh của Mỹ để giảm sự ủng hộ của họ dành cho Mỹ.

Thực tế, chiến lược và sách lược của cả UAE lẫn Iran đều có hai mặt, đan xen giữa tác dụng và phản tác dụng. Vì thế, cả hai đều phải kiềm chế và kiểm soát việc thực thi chúng. Cuộc xung khắc ngoại vi này hiện có lợi cho Mỹ, nhưng rủi ro là áp lực càng lớn đối với Iran trong việc thỏa hiệp với Mỹ về eo biển Hormuz. Về lâu dài, bất ổn ở toàn bộ vùng Vịnh gia tăng, đẩy giá dầu lên cao hơn và khiến Mỹ càng dễ sa lầy sâu vào cuộc chiến với Iran.

Xem ra, bên cạnh cuộc chiến giữa Mỹ và Iran, hiện còn có cuộc tranh giành quyền định hình toàn bộ trật tự an ninh ở vùng Vịnh.