Mỹ dần giành lại thế chủ động tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz trở thành tâm điểm đối đầu giữa Iran và Mỹ trong những tháng qua, khi 2 bên đưa ra các yêu cầu khác nhau đối với tàu thuyền qua lại.

Iran yêu cầu các tàu sử dụng tuyến phía bắc qua lãnh hải nước này, trong khi Mỹ hậu thuẫn tuyến phía nam, sát bờ biển Oman.

Iran nhiều lần bị cáo buộc phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các tàu hàng di chuyển theo tuyến phía nam, khiến hoạt động hàng hải qua Hormuz có thời điểm gần như tê liệt.

Tuy nhiên, dữ liệu từ Kpler, tổ chức theo dõi tàu bằng tín hiệu nhận dạng và vệ tinh, cho thấy cán cân đang thay đổi.

Hơn 80% lượt tàu qua eo biển Hormuz trong 2 tuần qua sử dụng tuyến phía nam. Đây là hành lang hàng hải được Tổ chức Hàng hải Quốc tế công nhận nhưng bị Iran phản đối. Một tháng trước, gần như không có tàu nào lựa chọn tuyến này.

Homayoun Falakshahi, trưởng bộ phận phân tích ngành dầu thô của Kpler, nhận định xu hướng trên cho thấy Iran đã mất một phần quyền kiểm soát eo biển.

Việc tàu thuyền chuyển sang tuyến do Oman quản lý cũng có thể ảnh hưởng đến kế hoạch thu phí qua Hormuz mà Iran nhiều lần đề cập.

Bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran hết hiệu lực trong tuần này, về lý thuyết cho phép Tehran khôi phục cơ chế thu phí.

Tuy nhiên, Iran dường như chưa thể triển khai kế hoạch trong bối cảnh khả năng kiểm soát tuyến hàng hải suy giảm.

Các nước vùng Vịnh cũng tìm cách giảm rủi ro. Kuwait, Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất thuê tàu chở dầu siêu lớn để đưa dầu qua Hormuz, sau đó chuyển sang tàu của khách hàng bên ngoài khu vực nguy hiểm ở Vịnh Oman.

Một số tàu tắt thiết bị phát tín hiệu trong nhiều tuần để tránh bị phát hiện, tạo ra dòng vận tải "bóng tối".

Tổng thống Donald Trump ngày 17/8 tuyên bố Mỹ đã kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết lượng dầu vận chuyển qua Hormuz cùng lượng dầu chuyển hướng quanh khu vực đạt 15 triệu thùng/ngày, tiến gần mức trung bình 20 triệu thùng/ngày trước chiến tranh.

Dan Pickering, nhà sáng lập Pickering Energy Partners, cho rằng Iran vẫn có khả năng răn đe nhưng mức độ kiểm soát đã giảm so với 1-2 tháng trước. Andy Lipow, chủ tịch Hiệp hội Dầu Lipow, cũng nhận định Iran đã mất một phần quyền kiểm soát eo biển.

Iran chưa bình luận về những đánh giá trên. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf ngày 18/8 tuyên bố Hormuz "vẫn đóng cho đến khi Mỹ thực hiện các cam kết" trong bản ghi nhớ tháng 6.