Y học cổ truyền gặp khó trong thanh toán BHYT, người bệnh thiệt thòi

Muốn chữa bệnh bằng YHCT vẫn phải “xin giấy”

Đau cột sống, thoái hóa khớp, di chứng tai biến, liệt dây thần kinh, mất ngủ, phục hồi chức năng sau phẫu thuật… là những bệnh lý mà y học cổ truyền (YHCT) có nhiều lợi thế. Nhưng nghịch lý hiện nay là càng cần điều trị dài ngày bằng YHCT, người bệnh lại càng gặp khó khi thanh toán bảo hiểm y tế (BHYT).

Châm cứu điều trị cho trẻ bại não ở Bệnh viện Châm cứu Trung ương.

Theo bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế), năm 2025 cả nước có hơn 195 triệu lượt khám, chữa bệnh BHYT nhưng lĩnh vực YHCT chỉ chiếm khoảng 3,3%. Một tỷ lệ rất nhỏ nếu so với tiềm năng của nền YHCT Việt Nam – nơi sở hữu kho tàng thuốc Nam phong phú cùng nền y học hàng nghìn năm.

Rõ ràng, khi YHCT chưa được tạo điều kiện phát triển tương xứng không chỉ là khó khăn của bệnh viện mà còn là thiệt thòi của người bệnh.

Theo đại diện Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, phần lớn người bệnh điều trị bằng YHCT là người cao tuổi, mắc bệnh mạn tính, đa bệnh lý, cần điều trị lâu dài.

Nhưng hiện nay, người bệnh muốn điều trị tại các bệnh viện YHCT chuyên sâu vẫn phải thực hiện thủ tục chuyển tuyến BHYT phức tạp.

Nhiều bệnh nhân đau cột sống, thoái hóa khớp hay di chứng đột quỵ phải quay lại cơ sở ban đầu xin giấy chuyển tuyến nhiều lần, dù cần điều trị liên tục nhiều tháng.

Theo phản ánh của Viện Y học Cổ truyền Quân đội, đây đang là “nút thắt” lớn nhất khiến người dân khó tiếp cận các cơ sở YHCT chuyên sâu, dù nhu cầu điều trị thực tế rất lớn.

Không ít người bệnh vì ngại thủ tục hoặc không được chuyển tuyến đã phải tự chi trả chi phí điều trị hoặc bỏ dở liệu trình. Còn các bệnh viện YHCT tuyến cuối lại không thể phát huy hết năng lực chuyên môn.

Bệnh viện có năng lực nhưng thiếu bệnh nhân BHYT

Bệnh viện Châm cứu Trung ương có khả năng tiếp nhận hơn 1.000 lượt khám/ngày, là cơ sở chuyên sâu đầu ngành về châm cứu và điều trị không dùng thuốc. Tuy nhiên, số lượng thẻ BHYT đăng ký ban đầu hiện chỉ hơn 18.000/35.000 thẻ được phân bổ.

Theo đại diện bệnh viện, cơ chế phân bổ thẻ BHYT hiện chưa phù hợp với thực tế hoạt động của các bệnh viện YHCT chuyên sâu. Người bệnh muốn điều trị phải chuyển tuyến, trong khi bệnh viện lại thiếu nguồn bệnh nhân BHYT ổn định để duy trì hoạt động.

Bệnh viện Châm cứu Trung ương đang tự chủ tới 75% chi thường xuyên nhưng nguồn thu BHYT chưa tương xứng với năng lực chuyên môn và quy mô đầu tư.

Trong khi đó, bệnh viện này vẫn phải duy trì đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao kỹ thuật và đầu tư trang thiết bị hiện đại kết hợp giữa YHCT với y học hiện đại.

Người dân ngày càng quan tâm đến điều trị bằng YHCT.

Thuốc Nam hiệu quả nhưng thanh toán còn vướng

Không chỉ vướng chuyển tuyến, nhiều bệnh viện còn phản ánh khó khăn lớn trong thanh toán thuốc Nam, dược liệu và kỹ thuật YHCT.

Theo Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, danh mục thuốc đông y và thuốc từ dược liệu thanh toán BHYT hiện vẫn áp dụng theo văn bản đã ban hành từ hơn 10 năm trước, nên lạc hậu.

Nhiều vị thuốc có hiệu quả điều trị nhưng chưa được định danh trong hệ thống BHYT. Một số dược liệu có cùng tên khoa học nhưng khác tên tiếng Việt chưa có hướng dẫn thanh toán, dẫn tới khó khăn khi giám định.

Đại diện Viện Y học Cổ truyền Quân đội cho rằng điều này khiến các bệnh viện khó mở rộng điều trị bằng thuốc Nam và nhiều người bệnh mất cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị phù hợp, chi phí hợp lý.

Theo các chuyên gia, trong khi thế giới ngày càng quan tâm đến y học tự nhiên, điều trị toàn diện và phục hồi chức năng không dùng thuốc, thì Việt Nam lại chưa khai thác hết “mỏ vàng” thuốc Nam của chính mình.

Cần “cởi trói” cho YHCT

Trước thực trạng trên, nhiều bệnh viện kiến nghị cần có cơ chế BHYT đặc thù cho YHCT thay vì áp dụng giống hoàn toàn mô hình điều trị của y học hiện đại: Cho phép người bệnh mắc bệnh mạn tính được điều trị dài ngày tại các cơ sở YHCT chuyên sâu mà không phải chuyển tuyến nhiều lần.

Ngoài ra, được mở rộng danh mục bệnh được thông cấp chuyên môn kỹ thuật; điều chỉnh phân bổ thẻ BHYT phù hợp với năng lực thực tế của các bệnh viện YHCT; bổ sung thêm thuốc Nam, dược liệu và kỹ thuật YHCT vào danh mục thanh toán BHYT; hoàn thiện hệ thống mã hóa thuốc, vị thuốc cổ truyền để giảm vướng mắc giám định.

Theo các bệnh viện, nếu cơ chế được tháo gỡ phù hợp, YHCT có thể góp phần giảm tải cho y tế hiện đại, giảm chi phí điều trị dài hạn và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh mạn tính.

Phục hồi chức năng sau chấn thương cho bệnh nhân ở BV Việt Đức.

Sửa chính sách BHYT cho YHCT

Trước những bất cập kéo dài, Vụ trưởng Vụ BHYT cho biết Bộ Y tế đang nghiên cứu sửa đổi nhiều quy định liên quan đến thanh toán BHYT cho YHCT.

Bộ Y tế dự kiến sửa Thông tư 01/2025/TT-BYT theo hướng bổ sung danh mục bệnh được thông cấp chuyên môn kỹ thuật để người bệnh thuận lợi hơn khi điều trị tại các cơ sở YHCT chuyên sâu.

Các nhóm bệnh được đề xuất ưu tiên gồm: Thoái hóa khớp, đau thần kinh tọa, bệnh đĩa đệm cột sống, hội chứng cổ vai gáy, các bệnh phục hồi chức năng sau tai biến.

Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền cũng đang nghiên cứu sửa đổi toàn diện Thông tư 05/2015/TT-BYT; xây dựng cơ chế đấu thầu đặc thù cho dược liệu và thuốc YHCT...

Việc “cởi trói” BHYT cho YHCT chính là trao thêm cơ hội điều trị cho người bệnh những phương pháp an toàn, bền vững và phù hợp.