Y tế Trường Sa: Kết hợp quân-dân y để bảo vệ sức khỏe nơi tiền tiêu

(Ảnh: PV/Vietnam+)

Vừa qua, Đoàn công tác Bộ Y tế đã có chuyến thăm, làm việc và tặng quà cho cán bộ, chiến sỹ và nhân dân trên các đảo thuộc Đặc khu Trường Sa và Nhà giàn DK1. Đoàn cũng đã khảo sát, đánh giá thực trạng hệ thống y tế cơ sở tại các đảo, điểm đảo thuộc đặc khu Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa.

Sau chuyến đi, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn đã có những chia sẻ về tình hình thực tế cũng như định hướng của Bộ Y tế trong phát triển công tác y tế biển đảo trong giai đoạn tiếp theo.

Màu xanh của dược liệu, màu của sự sống

- Khi đi thăm Đặc khu Trường Sa và khảo sát các cơ sở y tế nơi đây, ông có đánh giá như thế nào về y tế tại vùng biển đảo?

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn: Được một lần đến với Trường Sa không chỉ là mơ ước của riêng tôi mà có lẽ là của nhiều người dân Việt Nam. Có đến đây và tận mắt chứng kiến sức sống mãnh liệt, sự hy sinh to lớn của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sỹ, nhân dân ở Trường Sa càng khiến chúng ta thêm yêu và tự hào về tổ quốc mình.

Khi bước chân lên mỗi hòn đảo, chúng tôi vô cùng xúc động và tự hào bởi được chứng kiến những mảnh đất mà cha ông ta từng hi sinh biết bao xương máu để gìn giữ hiện đã trở nên xanh tươi, khang trang. Chúng tôi càng xúc động hơn khi được trò chuyện với các y bác sỹ đang làm việc tại đây và được biết có nhiều ca bệnh khó, phức tạp đã được mổ trực tiếp trên đảo với sự hỗ trợ từ đất liền. Điều này cho thấy, cán bộ, chiến sỹ, nhân dân Trường Sa đã tiếp cận được với các kỹ thuật y tế hiện đại, chúng ta đã đạt được những thành công nhất định trong công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cho quân và dân nơi đảo xa.

- Khi đến với Trường Sa, Thứ trưởng đánh giá như thế nào về công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ-trẻ em, vấn đề dinh dưỡng cũng như công tác y tế dự phòng trên đảo?

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn: Lên đảo, chúng tôi vui mừng và rất ấn tượng khi nhìn thấy nhiều em bé khỏe mạnh, nhanh nhẹn và vui tươi. Điều đó cho thấy công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, nhất là phụ nữ và trẻ em đã được các cán bộ y tế trên đảo thực hiện rất tốt. Có thể nói, phụ nữ và trẻ em là những đối tượng rất cần sự chăm sóc đặc biệt, nhất là giai đoạn trước, trong và sau sinh của phụ nữ; còn trẻ em cũng cần được quan tâm hơn về dinh dưỡng, phòng bệnh, tiêm chủng, vệ sinh môi trường… Chúng tôi luôn mong muốn mọi trẻ em lớn lên trên đảo đều được hưởng những quyền lợi chăm sóc y tế dự phòng và dinh dưỡng như ở đất liền.

Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn và em nhỏ trên đảo Sinh Tồn. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Sức khỏe cộng đồng dân cư trên đảo cũng đã được thực hiện rất tốt, nguồn nước sinh hoạt, bữa ăn hàng ngày của cán bộ, chiến sỹ, nhân dân trên đảo ngày càng được quan tâm. Bên cạnh việc điều trị bệnh, một công việc không kém phần quan trọng là y tế dự phòng. Y tế dự phòng luôn phải đi trước một bước, đặc biệt là ở môi trường đảo khép kín. Bộ Y tế sẽ phối hợp chặt chẽ với các lực lượng trên đảo để mỗi điểm dân cư luôn sạch về môi trường, vững về sức khỏe, không để xảy ra dịch bệnh truyền nhiễm và từ đó ngày càng nâng cao thể lực, tầm vóc của người dân vùng biển đảo.

- Ở Trường Sa, Giữa thời tiết khắc nghiệt, thiếu nước ngọt và thừa hơi muối, những vườn thuốc Nam tại các bệnh xá đảo vẫn vươn lên xanh tốt. Bộ Y tế có những định hướng gì về việc phát huy y học cổ truyền, tự chủ nguồn dược liệu tại chỗ cho quân dân Trường Sa?

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn: Tôi rất bất ngờ khi nhìn thấy những vườn thuốc nam trên các đảo, hầu hết mỗi đảo đều có một vườn thuốc nam. Có thể nói, màu xanh trong các vườn thuốc nam không chỉ là màu của dược liệu mà còn là màu của sự sống, khát vọng, sự vươn lên tự lực tự cường của cán bộ, chiến sỹ trên đảo.

Bộ Y tế đặc biệt khuyến khích việc kết hợp Đông-Tây y tại tuyến tiền tiêu. Việc tự chủ được một số dược liệu để chữa các bệnh thông thường (cảm mạo, tiêu hóa, sát khuẩn ngoài da) không chỉ giảm tải áp lực tiếp tế thuốc men từ đất liền mà còn là phương thức chăm sóc sức khỏe rất gần gũi, an lành và bền vững cho người dân trên đảo. Thời gian tới, Bộ Y tế sẽ chỉ đạo Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền có những nghiên cứu chuyên sâu, phối hợp với lực lượng quân y để chọn lọc, lai tạo các giống cây dược liệu chịu mặn, chịu hạn tốt hơn.

Tuy nhiên, cần phải nói rõ rằng, chúng ta cần kết hợp nhuần nhuyễn giữa y học cổ truyền và y học hiện đại, theo đúng tinh thần mà Bác Hồ đã dạy, đó là “Khoa học, Dân tộc và Đại chúng.” Đây cũng là tinh thần của Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân,” trong đó cũng nêu rõ quan điểm kết hợp Đông và Tây y.

Đoàn công tác của Bộ Y tế tại Đảo Nam Yết. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Điểm tựa” y tế vững vàng giữa biển khơi

- Ông đánh giá như thế nào về sự phối hợp giữa quân và dân y trong việc chăm sóc sức khỏe cán bộ, chiến sỹ, nhân dân vùng biển đảo?

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn: Hiện tại, y tế biển đảo đang được thực hiện tốt với sự phối hợp giữa dân y và quân y, đặc biệt sự tham gia của lực lượng dân y hỗ trợ cho quân y trong công tác chăm sóc sức khỏe vùng biển đảo ngày càng nhiều. Hàng năm, các đơn vị trực thuộc Bộ Y tế vẫn tổ chức các chuyến khám sức khỏe cho cán bộ, chiến sĩ, nhân dân tại các khu vực biển đảo trên cả nước.

Để nâng cao hơn nữa hiệu quả của y tế biển đảo, Bộ Y tế đã giao cho các đơn vị liên quan tiếp tục nghiên cứu và phối hợp chặt chẽ với lực lượng quân y nhằm giúp cho cán bộ chiến sỹ, cán bộ và nhân dân trên đảo được tiếp cận kịp thời, nhanh nhất và có hướng xử lý chuẩn mực nhất trong các tình huống ảnh hưởng đến sức khỏe.

Chúng tôi cũng sẽ tiếp tục phối hợp tích cực với các Bộ, Ngành liên quan, đặc biệt là Bộ Quốc phòng và các cơ sở y tế của Bộ Quốc phòng để chuyển từ việc phối hợp mang tính "vụ việc, hỗ trợ" sang cơ chế chỉ huy hiệp đồng thống nhất trong cấp cứu thảm họa, dịch bệnh trên biển. Thể chế hóa quy trình cấp cứu đường không bằng hành lang pháp lý rõ ràng về chi phí, nhân lực và quy trình khởi động hệ thống.

Hiện tại, y tế biển đảo đang được thực hiện tốt với sự phối hợp giữa dân y và quân y. (Ảnh: PV/Vietnam+)

- Để hiện thực hóa Chương trình phát triển y tế biển, đảo đến năm 2030 (Đề án 2348), theo Thứ trưởng, đâu là những ưu tiên chính sách cần được khơi thông ngay sau chuyến công tác này của Đoàn Bộ Y tế?

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn: Chúng ta cần khẳng định y tế biển đảo không chỉ là an sinh xã hội mà là một cấu phần trọng yếu của an ninh quốc phòng; "Bảo vệ sức khỏe quân dân tuyến đảo chính là bảo vệ chủ quyền quốc gia từ sớm, từ xa." Bộ Y tế xác định, việc đầu tư cho hệ thống này là đầu tư cho phát triển bền vững và khẳng định chủ quyền lãnh hải. Trong thời gian qua, Bộ Y tế và các ban, ngành liên quan đã xây dựng các chương trình, dự án để phát triển y tế biển đảo và các chương trình này đang được từng bước hiện thực hóa góp phần nâng cao năng lực y tế biển đảo để cán bộ, chiến sĩ, nhân dân có thể tiếp cận nhanh nhất với sự hỗ trợ y tế khi có các sự cố sức khỏe xảy ra.

Chúng tôi cho rằng, với y tế biển đảo không thể áp dụng cơ sở định mức, đơn giá hay tiêu chuẩn của đất liền. Cần xây dựng một cơ chế đặc thù trong phân bổ ngân sách, đầu tư công và mua sắm vật tư y tế dành riêng cho tuyến tiền tiêu. Đối với y tế biển đảo cần có những quy định riêng, trong đó định mức về trang thiết bị, thuốc men, con người phải có những tiêu chuẩn khác rất nhiều so với đất liền.

Thời gian qua, chúng ta thấy vai trò của cấp cứu ngoại viện khu vực biển đảo rất quan trọng. Chúng ta đã làm rất tốt cấp cứu hàng không, khi đã thực hiện hàng trăm chuyến bay đưa người bệnh về đất liền cứu chữa kịp thời bằng trực thăng. Đây là nỗ lực rất lớn của Nhà nước trong chính sách hỗ trợ y tế biển đảo.

Trong thời gian tới, chúng ta cần phát triển hơn nữa cả cấp cứu đường biển và đường không để người dân nơi các hải đảo xa xôi đều được cấp cứu kịp thời khi có sự cố liên quan đến sức khỏe, tính mạng. Đồng thời, chúng ta cũng cần tăng cường hơn nữa giữa kết hợp quân y và dân y trong việc chăm sóc sức khỏe người dân, đặc biệt là hội chẩn từ xa, qua đó giúp can thiệp những ca bệnh phức tạp ngay tại biển đảo với sự hỗ trợ của đất liền.

Sự cống hiến của các cán bộ y tế trên quần đảo Trường Sa là nguồn nội lực mạnh mẽ nhất để hệ thống y tế biển đảo phát triển bền vững. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Củng cố hệ thống y tế biển đảo phát triển bền vững

- Trong phát triển y tế biển đảo, không thể không nhắc đến vai trò quan trọng của con người, đó là các y bác sỹ. Theo ông, cần có những chính sách gì để các y bác sỹ sẵn sàng đến với đảo xa không bị thiệt thòi?

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn: Có thể nói, đội ngũ y bác sỹ đã và đang làm việc tại các đảo, điểm đảo là những “người hùng.” Chúng tôi vô cùng cảm phục tinh thần tình nguyện của các y bác sỹ nơi đây. Họ vừa là người thầy thuốc, cũng vừa là những chiến sỹ bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng.

Tôi thật sự xúc động khi gặp các bác sỹ, điều dưỡng, dù còn rất trẻ nhưng đã xung phong tình nguyện ra Trường Sa để cống hiến, phục vụ, trong đó không ít người tốt nghiệp bác sỹ nội trú. Tôi cho rằng, sự cống hiến của các cán bộ y tế trên quần đảo Trường Sa là nguồn nội lực mạnh mẽ nhất để hệ thống y tế biển đảo phát triển bền vững.

Trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tham mưu Chính phủ hoàn thiện khung pháp lý về chế độ đãi ngộ đặc thù cho lực lượng y tế tham gia công tác ở hải đảo. Chúng tôi mong muốn không một người thầy thuốc nào cống hiến cho biển đảo bị thiệt thòi về lộ trình phát triển nghề nghiệp. Đất liền sẽ luôn là hậu phương vững chắc nhất, công bằng nhất cho các thầy thuốc ngoài đảo tiền tiêu.

- Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng./.