Yếu tố nào giúp xuất khẩu thủy sản tăng trưởng đầu năm 2026?

Xuất khẩu thủy sản tăng tốc nhờ hai yếu tố

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) thông tin, xuất khẩu thủy sản Việt Nam khởi đầu năm 2026 với mức tăng trưởng ấn tượng 30,6% trong tháng 1, đạt hơn 1,01 tỷ USD, so với 774 triệu USD cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, đà tăng này mang đậm yếu tố kỹ thuật và mùa vụ, trong khi triển vọng tháng 2 chịu tác động đan xen từ kỳ nghỉ tết Nguyên đán và những biến động chính sách thương mại tại thị trường Hoa Kỳ.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đánh giá, tăng trưởng tháng 1/2026 chủ yếu đến từ hai yếu tố.

Thứ nhất, tháng 1/2025 trùng với kỳ nghỉ tết Nguyên đán, khiến số ngày sản xuất và giao hàng giảm đáng kể. Năm nay, Tết rơi vào tháng 2, giúp hoạt động xuất khẩu trong tháng 1 diễn ra bình thường hơn.

Thứ hai, nhu cầu nhập khẩu tại một số thị trường tăng mạnh để phục vụ mùa lễ hội đầu năm. Xuất khẩu sang ASEAN tăng 47%, sang Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) tăng 34%. Các thị trường lớn khác như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc đều ghi nhận mức tăng từ 24 – 29%.

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam khởi đầu năm 2026 với mức tăng trưởng ấn tượng 30,6% trong tháng 1, đạt hơn 1,01 tỷ USD, so với 774 triệu USD cùng kỳ năm 2025.

Xét theo sản phẩm, cá tra tăng mạnh 59,2%, mực – bạch tuộc tăng 40,4%, nhóm cá các loại khác tăng 36,9%, tôm tăng 22,1%. Bức tranh chung khá tích cực, cho thấy sự phục hồi về nhu cầu tại nhiều khu vực sau năm 2025 nhiều biến động. Đáng chú ý, dù xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 128,4 triệu USD, tăng 20,2%, song mức tăng này chủ yếu do yếu tố so sánh nền thấp, trong khi thực tế đơn hàng mới có dấu hiệu chững lại.

Biểu hiện rõ nhất là ngành cá ngừ. Tổng xuất khẩu cá ngừ tháng 1 tăng 13,4%, riêng thị trường Hoa Kỳ lại giảm 5,7%. Nếu so sánh trên cơ sở số ngày làm việc tương đương giữa hai năm, mức giảm thực tế có thể cao hơn. Điều này phản ánh tâm lý thận trọng của nhà nhập khẩu trong bối cảnh môi trường thương mại nhiều biến động.

Thị trường Hoa Kỳ gia tăng rủi ro chính sách, doanh nghiệp cần chủ động thích ứng

Trọng tâm bất ổn hiện nay nằm ở chính sách thuế của Hoa Kỳ. Sau phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ hủy bỏ các mức thuế toàn cầu được áp dụng trước đó, Hoa Kỳ chuyển sang áp dụng mức thuế 15% theo cơ sở pháp lý khác. Theo thông tin từ Reuters, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) đã ngừng thu thuế theo IEEPA từ 0:01 sáng ngày 24/02/2026 (EST).

So với mức thuế đối ứng 20% áp dụng với hàng hóa Việt Nam từ tháng 8/2025, mức 15% là thấp hơn. Tuy nhiên, mặt bằng thuế giữa Việt Nam và các quốc gia từng chịu mức cao như Trung Quốc hay Ấn Độ được thu hẹp, khiến cạnh tranh tại thị trường Hoa Kỳ gia tăng. Lợi thế tương đối của thủy sản Việt Nam vì thế không còn rõ rệt như trước.

Bên cạnh thuế quan, rào cản kỹ thuật cũng siết chặt. Từ 01/01/2026, Hoa Kỳ chính thức cấm nhập khẩu thủy sản từ các nghề hoặc quốc gia không được công nhận tương đương theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú Biển (MMPA). Nhiều lô hàng có thể phải bổ sung chứng nhận COA, làm tăng chi phí tuân thủ và rủi ro chậm thông quan. Các yêu cầu mới buộc doanh nghiệp rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, đặc biệt với nhóm khai thác biển.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu tiêu dùng tại Hoa Kỳ vẫn có những tín hiệu hỗ trợ. Các đợt bão tuyết mùa đông thúc đẩy xu hướng tiêu dùng tại nhà, gia tăng doanh số nhóm thủy sản đông lạnh và đồ hộp. Mùa Chay 2026 cũng kích hoạt nhiều chương trình khuyến mãi lớn, tạo lực đẩy cho tiêu thụ. Điều này cho thấy “điểm nghẽn” không nằm ở cầu thị trường, mà chủ yếu ở sự bất định chính sách và chi phí thương mại.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định, bước sang tháng 2/2026, xuất khẩu khó duy trì mức tăng cao như tháng 1 do kỳ nghỉ tết Nguyên đán rơi vào tháng 2 làm giảm số ngày sản xuất, đồng thời kết quả cuối cùng của thuế chống bán phá giá tôm (POR19) công bố ngày 17/2 có thể tác động đến tâm lý ký kết đơn hàng mới. Trong kịch bản cơ sở, xuất khẩu tháng 2 có thể tăng nhẹ hoặc tăng ở mức thấp một chữ số so với cùng kỳ.

Diệu Linh