10 năm rời EU, kinh tế Anh đã thay đổi ra sao?

Ngày 23/6/2016, cử tri Anh bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu (EU), mở đường cho Brexit sau nhiều thập kỷ là thành viên của khối. Những người ủng hộ kỳ vọng nước này sẽ giành lại quyền kiểm soát biên giới, luật pháp, chính sách nhập cư và tự do ký kết các hiệp định thương mại; từ đó trở nên linh hoạt hơn, ít bị ràng buộc bởi các quy định từ Brussels và có thêm động lực tăng trưởng.

Sau 10 năm, kinh tế Anh không sụp đổ. London vẫn là trung tâm tài chính lớn của châu Âu, trong khi các lĩnh vực như công nghệ tài chính, khoa học đời sống và trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục phát triển. Tuy nhiên, Brexit cũng chưa tạo ra cú hích như kỳ vọng. Việc rời thị trường chung châu Âu được cho là làm sâu thêm những điểm yếu kéo dài của kinh tế Anh, gồm năng suất thấp, đầu tư yếu, áp lực ngân sách lớn và bất ổn chính trị.

Sau 10 năm Brexit, GDP bình quân đầu người của Anh tăng chậm, đầu tư doanh nghiệp cũng hụt hơi so với Mỹ và Pháp

GDP bình quân đầu người ì ạch

Hầu hết nhà kinh tế cho rằng Brexit đã làm suy yếu nền kinh tế Anh, dù khó tách riêng tác động này với đại dịch COVID-19 và các cú sốc địa chính trị sau đó. So với Mỹ, Pháp và Italy, Anh đứng áp chót về tăng trưởng GDP bình quân đầu người. Tăng trưởng thiếu ổn định, trong khi năng suất dài hạn tiếp tục yếu.

Creon Butler - Giám đốc Chương trình Kinh tế và Tài chính toàn cầu thuộc tổ chức nghiên cứu Chatham House - cho rằng việc rời thị trường chung châu Âu đã khiến Anh “nghèo đi”. Giáo sư Jonathan Portes, Đại học King’s College London, nhận định Brexit là sự đánh đổi giữa giảm hội nhập kinh tế với EU và quyền kiểm soát lớn hơn về nhập cư, quy định cùng thương mại.

Báo cáo của Cục Nghiên cứu kinh tế quốc gia Mỹ (NBER) ước tính GDP Anh thấp hơn 6-8% so với kịch bản không Brexit; đầu tư giảm 12-13%, còn năng suất lao động thấp hơn 3-4%. Trong khi đó, Văn phòng Trách nhiệm ngân sách Anh (OBR) dự báo Brexit làm giảm khoảng 4% năng suất dài hạn của nền kinh tế.

Những năm bất định kéo dài về quan hệ thương mại mới với EU cũng làm suy yếu đầu tư doanh nghiệp. Hiện đầu tư doanh nghiệp tại Anh chỉ cao hơn khoảng 12% so với giữa năm 2016. Trong cùng giai đoạn, đầu tư tại Pháp tăng 23%, còn Mỹ tăng 48%; Anh chỉ đứng trên Đức, nơi đầu tư tăng 1%.

Xuất khẩu suy giảm, chuỗi cung ứng châu Âu bị đứt gãy

Theo ông Jonathan Portes, thương mại hàng hóa là lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất. Nhiều nghiên cứu cho thấy xuất khẩu của Anh thấp hơn 10-15% so với kịch bản nước này vẫn là thành viên EU. Các thủ tục hải quan, quy tắc xuất xứ, yêu cầu kiểm định và giấy tờ tuân thủ khiến hoạt động với đối tác châu Âu tốn kém và mất thời gian hơn.

Hiệp định Thương mại và Hợp tác Anh - EU giúp phần lớn hàng hóa tránh thuế quan, nhưng không khôi phục cơ chế công nhận lẫn nhau tự động như trước. Tháng 5/2025, hai bên đạt “Nhận thức chung”, mở đường cho việc giảm kiểm tra đối với nông sản và thực phẩm. Tuy nhiên, theo ông Portes, các bước đi này không thể tái tạo giá trị kinh tế mà tư cách thành viên thị trường chung từng mang lại.

Chi phí không chỉ nằm ở thủ tục. Số doanh nghiệp xuất nhập khẩu giảm, đầu tư suy yếu, mức độ tham gia vào chuỗi cung ứng châu Âu thu hẹp, còn dòng chảy tri thức và công nghệ xuyên biên giới bị hạn chế.

Việc chấm dứt quyền tự do đi lại cũng khiến nguồn lao động từ Đông Âu suy giảm, gây thiếu nhân công trong nhiều lĩnh vực như khách sạn, nông nghiệp, logistics và chế biến thực phẩm. Doanh nghiệp phải tăng lương, tăng giá bán hoặc thay đổi mô hình kinh doanh để thích nghi.

Anh đã mở rộng quan hệ thương mại với nhiều đối tác ngoài EU. Tuy nhiên, lợi ích kinh tế đến nay vẫn được đánh giá là hạn chế so với tổn thất do giảm hội nhập với thị trường lớn nhất của nước này. EU hiện vẫn chiếm khoảng 41% kim ngạch xuất khẩu và 50% kim ngạch nhập khẩu của Anh.

Lạm phát kéo dài, tài chính chịu sức ép

Kể từ cuộc trưng cầu dân ý Brexit, Anh ghi nhận mức lạm phát cao hơn hầu hết quốc gia Tây Âu, ngoại trừ Áo. Theo dữ liệu chính thức, đến tháng 5/2026, giá tiêu dùng tại Anh đã tăng 41,4%.

Lạm phát cao ban đầu được cho là bắt nguồn từ đồng bảng mất giá sau cuộc trưng cầu dân ý và tác động của chiến sự Nga - Ukraine. Tuy nhiên, việc Anh chật vật kiểm soát lạm phát cho thấy những vấn đề sâu hơn về bất ổn chính trị, áp lực ngân sách và năng suất thấp.

Theo Adam Posen - cựu thành viên phụ trách chính sách lãi suất của Ngân hàng Trung ương Anh và hiện là Chủ tịch Viện Kinh tế quốc tế Peterson - Anh đã trở thành nền kinh tế dễ rơi vào lạm phát dai dẳng do năng lực điều hành yếu. Ông cho rằng Brexit khiến Anh trở thành nền kinh tế nhỏ, mở và dễ tổn thương hơn trước các cú sốc.

Brexit cũng để lại dấu ấn rõ nét lên ngành dịch vụ tài chính. Năm 2015, xuất khẩu dịch vụ tài chính của Anh lớn hơn tổng xuất khẩu của Pháp, Đức, Ireland, Hà Lan và Italy cộng lại. Tuy nhiên, đến năm 2024, tổng kim ngạch của 5 nước này đã vượt Anh.

Theo New Financial, sản lượng kinh tế của ngành dịch vụ tài chính Anh giảm 27% trong giai đoạn 2015-2025, đồng thời mất thị phần ở 10 trong 12 mảng tài chính quốc tế. London vẫn là trung tâm tài chính hàng đầu châu Âu và là thị trường giao dịch ngoại hối lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, các lĩnh vực tài chính, pháp lý và những ngành được quản lý chặt vẫn chịu thêm rào cản khi tiếp cận thị trường EU.

Tác động của bất ổn cũng thể hiện trên thị trường tài chính. Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 10 năm biến động mạnh hơn trái phiếu các nước G7 khác. So với trước cuộc bỏ phiếu năm 2016, đồng bảng Anh hiện yếu hơn khoảng 10% so với USD và euro.