13 liệt sĩ nằm lại đất Truông Bồn

Khu di tích (KDT) lịch sử quốc gia Truông Bồn, xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương cũ, nay thuộc xã Bạch Hà, tỉnh Nghệ An, là một trong những điểm đến tri ân quen thuộc trên hành trình về nguồn hàng năm của Báo PLVN.

Suốt 10 năm qua, từ 2016, những lần đoàn công tác của Báo PLVN đến dâng hương tại Truông Bồn, giữa mênh mông nắng gió trên mảnh đất linh thiêng và khói nhang phảng phất nơi phần mộ chung của các liệt sĩ, ai cũng lặng lẽ lau nước mắt.

Ký ức không quên

Những năm đế quốc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc, Truông Bồn là tuyến lửa ác liệt, nút giao thông trọng điểm trên tuyến đường chiến lược 15A, huyết mạch giao thông quan trọng của tuyến vận tải Trường Sơn chi viện cho chiến trường miền Nam. Với cung đường độc đạo dài khoảng 5km, địa hình hiểm trở, đèo dốc, Truông Bồn trở thành mục tiêu ném bom hủy diệt của giặc.

Hàng vạn tấn bom trút xuống biến nơi đây thành “hố bom” khổng lồ; biến vùng Truông Bồn xanh tươi trù phú trở thành một bãi trắng hoang tàn, xác xơ. Nhưng bất chấp bom đạn cày xới ấy, những lượt xe cơ giới vận chuyển hàng vẫn vượt qua “tọa độ chết” Truông Bồn vào chiến trường miền Nam. Hàng vạn chiến sỹ, TNXP, công nhân ngành giao thông vận tải, dân quân địa phương tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu để bảo đảm tuyến giao thông huyết mạch lưu thông. 1.240 cán bộ, chiến sỹ đã dũng cảm chiến đấu và anh dũng hy sinh, trong đó có 13 TNXP Đại đội 317 vào ngày 31/10/1968.

Phần mộ tập thể của 13 Anh hùng liệt sĩ Đại đội 317 (ảnh phải). Ảnh: Tuyết Lan

Đại đội TNXP 317 là đơn vị chủ lực từng được điều động làm nhiệm vụ ở nhiều trọng điểm giao thông. Đầu năm 1967, đơn vị được lệnh đến Truông Bồn. Tháng 7/1968, trước tình hình máy bay Mỹ đánh phá ác liệt, Đại đội 317 phát động chiến dịch 100 ngày đêm bảo đảm mạch máu giao thông.

Đối mặt với bom đạn hiểm nguy, sự khắc nghiệt thời tiết, sự thiếu thốn về phương tiện làm việc, công việc nặng nhọc, vật chất kham khổ; nhưng quyết tâm sắt đá không để đường tắc, các anh chị đêm đêm bắc cầu, san lấp hố bom, tải hàng, phá bom nổ chậm, làm “cọc tiêu sống” dẫn đường cho từng chuyến xe qua; họ đã sống chết với con đường, vui với niềm vui từng đoàn xe nối đuôi nhau ra chiến trường an toàn.

Đêm 30/10/1968, đang tổ chức liên hoan chia tay một số người ngày mai rời đơn vị theo quyết định của cấp trên, thì Đại đội được lệnh cấp tốc đưa một đoàn xe quân sự vượt qua Truông Bồn vào Nam trước khi trời sáng. Cả những người theo kế hoạch sáng mai sẽ rời đơn vị, cũng xung phong làm nhiệm vụ với tinh thần "1 giờ còn ở đơn vị là 1 giờ còn ra chiến trường".

4h sáng 31/10/1968, đơn vị ra đường làm nhiệm vụ. 6h10 sáng, công việc sắp hoàn thành, bất ngờ một tốp máy bay lao tới ào ạt trút bom. Mặt đất rung chuyển. Truông Bồn chìm trong biển lửa. Tiểu đội 2 bị vùi dưới trận bom tàn khốc, chỉ 1 người sống sót, còn lại 13 TNXP thân xác đã tan vào đất đá, cỏ cây.

Màu xanh nơi đất lửa

11 cô gái và 2 chàng trai ở tuổi từ 17 – 22 đã hy sinh khi chỉ trước ít giờ Mỹ tuyên bố ngừng ném bom trên toàn miền Bắc. Có 5 chị ngày mai sẽ đi học tại các trường chuyên nghiệp, giấy báo nhập học còn gấp trong ba lô. Có 2 người ngày mai dự định sẽ về quê làm đám cưới. Tin báo hy sinh gửi về khi lễ ăn cưới đang đợi sẵn nơi quê nhà. Có những hẹn ước mãi thành dang dở. Ký ức không bao giờ phai về những liệt sĩ đã nằm lại mãi mãi cùng với tuổi xuân và khát vọng hòa bình đã góp phần tạo nên sự linh thiêng của Truông Bồn.

Tri ân những sự cống hiến và hy sinh oanh liệt của quân dân nơi đây, năm 1996, Truông Bồn được công nhận Di tích lịch sử Quốc gia. Năm 2008, tập thể 14 chiến sĩ TNXP Đại đội 317 được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.

Năm 2010, dự án đầu tư xây dựng công trình Bảo tồn, tôn tạo KDT lịch sử Truông Bồn được phê duyệt. Cùng với tỉnh Nghệ An, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) và nhiều đơn vị, tập thể, cá nhân trong và ngoài nước đã đầu tư, ủng hộ xây dựng, tôn tạo KDT trên diện tích 22ha với tổng mức đầu tư 365 tỷ đồng. Công trình khởi công năm 2012, đến 2015 hoàn thành.

Sau khi được tôn tạo và hoàn thiện, Truông Bồn không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về “tọa độ lửa” năm xưa, mà còn trở thành không gian giáo dục truyền thống giàu sức lay động, đặc biệt là các thế hệ trẻ. Nơi tưởng niệm các liệt sĩ luôn được gìn giữ bằng sự thành kính của các thế hệ. Mỗi ngày, những đoàn khách từ khắp mọi miền đất nước lặng lẽ dừng chân, thắp nén nhang thơm, đặt một nhành hoa, gửi lời tri ân đến những người con anh dũng đã hóa thân vào đất mẹ.

Toàn cảnh KDT Truông Bồn. Ảnh: T.Lộc

Ông Phan Trọng Lộc (Giám đốc Ban Quản lý KDT lịch sử quốc gia Truông Bồn) cho biết, năm 2025, KDT đã đón tiếp hơn 350.000 lượt khách, trong đó có hàng chục đoàn đại biểu cấp cao của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các Bộ, ngành.

Bên cạnh công tác chăm nom lễ tiết, chăm sóc các điểm thờ tự, an ninh, vệ sinh môi trường... Ban Quản lý luôn tập trung thực hiện nhiệm vụ bảo vệ, trùng tu tôn tạo, phát huy giá trị di tích. Nhà truyền thống được nâng cấp, số hóa; Không gian trưng bày được đầu tư sinh động hơn với các hiện vật, phương tiện, vũ khí chiến tranh, thu hút du khách và nhân dân tham quan, trải nghiệm. Các hình thức truyền thông cũng đa dạng, hiện đại hơn để lan tỏa các thông tin lịch sử, sự kiện, nhân vật của Truông Bồn một cách chính thống, đầy đủ.