'2 tầng' dịch vụ trong 1 bệnh viện

PGS.TS Lê Tuấn Linh, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, kiểm tra trang thiết bị tại bệnh viện

Thời gian chờ, quy trình tiếp đón và chi phí

Về sự khác nhau của 2 mô hình khám chữa bệnh theo yêu cầu và khám BHYT, PGS.TS Lê Tuấn Linh, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết khám BHYT được thực hiện theo khung giá và danh mục do cơ quan bảo hiểm quy định, sử dụng các dịch vụ và trang thiết bị đầu tư từ nguồn ngân sách công. Trong khi đó, khám theo yêu cầu vận hành bằng nguồn thu hợp pháp của bệnh viện hoặc nguồn xã hội hóa, do đó có thể cung cấp thêm một số tiện ích hoặc kỹ thuật không nằm trong phạm vi chi trả của bảo hiểm.

Tuy nhiên, nếu xét cùng một dịch vụ chuyên môn, chất lượng điều trị là thống nhất. Một xét nghiệm máu, một ca nội soi hay một cuộc phẫu thuật đều được thực hiện trên cùng hệ thống máy móc, cùng quy trình kỹ thuật và do cùng đội ngũ nhân viên y tế đảm nhiệm. "Trong một bệnh viện không tồn tại hai tiêu chuẩn điều trị khác nhau cho hai nhóm bệnh nhân", PGS.TS Lê Tuấn Linh khẳng định.

Khảo sát thực tế tại một số bệnh viện công cho thấy, sự khác biệt rõ nhất nằm ở tổ chức tiếp đón và thời gian chờ. Tại khu khám BHYT, bệnh nhân thường đông, đặc biệt vào đầu tuần. Người bệnh phải lấy số, chờ đến lượt, thực hiện các thủ tục xác nhận thẻ và chuyển tuyến (nếu có). Thời gian chờ trung bình có thể kéo dài từ một đến vài giờ tùy thời điểm.

Trong khi đó, khu khám theo yêu cầu thường được bố trí không gian riêng, phòng chờ rộng rãi hơn, có nhân viên hướng dẫn trực tiếp. Ở nhiều nơi, bệnh nhân có thể đặt lịch trước qua điện thoại hoặc ứng dụng, được khám đúng khung giờ hẹn. Một số bệnh viện tổ chức khám dịch vụ ngoài giờ hành chính, kể cả cuối tuần, giúp giảm tải cho giờ cao điểm.

Về chi phí, sự chênh lệch là điều dễ nhận thấy. Với bệnh nhân có BHYT đúng tuyến, phần lớn chi phí khám và điều trị cơ bản được quỹ bảo hiểm chi trả theo tỷ lệ quy định, người bệnh chỉ thanh toán phần cùng chi trả hoặc dịch vụ ngoài danh mục. Ngược lại, khám theo yêu cầu có mức giá cao hơn do được tính đủ chi phí thực tế và các yếu tố tiện ích đi kèm. Tại những bệnh viện tự chủ hoàn toàn như Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, giá dịch vụ được xây dựng trên cơ sở cấu thành chi phí đầy đủ; người có BHYT vẫn được quỹ thanh toán phần theo quy định và chỉ trả thêm phần chênh lệch nếu sử dụng dịch vụ theo yêu cầu.

Chị Minh Anh (35 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) từng đưa con đi khám theo cả hai hình thức cho biết, khi khám BHYT, thời gian chờ khá lâu do đông bệnh nhi, nhưng quá trình khám và tư vấn không khác biệt. "Bác sĩ vẫn giải thích kỹ, kê đơn rõ ràng. Tôi không cảm thấy bị đối xử khác", chị nói. Tuy nhiên, khi chọn khám theo yêu cầu vào cuối tuần, chị đánh giá cao việc đặt lịch trước và không phải chờ đợi.

Ngược lại, ông Văn Hải (62 tuổi, Hoàng Mai) cho rằng mức phí dịch vụ cao là rào cản lớn. "Tôi có thẻ BHYT nên vẫn ưu tiên khám theo bảo hiểm. Điều quan trọng là bác sĩ và máy móc không khác nhau", ông chia sẻ. Những trải nghiệm này cho thấy, sự khác biệt chủ yếu nằm ở mức độ thuận tiện và thời gian tiếp cận dịch vụ, thay vì chất lượng chuyên môn.

Công bằng y tế, nguồn thu và giữ chân nhân lực

Một băn khoăn thường gặp là liệu có tình trạng nhân viên y tế "gợi ý" hoặc "đẩy" bệnh nhân sang khu dịch vụ để tăng nguồn thu. Theo PGS.TS Lê Tuấn Linh, về nguyên tắc tổ chức, không có chuyện một bác sĩ trong cùng ca làm việc ưu tiên khám dịch vụ trước rồi mới khám BHYT theo cách gây thiệt thòi cho người bệnh bảo hiểm. Ở các bệnh viện công được ngân sách cấp kinh phí thường xuyên, khu dịch vụ thường được đầu tư bằng nguồn riêng và bố trí nhân lực riêng hoặc tổ chức ngoài giờ.

Sự khác biệt rõ nhất nằm ở tổ chức tiếp đón và thời gian chờ giữa khám bảo hiểm y tế và khám theo yêu cầu

Thực tế, do chi phí cao hơn, khám theo yêu cầu tự thân đã tạo ra một "rào cản tự nhiên" khiến số lượng bệnh nhân ít hơn khu BHYT. Vì vậy, thời gian chờ ngắn hơn chủ yếu do quy mô và cách tổ chức, không phải do cắt giảm quyền lợi của người bệnh bảo hiểm. Một lo ngại khác là liệu các bác sĩ giỏi hoặc trang thiết bị hiện đại có bị "dồn" sang khu dịch vụ. Theo phân tích của lãnh đạo bệnh viện, về nguyên tắc quản lý chuyên môn, nhân sự và hệ thống máy móc là tài sản chung của bệnh viện. Các quy trình kỹ thuật bắt buộc áp dụng thống nhất, không có hai phác đồ điều trị cho hai nhóm bệnh nhân. Một ca mổ ruột thừa hay một ca can thiệp tim mạch đều phải tuân thủ quy trình chuẩn, bất kể hình thức thanh toán.

Tuy vậy, ở một số bệnh viện, các chuyên gia đầu ngành có thể tham gia khám theo yêu cầu ngoài giờ hành chính. Điều này vừa đáp ứng nhu cầu người bệnh muốn được chọn bác sĩ, vừa tạo thêm nguồn thu hợp pháp cho bệnh viện và thu nhập tăng thêm cho nhân viên y tế.

Từ góc độ công bằng y tế, việc tồn tại khu khám dịch vụ trong bệnh viện công dễ tạo cảm giác "hai tầng" nếu nhìn vào cơ sở vật chất và thời gian chờ. Tuy nhiên, nếu xét ở khía cạnh chuyên môn điều trị, tiêu chuẩn kỹ thuật thì vẫn là một. Vấn đề cốt lõi là bệnh viện phải bảo đảm người bệnh BHYT không bị giảm quyền lợi, không bị kéo dài thời gian chờ một cách bất hợp lý do ưu tiên dịch vụ.

Về tài chính, dịch vụ theo yêu cầu là nguồn thu quan trọng trong bối cảnh nhiều bệnh viện tiến tới tự chủ. Khoản thu này giúp tái đầu tư trang thiết bị, cải thiện hạ tầng và tăng thu nhập cho cán bộ y tế. Đây cũng là một trong những giải pháp giữ chân bác sĩ giỏi trong hệ thống công lập, giảm áp lực chuyển dịch sang khu vực tư nhân.

Như vậy, câu chuyện "hai tầng" không chỉ nằm ở sự tồn tại của 2 khu khám, mà ở cách quản trị bệnh viện. Nếu bảo đảm đồng nhất chất lượng chuyên môn, minh bạch giá dịch vụ, không để xảy ra tình trạng ép buộc hay ưu tiên bất hợp lý, thì khám theo yêu cầu có thể được xem là một lựa chọn bổ sung, thay vì một sự phân tầng thực chất trong điều trị.

Thùy Dung