24 bang Mỹ khởi kiện chính quyền Tổng thống Trump vì thuế quan toàn cầu

Tổng thống Mỹ Donald Trump - Ảnh: Reuters

Theo người phát ngôn của văn phòng Tổng chưởng lý bang Oregon, một nhóm gồm 24 bang của Mỹ đã khởi kiện chính quyền Tổng thống Trump vào ngày thứ Năm (5/3) nhằm ngăn chặn mức thuế quan toàn cầu 10% mà Washington mới áp đặt sau phán quyết ngày 20/2 của Tòa án Tối cao Mỹ.

Các bang cho rằng ông Trump không thể lách phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao Mỹ - phán quyết đã bác bỏ thuế quan đối ứng - bằng cách viện dẫn một cơ sở pháp lý mới là Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Theo đơn kiện nộp lên Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ tại New York, các bang lập luận rằng Mục này chỉ được thiết kế để xử lý các tình huống khẩn cấp ngắn hạn về tiền tệ, chứ không phải tình trạng thâm hụt thương mại kéo dài của Mỹ.

Nhóm nguyên đơn chủ yếu là các bang có chính quyền bang do Đảng Dân chủ kiểm soát, trong đó có New York, California và Oregon.

Trong sắc lệnh điều hành ban hành ngày 20/2, ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, ông Trump áp mức thuế quan toàn cầu 10% đối với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ, có hiệu lực từ ngày 24/2. Hôm thứ Tư (4/3), Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết mức thuế này nhiều khả năng sẽ tăng lên 15% vào cuối tuần.

Trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, ông Trump coi thuế quan là một trụ cột trong chính sách thương mại và cho rằng ông có thẩm quyền để áp thuế mà không cần Quốc hội phê chuẩn. Tuy nhiên, trong phán quyết ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ phần lớn thuế quan đối ứng mà ông áp theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), cho rằng đạo luật này không trao cho tổng thống thẩm quyền như ông tuyên bố.

Ông Trump đáp trả bằng cách chỉ trích các thẩm phán ra phán quyết bất lợi cho mình, đồng thời nhanh chóng công bố thuế quan toàn cầu mới theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Cũng như IEEPA, đây là một đạo luật trước nay chưa từng được dùng để áp thuế quan tại Mỹ.

Ngoài ra, ông Trump vẫn duy trì thuế quan khác đối với một số mặt hàng như ô tô, thép và nhôm theo những cơ sở pháp lý khác. Đây là các cơ sở pháp lý truyền thống nên ít có nguy cơ bị thách thức về mặt pháp lý hơn.

Các bang khởi kiện cho rằng Đạo luật Thương mại chỉ cho phép áp thuế quan trong trường hợp Mỹ rơi vào tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán. Lần gần nhất Mỹ đối mặt tình huống như vậy là dưới thời cố Tổng thống Mỹ Richard Nixon, khi Washington chấm dứt chế độ bản vị vàng.

Theo các bang, các điều khoản về thâm hụt cán cân thanh toán trong Đạo luật Thương mại chỉ nhằm xử lý các rủi ro tiền tệ, như trường hợp đồng USD giảm giá mạnh và đột ngột trên thị trường ngoại hối. Trong khi đó, ông Trump lại dùng điều khoản này để xử lý thâm hụt thương mại của Mỹ - tức tình trạng nhập khẩu vượt xuất khẩu. Các bang cho rằng đây là cách áp dụng sai mục đích của luật.

Trên cơ sở đó, các bang đề nghị tòa án chặn thuế quan mới này và yêu cầu hoàn trả cho doanh nghiệp tất cả khoản thuế mà họ đã nộp.

Song song với vụ kiện này, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ cũng đang xử lý khoảng 2.000 đơn kiện của doanh nghiệp đòi hoàn lại khoảng 166 tỷ USD tiền thuế quan đối ứng áp theo IEEPA mà các nhà nhập khẩu đã nộp trước phán quyết hồi tháng 2 của Tòa án Tối cao Mỹ.

Ngày 5/3, tòa yêu cầu Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) triển khai ngay quy trình hoàn tiền. Tuy nhiên, CBP cho biết cơ quan này chưa thể thực hiện ngay yêu cầu của tòa.

Trong hồ sơ gửi tòa, CBP cho biết hơn 330.000 nhà nhập khẩu đã nộp số thuế trên thông qua hơn 53 triệu tờ khai. Điều này khiến việc hoàn tiền trên quy mô lớn vượt quá năng lực công nghệ và nhân sự hiện tại của cơ quan này.

CBP cho biết dự kiến sẽ hoàn thiện hệ thống hoàn thuế trong vòng 45 ngày, tức vào khoảng cuối tháng 4, để bắt đầu xử lý hoàn thuế. Dù vậy, nếu chính quyền ông Trump tiếp tục kháng cáo phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, tiến trình hoàn tiền có thể còn bị kéo dài.

Đến ngày 6/3, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ đã tạm hoãn hiệu lực của lệnh ban hành một ngày trước đó.

Ngọc Trang