25 cổ vật gốm tiêu biểu từ văn hóa Phùng Nguyên và Sa Huỳnh - Đông Sơn sắp ra mắt công chúng

9 hiện vật gốm Phùng Nguyên sẽ được giới thiệu đến công chúng trong triển lãm chuyên đề “Báu vật từ Cội nguồn”

Nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2.9 (1945 - 2026), Bảo tàng Gốm Thời dựng nước tổ chức triển lãm chuyên đề “Báu vật từ Cội nguồn”, giới thiệu 25 hiện vật gốm tiêu biểu thuộc ba sưu tập: Phùng Nguyên, Bình tạo hình bò Phùng Nguyên và Sa Huỳnh - Đông Sơn.

Các hiện vật đưa người xem trở về những lớp trầm tích văn hóa cách nay hàng nghìn năm, qua đó cho thấy kỹ thuật chế tác, tư duy tạo hình và đời sống tinh thần của các cộng đồng cư dân cổ.

Từ những đường khắc tinh tế trên gốm Phùng Nguyên đến cấu trúc khỏe khoắn của gốm Sa Huỳnh - Đông Sơn, triển lãm giới thiệu quá trình phát triển của nghệ thuật gốm cổ, đồng thời cho thấy sự giao lưu, tiếp biến giữa các không gian văn hóa trên lãnh thổ Việt Nam.

Phùng Nguyên: Những đường nét đầu tiên của nghệ thuật gốm Việt cổ

Văn hóa Phùng Nguyên phân bố chủ yếu ở vùng trung du và châu thổ Bắc Bộ, có niên đại khoảng 4.000 - 3.500 năm cách ngày nay. Đây là một trong những văn hóa tiêu biểu thuộc sơ kỳ thời đại đồ đồng ở miền Bắc Việt Nam.

Sưu tập giới thiệu 9 hiện vật với nhiều loại hình như bát bồng, bình miệng loe, cổ thót, thân phình, bình chân đế và các loại đồ đựng có tạo hình khác biệt. Một số hiện vật mang đặc điểm chuyển tiếp Phùng Nguyên - Đồng Đậu, cho thấy sự phát triển trong tư duy tạo khối của cư dân đương thời.

Cận cảnh một số hiện vật gốm Phùng Nguyên

Điểm đáng chú ý của gốm Phùng Nguyên là kỹ thuật trang trí. Trên bề mặt được miết láng, người xưa sử dụng nhiều kỹ thuật như khắc vạch, in chấm, chấm dải, văn thừng, in nan đan, tạo nên các mô-típ chữ S và những biến thể được tổ chức thành các băng hoa văn có nhịp điệu.

Các hiện vật còn lại sau hàng nghìn năm cho thấy kỹ thuật chế tác và cảm quan thẩm mỹ của cư dân Việt cổ đã có những bước phát triển đáng kể.

Văn hóa Phùng Nguyên cũng mở đầu một chặng phát triển quan trọng của các văn hóa tiền Đông Sơn ở lưu vực sông Hồng, tiếp nối qua các giai đoạn Đồng Đậu, Gò Mun và Đông Sơn.

Bình tạo hình bò: Một tạo tác đặc biệt của văn hóa Phùng Nguyên

Có niên đại khoảng 4.000 - 3.800 năm cách ngày nay, Bình tạo hình bò là một hiện vật đáng chú ý của triển lãm. Được chế tác bằng đất nung màu đỏ nhạt, hiện vật kết hợp công năng của một đồ đựng với nghệ thuật tạo hình động vật. Con bò được thể hiện trong tư thế đứng, thân dài, chân cao, sừng nhọn và phần thân tạo khoang rỗng.

Bình tạo hình bò có niên đại khoảng 4.000 - 3.800 năm cách ngày nay

Người nghệ nhân cổ không chỉ mô phỏng hình dáng tự nhiên mà còn khái quát, cách điệu để tạo nên hình khối cân đối, khỏe khoắn. Trên thân bình là những băng hoa văn chữ S nối tiếp, một mô típ đặc trưng của nghệ thuật gốm Phùng Nguyên.

Đáng chú ý, bộ phận sinh dục của con vật được thể hiện rõ, gợi liên tưởng đến quan niệm phồn thực, sức sinh sôi và sự tiếp nối của sự sống trong tư duy của cộng đồng cư dân nông nghiệp cổ.

Sự kết hợp giữa công năng, tạo hình, hoa văn và yếu tố biểu tượng tạo nên giá trị riêng của hiện vật, đồng thời cho thấy khả năng tạo hình của cư dân Phùng Nguyên cách đây hàng nghìn năm.

Sa Huỳnh - Đông Sơn: Gặp gỡ giữa những không gian văn hóa

Sa Huỳnh và Đông Sơn là hai văn hóa khảo cổ tiêu biểu của thời đại kim khí trên lãnh thổ Việt Nam. Hai nền văn hóa hình thành trong những không gian địa lý khác nhau, song có những khu vực tiếp xúc, trao đổi và giao lưu. Sưu tập gồm 15 hiện vật gốm, có niên đại chủ yếu khoảng 2.300 - 2.000 năm cách ngày nay.

Sưu tập Sa Huỳnh và Đông Sơn gồm 15 hiện vật gốm, có niên đại chủ yếu khoảng 2.300 - 2.000 năm cách ngày nay

Nổi bật trong sưu tập là những bình dáng con tiện, cổ cao, vai xuôi, thân nở, kết hợp với hệ chân đế cao hoặc thấp choãi. Các đường gờ phân chia cổ, vai, thân và chân đế tạo nên cấu trúc hình khối rõ ràng, vừa khỏe khoắn vừa thanh thoát.

Hoa văn chữ S biến thể, sóng nước, ô caro, tam giác, đường song song và chấm dải được tổ chức thành các băng trang trí, tạo nhịp điệu quanh thân bình.

Đặc biệt, tại những vùng chuyển tiếp ở Bắc Trung Bộ như Bãi Cọi (Hà Tĩnh), các yếu tố Sa Huỳnh và Đông Sơn cùng hiện diện, cho thấy quá trình giao lưu và tiếp biến giữa các cộng đồng cư dân miền Bắc và miền Trung.

Cận cảnh một số hiện vật trong bộ sưu tập

Các hiện vật qua đó phản ánh trình độ chế tác, tư duy tạo hình và thẩm mỹ của cư dân thời Sơ sử, đồng thời cho thấy sự giao lưu giữa những không gian văn hóa khác nhau. Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần hình thành và làm phong phú diện mạo văn hóa Việt Nam thời kỳ này.

Triển lãm dự kiến khai mạc ngày 28.8 tại Bảo tàng Gốm Thời dựng nước (phường An Khánh, TP.HCM).