3 loại trà thảo dược giúp nhuận phế vào mùa thu

ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, Bệnh viện Tuệ Tĩnh cho biết, thời tiết khô hanh vào mùa thu, dễ dẫn đến tình trạng táo tà và tổn thương phế (phổi). Để bảo vệ sức khỏe, việc nhuận phế là cần thiết, giúp duy trì sự cân bằng tân dịch trong cơ thể.

Phế là "kiều tạng", có chức năng chủ hô hấp, tuyên phát (phát tán, phân bố và khuếch tán của phế), túc giáng (đưa khí và tân dịch đi xuống của phế) và thông điều thủy đạo (điều hòa sự vận hành, phân bố và bài tiết thủy dịch trong cơ thể). Phế ưa nhuận (ẩm), ghét táo (khô) nên khi thời tiết chuyển sang mùa thu, không khí khô hanh có thể ảnh hưởng đến chức năng của phế.

Táo tà dễ làm hao tổn tân dịch, khiến một số người xuất hiện các biểu hiện như khô mũi, khô họng, khát nước, ho khan, đờm ít hoặc khó khạc. Vì vậy, nguyên tắc dưỡng sinh trong mùa thu thường chú trọng dưỡng âm, sinh tân và nhuận phế.

Bên cạnh chế độ ăn uống hợp lý, một số loại trà thảo dược có thể được sử dụng như thức uống hỗ trợ trong những trường hợp phù hợp.

1. Trà lê - sinh tân, nhuận phế

Lê là loại quả giàu nước, thường được sử dụng trong chế độ ăn uống mùa thu, có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, nhuận phế, hóa đờm. Khi thời tiết khô hanh, có thể sử dụng lê dưới dạng nước lê ấm hoặc kết hợp với một số nguyên liệu như bách hợp, ngân nhĩ để tạo thành thức uống hoặc món ăn phù hợp.

Nguyên liệu: Lê tươi 1 quả (khoảng 150–200 g), nước 500–600 ml.

Cách chế biến: Lê rửa sạch, gọt vỏ nếu cần, bỏ lõi và cắt lát mỏng; cho lê vào ấm hoặc nồi, thêm 500–600 ml nước; đun sôi rồi hạ nhỏ lửa, nấu khoảng 10–15 phút; lọc lấy nước, uống ấm; có thể ăn luôn phần lê đã nấu.

Người có cơ địa tỳ vị hư hàn, dễ lạnh bụng, tiêu chảy không nên sử dụng quá nhiều lê hoặc nước lê lạnh.

Trà lê bách hợp ngân nhĩ giúp nhuận phế trong mùa thu. Ảnh: AI.

Nếu kết hợp với bách hợp, ngân nhĩ có thể chế biến như sau:

Nguyên liệu (cho 2–3 người): Lê tươi 1 quả (khoảng 150–200 g), bách hợp khô 10 g, ngân nhĩ khô 5–10 g, nước 800–1.000 ml.

Cách chế biến: Ngân nhĩ ngâm nước khoảng 20–30 phút cho nở, rửa sạch, cắt bỏ phần gốc cứng và xé nhỏ; bách hợp khô rửa sạch, có thể ngâm khoảng 10–15 phút; lê rửa sạch, bỏ lõi, cắt lát hoặc miếng vừa ăn; cho ngân nhĩ vào nồi cùng khoảng 800–1.000 ml nước, đun nhỏ lửa 20–30 phút; thêm bách hợp và lê, tiếp tục nấu khoảng 10–15 phút; uống ấm hoặc để nguội tùy thích; có thể ăn cả lê, ngân nhĩ và bách hợp.

Cần hiểu rằng nước lê chủ yếu là thức uống hỗ trợ bổ sung nước và tân dịch; không thể thay thế thuốc khi người bệnh mắc bệnh lý đường hô hấp.

2. Trà bách hợp - nhuận phế, dưỡng âm

Bách hợp vừa là thực phẩm vừa là vị thuốc được sử dụng trong y học cổ truyền, có tác dụng dưỡng âm, nhuận phế, thanh tâm, an thần; thường được sử dụng trong những trường hợp ho khan, họng khô, ít đờm do phế âm hư. Ngoài ra, vị thuốc còn được dùng trong một số chứng tâm thần không yên, khó ngủ thể phế âm hư.

Nguyên liệu: Bách hợp khô 6–10 g, nước 500 ml.

Cách pha: Bách hợp khô rửa nhanh, để ráo; cho vào ấm, thêm 500 ml nước nóng; hãm khoảng 15–20 phút rồi dùng khi còn ấm; có thể châm thêm nước nóng 1–2 lần trong ngày.

3. Trà tang diệp - thanh phế, nhuận táo

Tang diệp là lá cây dâu, có tác dụng sơ tán phong nhiệt, thanh phế, nhuận táo; thường được sử dụng trong các chứng phong nhiệt phạm phế với biểu hiện ho, khô họng, đau họng hoặc các triệu chứng liên quan đến phong nhiệt, táo nhiệt.

Có thể hãm tang diệp với nước nóng để uống trong những trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, đây không phải loại trà thích hợp cho mọi trường hợp ho.

Nguyên liệu: Tang diệp khô 10-15 g, nước 500 ml.

Cách pha: Tang diệp khô rửa nhanh, để ráo; cho vào ấm, thêm nước nóng; hãm 10–15 phút; uống ấm, chia thành 2–3 lần trong ngày. Nếu dùng lá dâu tằm khô dạng dược liệu, có thể sắc 10–15 phút thay vì hãm để thuận tiện chiết xuất dược liệu.

Trường hợp ho do phong hàn với biểu hiện sợ lạnh, đau mỏi, đờm loãng hoặc người có cơ địa hư hàn, việc sử dụng các vị thuốc có tính mát cần được cân nhắc.

Một số lưu ý khi uống trà nhuận phế

Theo ThS. BS. Nguyễn Quang Dương, "nhuận phế" là một nguyên tắc điều trị, dưỡng sinh được áp dụng trong những trường hợp phù hợp, không phải cứ ho hay khô họng là sử dụng các vị thuốc nhuận phế. Ho có thể do nhiều nguyên nhân và thể bệnh khác nhau như phong hàn, phong nhiệt, đàm thấp, đàm nhiệt hoặc phế âm hư. Mỗi thể bệnh có nguyên tắc điều trị khác nhau. Đặc biệt, những loại trà có tính mát, dưỡng âm nếu sử dụng không phù hợp có thể gây đầy bụng, khó tiêu hoặc làm nặng thêm tình trạng đàm thấp ở một số người. Vì vậy, người dân chỉ nên xem các loại trà thảo dược trên như thức uống hỗ trợ trong chế độ dưỡng sinh, không tự ý dùng thay thuốc điều trị.

Để bảo vệ phế trong mùa thu, bên cạnh lựa chọn thức uống phù hợp, cần duy trì chế độ ăn đa dạng, uống đủ nước, ngủ đủ giấc, hạn chế khói thuốc, bụi và các chất kích thích đường hô hấp. Khi sử dụng trà thảo dược, nên dùng nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, không tự ý tăng liều hoặc phối hợp quá nhiều vị thuốc.

Phụ nữ mang thai, trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc điều trị nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền trước khi sử dụng các vị thuốc dưới dạng trà uống.

Nếu xuất hiện ho kéo dài, sốt, khó thở, đau ngực, khạc đờm bất thường hoặc ho ra máu, cần đi khám để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp, không nên chỉ dùng trà thảo dược để tự điều trị.