4.619 dự án, khu đất vướng mắc: Nguồn lực đang mắc ở đâu?

Theo Công điện số 58/CĐ-TTg ngày 22.8.2026 của Thủ tướng Chính phủ, đến ngày 31.7, Hệ thống 751 ghi nhận 4.619 dự án và khu đất trên cả nước đang gặp khó khăn, vướng mắc, với tổng diện tích liên quan khoảng 203.660 ha và tổng mức đầu tư hơn 3,92 triệu tỉ đồng.

Ảnh minh hoạ. Nguồn: Báo Xây dựng

Trong số này, 3.984 dự án đã được các bộ, ngành, địa phương rà soát, phân loại; 635 dự án chưa hoàn tất việc xác định nhóm vướng mắc. Nhóm chưa được rà soát liên quan khoảng 10.809,4ha đất và 326.282 tỉ đồng vốn đầu tư.

Những con số này cho thấy quy mô nguồn lực đang nằm trong các dự án chưa thể triển khai là rất lớn. Tuy nhiên, cần lưu ý 3,92 triệu tỉ đồng là tổng mức đầu tư của các dự án, không đồng nghĩa toàn bộ số vốn này đã được giải ngân rồi bị "mắc kẹt". Đây bao gồm cả phần vốn đã thực hiện và nguồn lực dự kiến huy động trong quá trình triển khai dự án.

Dù vậy, khi dự án chưa thể triển khai, nguồn lực đất đai chưa được đưa vào sử dụng, trong khi doanh nghiệp phải tiếp tục đối mặt với chi phí vốn, kế hoạch kinh doanh bị đình trệ và cơ hội tạo việc làm, sản phẩm, nguồn thu ngân sách bị kéo dài.

Quy mô của vấn đề từng được thể hiện qua các thống kê trước đó. Tháng 1.2026, Hệ thống 751 ghi nhận 2.991 dự án cần tháo gỡ, với tổng diện tích hơn 153.000ha và mức đầu tư khoảng 2,46 triệu tỉ đồng. Trong khi đó, 3.289 dự án đất đai đã được tháo gỡ hoặc xác định hướng xử lý, liên quan hơn 70.000ha đất và tổng mức đầu tư khoảng 1,67 triệu tỉ đồng.

Tại một số địa phương, quy mô nguồn lực liên quan cũng rất đáng chú ý. An Giang, tính đến ngày 10.3.2026, ghi nhận 474 dự án trên Hệ thống 751, với tổng diện tích hơn 26.600ha và mức đầu tư khoảng 397.538 tỉ đồng. Cần Thơ có 54 dự án, tổng diện tích hơn 1.410ha và mức đầu tư khoảng 207.689 tỉ đồng. TP.HCM báo cáo phương án xử lý 838 dự án tồn đọng, liên quan khoảng 17.000ha đất và hơn 206.000 tỉ đồng vốn đầu tư.

Các số liệu này thuộc những thời điểm và nhóm thống kê khác nhau, vì vậy không thể cộng lại để xác định chính xác quy mô nguồn lực đang tồn đọng hiện nay. Tuy nhiên, chúng cho thấy việc tháo gỡ một dự án không chỉ giải quyết một hồ sơ hành chính mà còn có thể đưa một lượng đáng kể đất đai, vốn và năng lực sản xuất trở lại nền kinh tế.

Điều đáng chú ý, Công điện số 58/CĐ-TTg cho thấy điểm nghẽn không chỉ nằm ở thủ tục pháp lý. Tiến độ cập nhật dữ liệu trên Hệ thống 751 tại một số nơi còn chậm; số liệu giữa Trung ương và địa phương chưa thống nhất. Nhiều hồ sơ chưa mô tả đầy đủ tình trạng pháp lý, nguyên nhân vướng mắc và phương án xử lý.

Khi thông tin chưa đầy đủ, cơ quan quản lý khó xác định dự án đang vướng ở đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, đấu thầu hay nghĩa vụ tài chính; đồng thời khó phân định vấn đề thuộc thẩm quyền địa phương, bộ, ngành hay cần báo cáo Chính phủ, Quốc hội.

Thực tế tại An Giang cho thấy các vướng mắc khá đa dạng: có dự án liên quan đến quyết định chủ trương đầu tư chưa đúng thẩm quyền, có trường hợp chưa thực hiện đầy đủ quy trình lựa chọn nhà đầu tư, trong khi một số dự án gặp trở ngại trong việc nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp để thực hiện mục tiêu phi nông nghiệp.

Vì vậy, không thể có một cách xử lý chung cho tất cả dự án. Hồ sơ thiếu thủ tục phải được hoàn thiện; dự án chưa xác định đúng nghĩa vụ tài chính cần được rà soát; những trường hợp có sai phạm phải được xử lý theo quy định. Khơi thông nguồn lực không đồng nghĩa với hợp thức hóa sai phạm, mà phải dựa trên việc xác định rõ trách nhiệm và căn cứ pháp lý.

Tác động của những dự án đình trệ cũng không chỉ nằm ở doanh nghiệp. Một dự án nhà ở chưa thể triển khai có thể làm chậm nguồn cung; nhà máy chưa hoạt động đồng nghĩa cơ hội việc làm và nguồn thu ngân sách bị lùi lại. Với các dự án giao thông, chống ngập, tái định cư, người dân còn phải chờ đợi những công trình phục vụ trực tiếp đời sống.

Để đẩy nhanh quá trình này, Công điện số 58 yêu cầu các bộ, ngành và địa phương khẩn trương rà soát, cập nhật đầy đủ thông tin và phân loại các dự án trên Hệ thống 751. Toàn bộ việc cập nhật, phân loại và xử lý dự án thuộc thẩm quyền phải hoàn thành trước ngày 15.9.2026.

Những vấn đề thuộc thẩm quyền phải được giải quyết dứt điểm; trường hợp vượt thẩm quyền phải nêu rõ nguyên nhân, căn cứ pháp lý và đề xuất hướng xử lý. Bộ Tài chính được giao theo dõi, đôn đốc, tổng hợp tình hình và định kỳ báo cáo Thủ tướng.

Mốc 15.9 vì vậy không chỉ là thời hạn hoàn thiện dữ liệu. Điều quan trọng hơn là sau rà soát, bao nhiêu dự án thực sự được tháo gỡ, bao nhiêu quỹ đất được đưa vào sử dụng và bao nhiêu nguồn vốn có thể quay trở lại nền kinh tế.

Con số 4.619 dự án chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành kết quả cụ thể: dự án được triển khai, đất đai được khai thác hiệu quả, dòng vốn được khơi thông và các nguồn lực tiếp tục đóng góp cho tăng trưởng.