Bắc Ninh: Bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành di tích đình Đông Côi và đình Tam Sơn sau khi di chuyển

Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh tại phiên họp. (Ảnh: Duy Linh)

Sáng 24/8, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về việc di chuyển 2 di tích lịch sử-văn hóa trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội theo quy định tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 của Quốc hội. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 20/9/2026.

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các dự án có liên quan (Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh và Dự án xây dựng doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân) được xác định là các dự án quan trọng phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027.

Khu vực dự án có 2 di tích lịch sử-văn hóa cấp tỉnh là đình Đông Côi và đình Tam Sơn. Trong quá trình nghiên cứu phương án hướng tuyến của Dự án đường kết nối, Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan đã đề xuất nhiều giải pháp, xác định không có phương án khả thi giữ nguyên hiện trạng trong quá trình tổ chức triển khai giải phóng mặt bằng, thi công đầu tư xây dựng tuyến đường này.

Pháp luật về di sản văn hóa không quy định về việc di dời/chuyển di tích và phải phù hợp các quy định khác của pháp luật có liên quan. Công ước quốc tế về bảo vệ di sản văn hóa trong đó Việt Nam là thành viên, cụ thể là Công ước về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới năm 1972 của UNESCO không quy định vấn đề di chuyển di tích. Do đó, việc xây dựng và ban hành chính sách này không ảnh hưởng đến thực hiện cam kết của quốc gia thành viên tham gia Công ước năm 1972 về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới của UNESCO. Trong thực tiễn, để giải quyết nhiệm vụ cấp bách về giải phóng mặt bằng thực hiện Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 256/2025/QH15 về chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.

Bộ nêu rõ, tinh thần của Nghị quyết thể hiện 4 trụ cột chính:

Thứ nhất, xác định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng (chỉ cho phép trong phạm vi thực hiện dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội).

Thứ hai, việc di chuyển phải được đặt trong cơ chế đặc thù được Quốc hội quyết định tại Điều 2 Nghị quyết 256 đồng thời, phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo đảm bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành di tích, phát huy giá trị di tích sau di chuyển.

Thứ ba, công khai, minh bạch và tham vấn cộng đồng phải là yêu cầu bắt buộc. Người dân phải được biết di tích sẽ chuyển đến đâu và phải được tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn, phục hồi tại địa điểm mới, gắn với sinh hoạt văn hóa của cộng đồng sau khi đã tái định cư, bảo đảm "dân ở đâu di tích ở đó".

Thứ tư, trách nhiệm phải đi cùng thẩm quyền. Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh (thành phố Bắc Ninh, tính từ ngày 20/9/2026) phải chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn, phục hồi, phát huy giá trị di tích.

Hiện nay, vị trí và phương án di chuyển đã được tham vấn cộng đồng, đại diện cộng đồng địa phương nơi có di tích đồng thuận, ủng hộ; khu đất lắp dựng đình vẫn gắn với cộng đồng cũ, rộng rãi hơn và tiếp tục bảo đảm cảnh quan văn hóa của di tích và không gian văn hóa liên quan cộng đồng chủ thể, bảo đảm nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân. Theo phương án của Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh, đình cũ xây dựng bằng bê tông sẽ được Nhà nước đầu tư xây dựng lại bằng kết cấu gỗ truyền thống, được đầu tư nâng cấp hạ tầng cơ sở phục vụ nhu cầu của nhân dân.