4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình: Tích hợp phải tạo ra một giá trị mới

Đề xuất bổ sung khung đánh giá nhóm chỉ tiêu về hiệu quả tích hợp

Ngày 20/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Quốc hội thảo luận ở hội trường về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) đề nghị, cần xác lập ngay từ đầu thước đo về giá trị gia tăng của chính việc tích hợp 4 chương trình, và đây là vấn đề rất quan trọng.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Theo bà Nga, dự thảo đã xác định nguyên tắc bảo đảm không thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng, quyền lợi và mức độ ưu tiên của 4 chương trình trước khi tích hợp. Tổng nguồn lực đã được Quốc hội quyết nghị cho 4 chương trình là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương 345.000 tỷ đồng. Nhưng bảo toàn những gì đã có mới là điều kiện cần; tích hợp phải tạo ra một giá trị mới thì mới đạt được mục đích của việc tích hợp.

Nếu trước đây 4 Chương trình có nhiều đầu mối, nhiều quy trình, một số nhiệm vụ giao thoa và nguồn lực bị phân tán, thì sau khi tích hợp, chúng ta phải đo được cụ thể: đầu mối giảm bao nhiêu; thủ tục giảm như thế nào; thời gian từ phân bổ nguồn lực đến thực hiện nhiệm vụ có được rút ngắn không; những nội dung trùng lặp được xử lý ra sao; và đặc biệt, khả năng phối hợp nguồn lực để giải quyết một vấn đề phát triển có thực sự tốt hơn trước hay không.

Bà Nga nêu ví dụ, trên cùng một địa bàn khó khăn, người dân đồng thời có nhu cầu về sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa và hạ tầng thiết yếu. Nếu trước đây những nhu cầu đó được giải quyết qua nhiều chương trình khác nhau, thì ưu điểm của mô hình mới phải là khả năng nhìn một địa bàn như một chỉnh thể, nhìn một người dân, một hộ gia đình trong tổng thể các nhu cầu phát triển, thay vì tiếp tục chia cắt theo từng chương trình, từng nguồn vốn.

“Tờ trình đã đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung, theo dõi đồng bộ mục tiêu, nguồn lực, dự án, tiến độ, giải ngân, đối tượng thụ hưởng và sản phẩm đầu ra. Đây là nền tảng rất quan trọng. Tuy nhiên, đề nghị Chính phủ nghiên cứu bổ sung vào khung đánh giá một nhóm chỉ tiêu riêng về hiệu quả tích hợp. Bởi nếu cuối giai đoạn chúng ta chỉ đánh giá từng mục tiêu văn hóa đạt bao nhiêu, giáo dục đạt bao nhiêu, y tế đạt bao nhiêu, nông thôn mới và giảm nghèo đạt bao nhiêu thì về bản chất vẫn đang đánh giá 4 chương trình cũ trong một tên gọi mới”, bà Nga nói, đồng thời đặt vấn đề: Điều Quốc hội cần biết thêm là sau khi tích hợp, cùng một nguồn lực đó có được sử dụng hiệu quả hơn hay không? Đây chính là căn cứ quan trọng để đánh giá tính đúng đắn của quyết định mà Quốc hội đang xem xét hôm nay.

Lấy mức độ cải thiện thực chất đời sống nhân dân làm thước đo

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TPHCM) mong muốn sự hợp nhất phải hình thành thật rõ một chương trình mục tiêu quốc gia tích hợp theo kết quả phát triển con người, lấy kết quả đầu ra và mức độ cải thiện thực chất đời sống nhân dân làm thước đo, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau. Để góp phần hoàn thiện dự thảo nghị quyết, ông Trung đề nghị bổ sung ngay sau phần mở đầu của Điều 1 nguyên tắc việc hợp nhất không chỉ là hợp nhất nguồn lực, đầu mối quản lý mà phải bảo đảm tích hợp thực chất các mục tiêu, nhiệm vụ có cùng đối tượng, địa bàn và kết quả đầu ra.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Vũ Trung phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

“Một đối tượng, một hộ gia đình, một cộng đồng hoặc một địa bàn được quản lý theo nhu cầu phát triển tổng thể, hạn chế phân chia chính sách theo ngành. Ví dụ, một xã nghèo không nên đồng thời phải lập 4-5 bộ kế hoạch riêng về sinh kế, dinh dưỡng, trẻ em, trường học, trạm y tế, văn hóa hay là nước sạch. Cần một kế hoạch phát triển đã tích hợp, một bộ dữ liệu, một hệ chỉ tiêu và một đầu mối chịu trách nhiệm về kết quả”, ông Trung nói.

Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, khi chuyển sang quản lý theo kết quả, cần chuyển trọng tâm từ đánh giá sản phẩm đầu ra sang đánh giá sự thay đổi thực tế trong đời sống người dân. Cần phân biệt rõ “sản phẩm đầu ra” và “kết quả cuối cùng”. Một ngôi trường được xây dựng, một trạm y tế được nâng cấp, một thiết chế văn hóa được đầu tư, một mô hình sinh kế được hỗ trợ đó là những sản phẩm cần thiết. Nhưng hoàn thành sản phẩm chưa đồng nghĩa với hoàn thành mục tiêu phát triển. Một trường học được xây xong nhưng chất lượng học tập không được cải thiện thì mục tiêu giáo dục chưa thể coi là hoàn thành. Một trạm y tế được đầu tư đầy đủ nhưng người dân vẫn khó tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu thì mục tiêu y tế chưa đạt được đầy đủ. Một hộ nghèo được hỗ trợ mô hình sinh kế nhưng sau khi kết thúc hỗ trợ lại tái nghèo thì không thể coi đó là kết quả giảm nghèo bền vững. Một thiết chế văn hóa được xây dựng nhưng ít người sử dụng thì giá trị xã hội của khoản đầu tư cũng cần được xem xét.

Vì vậy, bà Nga đề nghị hệ thống đánh giá của chương trình được thiết kế theo hai tầng. Theo đó, tầng thứ nhất là sản phẩm đầu ra: công trình, thiết bị, số lượng người được hỗ trợ, tiến độ, giải ngân và các sản phẩm cụ thể.

Tầng thứ hai, quan trọng hơn, là kết quả và tác động: thu nhập của người dân có tăng bền vững? khả năng tiếp cận giáo dục, y tế và văn hóa có được cải thiện; chất lượng nguồn nhân lực có tăng? khoảng cách phát triển giữa các vùng có được thu hẹp; và chất lượng cuộc sống của người dân thay đổi như thế nào? Bởi cuối cùng, mục tiêu của chương trình không phải là hoàn thành bao nhiêu dự án, mà là những dự án ấy làm thay đổi cuộc sống người dân như thế nào. Tích hợp không chỉ để quản lý thuận lợi hơn, mà quan trọng hơn là để mỗi đồng ngân sách tạo ra nhiều giá trị phát triển hơn và người dân được thụ hưởng tốt hơn.

Đại biểu Quốc hội Châu Quỳnh Dao phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, khát vọng cống hiến, năng lực số

“Nếu ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng biên giới, chúng ta giáo dục tốt về lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ thì chúng ta sẽ thực hiện tốt công tác an ninh trật tự, an ninh quốc phòng, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Điều đó rất quan trọng”, đại biểu Quốc hội Châu Quỳnh Dao (Đoàn An Giang) nói và đề nghị quan tâm tới tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, khát vọng cống hiến, bồi dưỡng kỹ năng sống, năng lực số, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, trách nhiệm công dân và trách nhiệm xã hội. Chỉ khi nào công dân có trách nhiệm với chính mình, rèn luyện bản thân mình thì mới nói đến trách nhiệm với cộng đồng, xã hội, gia đình và đất nước.