Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026: Văn hóa - mạch nguồn, sức sống của dân tộc: Bài 3: Văn hóa là nguồn lực nội sinh quyết định mọi thắng lợi của Cách mạng

Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã tạo dựng nên một hệ giá trị văn hóa tinh thần đặc sắc, bền vững, trở thành nguồn lực nội sinh quyết định mọi thắng lợi của Cách mạng. Trong đó, nền tảng văn hóa yêu nước, tinh thần tự lực, tự cường, tự tin, tự hào dân tộc là những giá trị nổi bật, trường tồn, kết tinh từ truyền thống lịch sử, hun đúc qua các cuộc đấu tranh sinh tồn, được tiếp tục phát huy mạnh mẽ trong công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế và phát triển đất nước. Việc khơi dậy và phát huy những giá trị văn hóa dân tộc ấy không chỉ mang ý nghĩa tinh thần, mà còn trở thành động lực và lực lượng vật chất to lớn để củng cố tiềm lực, vị thế, năng lực tự chủ của quốc gia, đưa Việt Nam phát triển nhanh và bền vững.

Trải qua hàng nghìn năm, các thế hệ người Việt Nam đã xây dựng, bồi đắp, hun đúc nên các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp, các giá trị văn hóa truyền thống tiêu biểu được kết tinh từ lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, được các thế hệ không ngừng kế thừa, bổ sung, phát triển và làm phong phú thêm. Bên cạnh đó còn có các giá trị khác cũng trở thành phẩm chất phổ biến của cả dân tộc như Anh hùng, dũng cảm, vì nghĩa, khiêm tốn, giản dị, hiếu học... Tất cả điều đó đã tạo nên cốt cách và bản sắc văn hóa là nền móng, sức mạnh nội sinh để dân tộc Việt Nam vượt qua mọi khó khăn, thử thách, xây dựng đất nước độc lập, tự do, ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại.

Những văn hóa truyền thống từ lịch sử dựng nước và giữ nước tạo nên những đặc điểm rất riêng của đất nước và con người Việt Nam. Lòng yêu nước, tinh thần bất khuất, ý chí tự lực, tự cường là một ý thức văn hóa Việt đã được hun đúc và tồn tại trong mỗi người Việt Nam.

Nhìn lại lịch sử, dân tộc Việt Nam đã phải trải qua hàng nghìn năm chống giặc ngoại xâm, bảo vệ đất nước. Chính lòng yêu nước đã làm nên sức mạnh nội sinh, là nguồn lực không bao giờ cạn, bảo đảm cho sự trường tồn của đất nước qua mọi thăng trầm của lịch sử. Nhiều tấm gương sáng ngời, biểu tượng cao đẹp của lòng yêu nước, của chủ nghĩa Anh hùng Cách mạng đã đi vào sử sách.

Khi tình yêu nước trở thành một nếp văn hóa thì nó tồn tại một cách tự nhiên của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng dần phát triển thành chủ nghĩa yêu nước, từ đó trở thành động lực tinh thần to lớn trong mỗi giai đoạn dựng nước và giữ nước. Văn hóa yêu nước Việt Nam có sự thống nhất chặt chẽ giữa ý thức bảo vệ chủ quyền non sông đất nước, tinh thần độc lập dân tộc với ý chí tự chủ, tự lực, tự cường, quyết tâm bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc, không chịu khuất phục trước các thế lực ngoại xâm. Trong hệ giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam, yêu nước là giá trị nổi bật và cơ bản nhất, là "sợi chỉ đỏ” xuyên suốt lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với học sinh Trường Nghệ thuật Sân khấu Trung ương ở Khu văn công Mai Dịch, Hà Nội, ngày 25/11/1961. Ảnh tư liệu

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với học sinh Trường Nghệ thuật Sân khấu Trung ương ở Khu văn công Mai Dịch, Hà Nội, ngày 25/11/1961. Ảnh tư liệu

Giá trị đạo đức truyền thống của con người Việt Nam còn được biểu hiện ở lòng yêu thương con người, kết thành chủ nghĩa nhân đạo, nhân văn cao cả. Tinh thần tương thân, tương ái, giúp đỡ, sẻ chia mỗi khi gặp hoạn nạn, thiên tai bão lụt... Những điều này được hình thành một cách tự nhiên thành một nếp văn hóa. Phát huy truyền thống "Lá lành đùm lá rách", "Tinh thần tương thân tương ái", mỗi người dân Việt Nam luôn có cách ứng xử, yêu thương người khác như chính bản thân mình, vừa biểu hiện sự thấu hiểu, cảm thông, hiểu mình, hiểu người vừa chứa đựng tư tưởng nhân văn cao đẹp. Tinh thần nhân đạo cao cả, sự hòa hiếu, độ lượng, bao dung còn được thể hiện với cả kẻ thù của dân tộc như Nguyễn Trãi đã viết trong Bình Ngô Đại Cáo:

"Đem đại nghĩa để thắng hung tàn

Lấy chí nhân để thay cường bạo"

Trong và sau mỗi cuộc chiến, dân tộc ta luôn giữ tinh thần nhân đạo đối với tù binh, sẵn sàng "gác lại quá khứ, hướng tới tương lai", tạo điều kiện cho đối phương rút lui trong danh dự, mục đích giảm bớt việc thù hận đau thương và nhanh chóng trở lại cuộc sống hòa bình, hồn hậu.

Ở Việt Nam, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng là một đặc trưng gốc rễ của làng xã, được hình thành từ rất sớm trong lịch sử dựng nước và giữ nước. Trong quá trình đó, người dân Việt Nam luôn tương trợ, hợp tác, giúp đỡ nhau, tạo nên sức mạnh tinh thần và vật chất để chiến thắng mọi kẻ thù. Cùng với quá trình phát triển của đất nước, sự đoàn kết, đùm bọc là yếu tố tinh thần nổi bật, khắc sâu qua các thế hệ.

Thời kỳ hòa bình cùng chung tay xây dựng, phát triển đất nước, tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa, toàn thể dân tộc Việt Nam luôn đoàn kết thực hiện mục tiêu chung của đất nước. Với văn hóa đoàn kết tạo thành sức mạnh đã đóng vai trò hạt nhân thúc đẩy góp phần củng cố, phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chiến lược chung của đất nước.

Yêu chuộng hòa bình cũng là một giá trị văn hóa đặc biệt được kết tinh từ lịch sử dân tộc. Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc Việt Nam luôn phải đối mặt với nhiều cuộc chiến tranh xâm lược, Nhân dân Việt Nam chịu đựng nhiều mất mát, hy sinh. Chính vì vậy chúng ta luôn thấu hiểu sâu sắc và trân trọng giá trị của độc lập, tự do và hòa bình, bởi nỗi đau chiến tranh càng lớn thì khát vọng hòa bình càng mãnh liệt. Người Việt Nam phải chiến đấu để giữ non sông, trời biển, để khi hòa bình thì sẽ "súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa".

Với điều kiện sinh tồn đầy khó khăn, khắc nghiệt, con người Việt Nam không thể tồn tại nếu không cần cù, chăm chỉ, sáng tạo trong lao động. Chính mảnh đất giàu tài nguyên, lịch sử chiến tranh liên miên, nhiều thiên tai, khí hậu khắc nghiệt đã rèn giũa, hình thành tính cách chịu thương, chịu khó, biết trân trọng thành quả lao động của mình, của người khác, linh hoạt trong sản xuất. Xuất phát từ đòi hỏi của sự sinh tồn, tinh thần quả cảm và sự linh hoạt, sáng tạo đã giúp dân tộc Việt Nam ứng phó, tồn tại trong bất cứ thử thách nào. Bên cạnh đó, trải qua các cuộc đấu tranh vệ quốc, con người Việt Nam đã thể hiện sự dũng cảm, thông minh khi chiến đấu chống lại kẻ thù mạnh hơn gấp nhiều lần. Những điều này cũng là những nét văn hóa tự nhiên trong tâm khảm của mỗi người Việt Nam. Chỉ cần phát huy mạnh mẽ tinh thần này thì chắc chắn như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: "Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng".

Các giá trị văn hóa đạo đức không tồn tại riêng lẻ mà liên quan đến nhau, đức tính này là điều kiện, là biểu hiện của đức tính kia. Yêu Tổ quốc gắn liền với yêu thương con người, ý thức về cộng đồng, về lý tưởng phục vụ Tổ quốc, về việc biết đặt cái chung lên trên cái riêng thì dân tộc Việt Nam sẽ là một dân tộc hùng cường bản lĩnh trong thời kỳ mới.

Ngày nay, văn hóa đóng vai trò quan trọng, là nền tảng đồng hành cùng sự phát triển của đất nước. Trong kỷ nguyên mới của dân tộc thì văn hóa ngày càng thể hiện rõ sức mạnh nội sinh trong phát triển kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh toàn cầu có nhiều biến động ảnh hưởng toàn diện đến Việt Nam, văn hóa được đặt vào vị trí trọng tâm của phát triển, trở thành động lực đột phá hướng đến xây dựng nước Việt Nam giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, xây dựng xã hội nhân văn, hài hòa và giàu bản sắc.

Công nghiệp văn hóa được các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học đã định nghĩa là một bộ phận của công nghiệp sáng tạo, là ngành công nghiệp sản xuất những sản phẩm và dịch vụ văn hóa có giá trị cao trên cơ sở ứng dụng kỹ thuật, công nghệ cao và được tiêu thụ rộng rãi trên thị trường trong nước, ngoài nước. Công nghiệp văn hóa là quá trình kết hợp sự sáng tạo, sản xuất, cung ứng, phân phối các sản phẩm, dịch vụ theo nguyên tắc, quy trình công nghiệp với những nội dung, giá trị văn hóa được bảo vệ bởi Luật sở hữu trí tuệ, Luật bản quyền nhằm đáp ứng ngày càng đầy đủ, rộng rãi những nhu cầu tinh thần của con người, cộng đồng có ý nghĩa văn hóa, xã hội.

Nhìn ra thế giới, việc phát triển nền công nghiệp văn hóa là xu thế đang diễn ra mạnh mẽ, là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - chính trị - xã hội. Việt Nam có một chiều dài lịch sử và chất liệu văn hóa rất đa dạng rõ ràng là một thế mạnh. Nếu tập trung đầu tư văn hóa bài bản thì đây sẽ là một ngành kinh tế mạnh trong tương lai gần. Trong thời gian qua, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc của các cấp, các ngành, các địa phương, các ngành công nghiệp văn hóa đã có nhiều bước tiến mới, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước.

Phát triển công nghiệp văn hóa là một trong những phương cách phát triển sức mạnh mềm của văn hóa dân tộc, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến bạn bè thế giới, tạo hiệu ứng tốt để phát triển kinh tế. Về đối nội, công nghiệp văn hóa phát triển góp phần gia tăng sức mạnh văn hóa dân tộc. Bởi trong quá trình phát triển, công nghiệp văn hóa phát huy một cách hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống, thông qua việc biến các giá trị văn hóa truyền thống thành sản phẩm văn hóa trên thị trường. Tính đa dạng, hấp dẫn và sự phát triển của những sản phẩm văn hóa trong nước giúp văn hóa dân tộc tránh được nguy cơ bị lấn át bởi văn hóa nước ngoài. Về đối ngoại, việc phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa của Việt Nam trên thế giới không chỉ gia tăng sức mạnh mềm của quốc gia, tạo ra thương hiệu và gia tăng sức hút cho hàng hóa Việt Nam, mà còn giúp người tiêu dùng quốc tế hiểu biết về nền văn hóa, đất nước và con người Việt Nam.

PGS.TS BÙI NGỌC GIÁP

Nguồn CA TP.HCM: http://congan.com.vn/tin-chinh/bai-3-van-hoa-la-nguon-luc-noi-sinh-quyet-dinh-moi-thang-loi-cua-cach-mang_200122.html