5 sai lầm khi chăm sóc người cao tuổi bị khó tiêu kéo dài

Trong quá trình chăm sóc, gia đình cần tránh những sai lầm khiến triệu chứng nặng hơn hoặc làm chậm trễ việc phát hiện bệnh lý tiềm ẩn.

Khó tiêu là triệu chứng thường gặp ở người cao tuổi và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ thay đổi chức năng tiêu hóa theo tuổi, chế độ ăn uống, tác dụng phụ của thuốc đến các bệnh lý đường tiêu hóa. Vì vậy, khi tình trạng này kéo dài hoặc tái diễn, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân thay vì tự điều trị tại nhà.

1. Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc người cao tuổi bị khó tiêu

Tự ý cho người bệnh dùng thuốc: Đây là một trong những sai lầm phổ biến. Khi thấy người cao tuổi đau bụng, đầy hơi hoặc ợ nóng, nhiều gia đình tự mua thuốc giảm đau, thuốc kháng acid hoặc các thuốc hỗ trợ tiêu hóa mà không tham khảo ý kiến bác sĩ.

Việc sử dụng thuốc không đúng chỉ định không những có thể gây tác dụng phụ, tương tác với các thuốc đang điều trị bệnh nền mà còn có nguy cơ làm che lấp triệu chứng của một số bệnh lý nghiêm trọng, khiến việc chẩn đoán bị trì hoãn.

Chỉ cho người bệnh ăn cháo, uống sữa: Nhiều người cho rằng cháo loãng và sữa là những thực phẩm dễ tiêu, phù hợp với người bị khó tiêu. Tuy nhiên, nếu chỉ ăn cháo trong thời gian dài, khẩu phần có thể không cung cấp đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất cần thiết.

Trong khi đó, sữa có thể gây đầy bụng, khó chịu ở một số người, đặc biệt là người có tình trạng không dung nạp lactose. Vì vậy, chế độ ăn cần được xây dựng đa dạng, phù hợp với khả năng tiêu hóa và bệnh lý đi kèm.

Tuổi tác càng cao, hệ tiêu hóa hoạt động càng kém hiệu quả hơn.

Ép người bệnh ăn nhiều: Khi người cao tuổi chán ăn, gia đình thường cố gắng ép ăn để tránh sụt cân. Tuy nhiên, ăn quá nhiều trong một lần có thể khiến dạ dày bị quá tải, làm tăng cảm giác đầy bụng, nhanh no và khó chịu.

Thay vì ép ăn, nên chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ trong ngày, lựa chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng nhưng dễ tiêu và theo dõi khả năng dung nạp của người bệnh.

Bỏ qua dấu hiệu cảnh báo: Một số gia đình cho rằng khó tiêu, chán ăn hoặc sụt cân là biểu hiện bình thường ở người già. Đây là quan niệm cần thay đổi. Khó tiêu kéo dài, đặc biệt khi mới xuất hiện ở người cao tuổi, có thể liên quan đến bệnh lý dạ dày - tá tràng hoặc các bệnh lý tiêu hóa khác.

Người bệnh cần được đưa đi khám nếu có sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn kéo dài, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, khó nuốt, đau bụng dai dẳng, thiếu máu hoặc tình trạng sức khỏe suy giảm nhanh.

Lạm dụng thuốc nhuận tràng: Táo bón có thể đi kèm các vấn đề tiêu hóa ở người cao tuổi. Tuy nhiên, tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng thường xuyên không phải giải pháp an toàn. Việc lạm dụng một số loại thuốc có thể gây tiêu chảy, mất nước, rối loạn điện giải và khiến người bệnh phụ thuộc vào thuốc.

2. Chế độ dinh dưỡng cho người cao tuổi bị khó tiêu

Xây dựng chế độ ăn phù hợp là một trong những yếu tố quan trọng giúp người cao tuổi duy trì dinh dưỡng và hạn chế triệu chứng khó tiêu.

Nhóm chất đạm: Có thể lựa chọn thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da, cá, trứng, đậu phụ và các sản phẩm từ sữa phù hợp với khả năng dung nạp. Nên chế biến bằng cách luộc, hấp, nấu mềm thay vì chiên, rán.

Chất béo: Sử dụng dầu thực vật với lượng vừa phải. Không nên ăn quá nhiều mỡ động vật, da và nội tạng hoặc các món chiên rán nhiều dầu mỡ vì có thể làm tăng cảm giác đầy bụng, khó tiêu.

Rau củ, trái cây: Ưu tiên các loại rau củ được nấu chín, mềm như bí đỏ, cà rốt, khoai tây, rau ngót, rau mồng tơi. Trái cây chín mềm như chuối, đu đủ, táo, lê có thể được lựa chọn tùy khả năng dung nạp. Không nhất thiết phải xay nhuyễn tất cả thực phẩm nếu người bệnh vẫn có khả năng nhai và nuốt tốt.

Người cao tuổi nên ăn chậm, nhai kỹ, chia thành nhiều bữa nhỏ và tránh ăn quá no. Uống đủ nước theo nhu cầu và tình trạng bệnh lý; trường hợp mắc bệnh tim, thận hoặc các bệnh cần hạn chế dịch nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Thực phẩm nên hạn chế

Tùy từng người, một số thực phẩm có thể làm triệu chứng khó tiêu nặng hơn. Người bệnh nên hạn chế:

Đồ chiên, rán, thức ăn nhanh và món chứa nhiều dầu mỡ.

Thực phẩm quá cay như ớt, tiêu, mù tạt.

Đồ uống có gas, cà phê, trà đặc và rượu bia.

Các món muối chua nếu gây khó chịu hoặc không phù hợp với bệnh lý đi kèm.

Những thực phẩm dễ gây đầy hơi nếu người bệnh nhạy cảm như một số loại đậu.

Điều quan trọng là không áp dụng một thực đơn kiêng khem cứng nhắc cho tất cả người cao tuổi. Chế độ ăn cần dựa trên nguyên nhân gây khó tiêu, bệnh lý nền, tình trạng dinh dưỡng và khả năng dung nạp của từng người.

Khó tiêu kéo dài ở người cao tuổi cần được quan tâm đúng mức. Gia đình không nên tự ý dùng thuốc, ép ăn hoặc áp dụng chế độ kiêng khem quá mức. Khi triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được khám chuyên khoa tiêu hóa để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp, tránh bỏ sót bệnh lý nguy hiểm.