50 năm Ngày thành phố Sài Gòn mang tên Thành phố Hồ Chí Minh (02/7/1976 - 02/7/2026): Bài 4: 'Đầu tàu' đưa cả nước đi lên

Quy mô kinh tế TPHCM có bước nhảy vọt

Sau hơn 10 năm vật lộn với những khó khăn chồng chất, cùng những biến động địa chính trị chưa từng có đối với nước ta, TPHCM dần dần trở thành "đầu tàu" kéo cả nước đi lên.

Nếu giai đoạn 1975 - 1985, tốc độ tăng trưởng của TPHCM thấp hơn mức trung bình của cả nước, và chỉ đóng góp khoảng 10% cho nền kinh tế quốc dân, thì "cú hích" mang tên Đổi mới năm 1986 đã mở ra chương mới. TPHCM nhanh chóng bắt nhịp cải cách, trở thành địa phương đầu tiên đón "luồng gió mới" của cơ chế thị trường. Từ năm 1992 đến 2011, tăng trưởng kinh tế của TPHCM luôn ở mức hai con số, dẫn đầu cả nước.

Tuyến Metro số 1 góp phần giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông

Những số liệu sau đây cho thấy nhận định đó: Giai đoạn 1996 - 2000: TPHCM chiếm bình quân 17% kinh tế cả nước. Giai đoạn 2001 - 2010: tăng lên 20%. Giai đoạn 2011 - 2019: chiếm hơn 22% kinh tế cả nước. Đặc biệt cường độ kinh tế trên 1 km²: 1996 - 2000 gấp 27 lần bình quân cả nước; 2001 - 2010 gấp 31 lần; 2011 - 2019 gấp 35 lần. Thu ngân sách 2001 - 2010 đóng góp bình quân 26%; 2011 - 2019 khoảng 27,6%.

Bước sang giai đoạn sau, thành phố tăng trưởng chậm lại và ổn định dưới 10%, nhưng vẫn luôn dẫn trước bình quân cả nước, trừ "cú sốc" năm 2021 do đại dịch Covid-19. Đến nay TPHCM đặt mục tiêu trở lại thời kỳ tăng trưởng hai con số vào năm 2025 - 2026.

Nhìn vào quy mô kinh tế, TPHCM cũng có bước nhảy vọt. Đến năm 2024, GRDP của thành phố cán mốc gần 1,8 triệu tỷ đồng - gấp hơn 27.000 lần so với năm đầu Đổi mới. Từ chỗ chỉ chiếm khoảng 10% quy mô kinh tế Việt Nam, TPHCM từng có giai đoạn chiếm tới 25%, trước khi dần giảm xuống mức hơn 15% như hiện nay. Dù vậy, thành phố vẫn giữ vai trò "xương sống" của nền kinh tế quốc gia.

Ngay sau Đổi mới, có Luật Đầu tư nước ngoài (1987), TPHCM nhanh chóng tận dụng thời cơ, tiên phong đón làn sóng FDI đầu tiên vào Việt Nam. Trải qua gần bốn thập niên, TPHCM vẫn dẫn đầu cả nước về tổng vốn đầu tư nước ngoài lũy kế với con số lên đến 58,45 tỷ USD. Lũy kế đến 31/12/2025: TPHCM có 20.310 dự án FDI còn hiệu lực, tổng vốn 141,9 tỷ USD - dẫn đầu cả nước. Đến cuối tháng 01/2026: 20.470 dự án còn hiệu lực, tổng vốn 142,2 tỷ USD.

Song hành với FDI, xuất khẩu cũng là trụ cột thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giúp gia tăng thu nhập ngoại tệ, mở rộng thị trường tiêu thụ và phản ánh năng lực hội nhập kinh tế quốc tế của TPHCM. Nhờ thu hút đầu tư nước ngoài từ sớm và sự hồi sinh cũng như ra đời của nhiều doanh nghiệp nội địa, TPHCM thường xuyên duy trì vị thế dẫn đầu cả nước về kim ngạch xuất khẩu.

Thay đổi mô hình tăng trưởng qua dịch vụ tài chính, công nghệ, thương mại điện tử, logistics...

Trong nửa thế kỷ, kinh tế TPHCM cũng có sự chuyển dịch cơ cấu rõ rệt. Trước năm 1990, đây là một đô thị mang đậm dấu ấn công nghiệp. Khi đó, gần 70% giá trị kinh tế đến từ khu vực sản xuất. Từ đầu những năm 2000, dịch vụ dần nổi lên, chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cơ cấu GRDP. Hai thập niên trở lại đây, khu vực này tăng tốc vượt bậc và hiện chiếm gần 65% - đưa TPHCM tiệm cận mô hình các đại đô thị toàn cầu.

Từ nơi sản xuất hàng hóa, thành phố đang chuyển mình thành nơi cung cấp dịch vụ tài chính, công nghệ, thương mại điện tử, logistics... Một trong những nguyên nhân chính giúp TPHCM trở thành điểm đến hấp dẫn của nhiều nhà đầu tư, doanh nghiệp là nhờ giá trị kinh tế cao. Năm 2024: GRDP đạt 1,78 triệu tỷ đồng (1 km² tạo ra 675,4 tỷ đồng giá trị tăng thêm), cao gấp 35 lần mức trung bình cả nước. Chỉ số mật độ kinh tế cao là chỉ dấu rõ rệt về năng suất cao, đô thị hóa mạnh và hiệu quả sử dụng đất vượt trội.

Bộ mặt TPHCM thay đổi hoàn toàn sau 50 năm

Xét trong khu vực Đông Nam Á, năm 2010, quy mô kinh tế TPHCM đạt 16,56 tỷ USD, khiêm tốn hơn nhiều so với các trung tâm kinh tế lớn trong khu vực như Singapore, Bangkok hay Jakarta. 13 năm sau, sự so sánh này có sự khác biệt, khi TPHCM có những bước tiến rất mạnh mẽ. Năm 2023 quy mô nền kinh tế TPHCM đạt 63,58 tỷ USD. Tốc độ tăng trưởng này nhanh hơn Singapore (2,09 lần), Bangkok (2,68 lần) và Jakarta (3,2 lần), nhưng chậm hơn Manila (2,48 lần) và Kuala Lumpur (2,36 lần). Khoảng cách đó đã thu hẹp dần so với với Manila và Kuala Lumpur, cho thấy tiềm năng tăng trưởng mạnh trong tương lai.

Điểm nhấn tăng trưởng của TPHCM là năm 2022, đạt tăng trưởng cao nhất 9,03%. Năm 2025, trước khi TPHCM sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, khi Chính phủ giao mục tiêu tăng trưởng cho TPHCM năm 2025 là 8,5% nhưng dù rất cố gắng vẫn chỉ đạt 8,03%. Dù vậy năm 2025, quy mô GRDP của TPHCM ước đạt khoảng 3,03 triệu tỷ đồng, tăng hơn 1,5 lần so với năm 2020, tiếp tục đóng góp khoảng 23 - 24% GDP cả nước.

Bộ mặt TPHCM thay đổi toàn diện

Thay đổi lớn nhất là hồi sinh dòng kênh Nhiêu Lộc -Thị Nghè từ nguồn vốn hơn 300 triệu USD của Ngân hàng Thế giới. Năm 2012, công trình cải tạo kênh và xây dựng đường Hoàng Sa, Trường Sa dọc bên được khánh thành. Đây là điểm son của công cuộc chỉnh trang đô thị, cải tạo môi trường và đời sống của hàng triệu người dân kể từ ngày đất nước thống nhất.

Tiếp đó một loạt kênh đen, ô nhiễm khác ở TPHCM cũng được cải tạo, chỉnh trang một phần như Tân Hóa - Lò Gốm, Tàu Hủ - Bến Nghé, Kênh Đôi - Kênh Tẻ... Đến nay, khoảng 10.000 nhà lụp xụp trên và ven kênh rạch được di dời, thay đổi bộ mặt đô thị. Và công tác này còn phải tiếp tục mạnh mẽ hơn nữa sau khi sáp nhập.

Số liệu báo cáo từ Sở Xây dựng TPHCM cho thấy, đến nay trên toàn thành phố còn khoảng gần 40.000 căn nhà trên và ven kênh rạch. Thành phố cũng đã đặt mục tiêu di dời toàn bộ số nhà trên nhằm phục vụ mục tiêu chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường và hoàn thiện hạ tầng thoát nước.

Công tác đặc biệt quan trọng này đang được đẩy nhanh theo ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm để đẩy mạnh các giải pháp giảm ùn tắc giao thông, tổ chức lại giao thông, phát triển vận tải hành khách công cộng; xử lý các điểm ngập trọng điểm, hoàn thiện hệ thống thoát nước, kiểm soát triều. Đồng thời khẩn trương rà soát, xây dựng lộ trình di dời nhà trên và ven kênh rạch, gắn với chỉnh trang đô thị và cải thiện môi trường.

Hạ tầng giao thông TPHCM từ năm 1975 đến 2025 có sự chuyển mình ngoạn mục, chuyển đổi từ mạng lưới đường bộ đơn sơ thành hệ thống giao thông đa phương thức (đường bộ, cao tốc, metro, cầu vượt), mở rộng không gian đô thị.

Những dấu mốc và công trình đầu tư nổi bật như hoàn thiện các tuyến huyết mạch và cửa ngõ như Xa lộ Hà Nội, đại lộ Võ Văn Kiệt (Đông - Tây), đại lộ Phạm Văn Đồng, hầm Thủ Thiêm, cầu Phú Mỹ. Đồng thời, kết nối liên vùng với các tuyến cao tốc trọng điểm (TPHCM - Trung Lương, TPHCM - Long Thành - Dầu Giây). Giao thông công cộng đánh dấu kỷ nguyên mới với việc hoàn thiện và đưa vào vận hành Tuyến Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên), tạo tiền đề cho các tuyến metro số 2, 3, 4, 5 trong tương lai. Đầu tư các vòng đai kết nối liên tỉnh nhằm giảm tải cho nội đô, tiêu biểu là dự án Vành đai 3 (dài hơn 76 km) cùng các nút giao thông lớn như An Phú để kết nối với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và sân bay quốc tế Long Thành...

Không gian đô thị TPHCM cũng được mở rộng, điển hình như Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, Q2, Q7, Q9 (cũ) trở thành không gian phát triển mới, làm thay đổi bộ mặt TPHCM, mở rộng không gian phát triển, đưa TPHCM có diện mạo mới hoàn toàn trước khi sáp nhập.

Sau sáp nhập, TPHCM mới càng được mở rộng với nhiều dự án hình thành các khu đô thị mới ở cửa ngõ và ngay trong đô thị TPHCM. Mới nhất, Dự án Khu đô thị mới Tân An 1A và Khu đô thị mới Tân An 1B ở phường Phú An có tổng vốn đầu tư hơn 144.000 tỷ đồng (tương đương gần 5,5 tỷ USD) đang được mời thầu để lựa chọn nhà đầu tư.

TPHCM sẽ khác hẳn trong quy hoạch mới hướng 100 năm sau, với những định hướng chiến lược cho tăng trưởng kinh tế và tổ chức không gian hoàn toàn mới mẻ và hiện đại. Đây là quy hoạch mang tầm chiến lược, để 25, 50, 100 năm tới TPHCM sẽ giữ vai trò đặc biệt trong mạng lưới các thành phố toàn cầu của Châu Á và thế giới, theo tinh thần Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới.