500 ngày đêm tìm kiếm liệt sĩ - Bài cuối: Vẫn tiếp tục những hành trình

Mỗi mẫu ADN, mỗi di vật và mỗi nguồn tư liệu lịch sử đều góp phần rút ngắn hành trình xác định danh tính các liệt sĩ.

Mỗi kỷ vật là một hy vọng trở về

Cùng với các bộ hài cốt, lực lượng làm nhiệm vụ đã phát hiện nhiều di vật như cúc áo, dép cao su, tăng võng, lược, băng đạn, bút viết và nhiều vật dụng cá nhân khác. Những hiện vật tưởng chừng nhỏ bé ấy không chỉ phản ánh dấu tích của chiến tranh, mà còn trở thành những căn cứ quan trọng trong quá trình xác minh thông tin, đối chiếu hồ sơ và hỗ trợ xác định danh tính liệt sĩ.

Theo đại diện Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh, ngay sau khi được phát hiện, mỗi bộ hài cốt và từng di vật đều được đánh dấu vị trí, ghi nhận hiện trạng và bảo quản theo quy trình nghiêm ngặt. Song song đó, các mẫu sinh phẩm được lấy để phục vụ giám định ADN. Kết quả giám định sẽ được đối chiếu với hồ sơ liệt sĩ, dữ liệu lưu trữ và thông tin do thân nhân cung cấp, để xác định danh tính liệt sĩ.

Cây bút được tìm thấy bên cạnh hài cốt của các liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515 Thành phố, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn, bởi thời gian đã lùi xa gần 60 năm. Nhiều nhân chứng trực tiếp không còn, địa hình chiến trường thay đổi đáng kể, trong khi nhiều hồ sơ, sơ đồ chôn cất đã thất lạc, hoặc chưa đầy đủ. Vì vậy, mỗi thông tin thu thập được đều phải trải qua quá trình kiểm chứng kỹ lưỡng trước khi đưa vào đối chiếu.

Ngoài kết quả giám định ADN, lực lượng chức năng còn đồng thời khai thác nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, từ hồ sơ lưu trữ trong nước, bản đồ quân sự, lời kể của cựu chiến binh, nhân chứng địa phương đến các tư liệu được lưu giữ ở nước ngoài. Việc kết hợp nhiều nguồn thông tin giúp bổ sung những khoảng trống của lịch sử, từng bước thu hẹp phạm vi xác minh và nâng cao khả năng xác định chính xác danh tính các liệt sĩ.

Đôi nhẫn vàng được tìm thấy cùng hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng vào ngày 10/7.

Đáng chú ý, công tác xác định danh tính hiện nay còn có thêm sự hỗ trợ từ các nguồn tư liệu quốc tế. Mới đây, Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson, thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ) đã trao tặng Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh nhiều hồ sơ, bản đồ quân sự, không ảnh, ảnh vệ tinh và tài liệu liên quan đến các trận đánh trên địa bàn thành phố giai đoạn 1968 - 1975. Đây được xem là nguồn dữ liệu có giá trị, góp phần bổ sung những chứng cứ còn thiếu trong bối cảnh nhiều dấu tích chiến trường đã bị thời gian và quá trình đô thị hóa làm thay đổi.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cho biết, Ban Chỉ đạo 515 Thành phố kỳ vọng việc tiếp tục kết nối với các trung tâm lưu trữ, cựu binh Mỹ, Úc và các tổ chức nghiên cứu quốc tế sẽ giúp truy xuất thêm hồ sơ, bản đồ tác chiến và các báo cáo liên quan đến quá trình chôn cất liệt sĩ. Những dữ liệu này sẽ tạo thêm căn cứ khoa học để rút ngắn thời gian xác minh, đặc biệt tại các khu vực từng diễn ra nhiều trận đánh ác liệt nhưng đến nay vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa xác định được nơi an nghỉ.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515 Thành phố chia sẻ các thông tin về việc quy tập các hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng thời gian qua.

Một trong những câu chuyện khiến nhiều người xúc động trong những ngày qua là trường hợp bà Nguyễn Thị Lệ, người đã gần 60 năm chờ đợi tin tức của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Khi biết lực lượng chức năng phát hiện một bộ hài cốt cùng di vật mang tên ông Quên, bà cùng gia đình đã lặng lẽ đến Công viên Lê Thị Riêng thắp hương và chờ kết quả giám định ADN.

Với bà, điều quan trọng nhất không phải là một sự khẳng định vội vàng, mà là kết luận khoa học chính xác, để người đã khuất thật sự được trở về với gia đình. Sự chờ đợi ấy cũng là tâm trạng của hàng nghìn thân nhân liệt sĩ trên cả nước - những người vẫn bền bỉ hy vọng, dù chiến tranh đã lùi xa gần sáu thập kỷ.

Không để sự hy sinh nào bị lãng quên

Nếu việc quy tập hài cốt là bước đầu của hành trình tri ân, thì xác định đúng danh tính mới là mục tiêu lớn nhất của Chiến dịch "500 ngày đêm". Chỉ khi biết được người đã hy sinh là ai, thuộc đơn vị nào và quê quán ở đâu, hành trình tìm kiếm mới thực sự trọn vẹn.

Theo ông Nguyễn Phước Lộc, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hồ Chí Minh, để đạt mục tiêu đó, cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi thông tin do người dân cung cấp, mỗi hồ sơ được bổ sung hay mỗi nguồn dữ liệu được kết nối đều có thể trở thành căn cứ quan trọng phục vụ công tác xác minh.

Bác sĩ Trần Văn Bản tham gia tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng.

Theo ông Nguyễn Phước Lộc, cùng với việc huy động các nguồn lực đồng hành Chiến dịch "500 ngày đêm", TP Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn rà soát hồ sơ liệt sĩ, hỗ trợ lấy mẫu ADN của thân nhân và kết nối cơ sở dữ liệu giữa các địa phương. Việc chuẩn hóa và đồng bộ dữ liệu được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian xác minh, nhất là đối với những trường hợp đã thất lạc thông tin hoặc chưa có đủ căn cứ nhận dạng.

Không chỉ dựa vào nguồn tư liệu trong nước, công tác xác định danh tính liệt sĩ đang được mở rộng thông qua hợp tác với nhiều tổ chức nghiên cứu và trung tâm lưu trữ quốc tế. Những bản đồ tác chiến, báo cáo sau trận đánh, không ảnh và ảnh vệ tinh được lưu giữ ở nước ngoài đang trở thành nguồn dữ liệu quan trọng để đối chiếu với hồ sơ trong nước, góp phần xác định chính xác hơn các khu vực chôn cất liệt sĩ.

Theo ông Stephen Maxner, Giám đốc Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson thuộc Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), nhiều tài liệu lưu trữ về chiến tranh Việt Nam vẫn còn được bảo quản tại các kho lưu trữ ở Mỹ. Việc chia sẻ những nguồn tư liệu này không chỉ phục vụ nghiên cứu lịch sử mà còn góp phần hỗ trợ Việt Nam tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Bởi mỗi bản đồ, bức ảnh hay báo cáo tác chiến đều có thể bổ sung thêm một mảnh ghép quan trọng, giúp làm sáng tỏ những khoảng trống của lịch sử sau gần sáu thập kỷ.

Nhóm nghiên cứu Đại học Texas Tech (Mỹ) chia sẻ thông tin về kỷ vật chiến tranh và hồ sơ chôn cất liệt sĩ cho TP Hồ Chí Minh.

Đồng quan điểm, TS Alex-Thai Dinh Vo, Trợ lý Giáo sư nghiên cứu của Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson, cho rằng việc số hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan lưu trữ sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình xác minh danh tính liệt sĩ. Bên cạnh đó, việc trao trả các kỷ vật chiến tranh cho thân nhân không chỉ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc mà còn góp phần bổ sung thông tin để hoàn thiện hồ sơ của từng liệt sĩ.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, thông qua sự phối hợp với các cựu binh và tổ chức quốc tế, nhiều kỷ vật của liệt sĩ Việt Nam đã được trao trả cho gia đình sau hàng chục năm lưu giữ ở nước ngoài. Đó có thể là một chiếc lược, cuốn sổ tay, tấm thẻ hay những vật dụng cá nhân gắn bó với người lính trong chiến tranh. Mỗi kỷ vật được trở về với gia đình không chỉ là sự kết nối ký ức mà còn góp phần đối chiếu thông tin, bổ sung căn cứ để xác định danh tính người đã hy sinh.

Những bộ hài cốt và di vật được phát hiện tại Công viên Lê Thị Riêng góp phần làm sáng tỏ thêm dấu tích chiến trường Mậu Thân, mở ra hy vọng đưa nhiều liệt sĩ trở về với gia đình sau gần 60 năm.

Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam khẳng định, việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ giúp thân nhân nguôi ngoai nỗi đau mà còn góp phần hoàn thiện chính sách đối với người có công, bổ sung tư liệu lịch sử và làm sáng tỏ thêm những trang sử đấu tranh cách mạng của dân tộc.

Sau gần sáu thập kỷ, chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình tìm lại tên tuổi cho những người đã ngã xuống vẫn chưa kết thúc. Mỗi mẫu ADN được đối chiếu thành công, mỗi hồ sơ được bổ sung, mỗi kỷ vật được trao trả hay mỗi danh tính được xác nhận đều là một bước tiến trên hành trình thực hiện lời hứa với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Đó không chỉ là niềm an ủi đối với từng gia đình liệt sĩ mà còn là trách nhiệm, nghĩa tình và sự tri ân của các thế hệ hôm nay đối với những người đã làm nên hòa bình cho đất nước.