6 thực phẩm người bệnh ung thư cần tránh khi hóa trị

Hóa trị là phương pháp điều trị quan trọng trong ung thư nhưng thường gây nhiều tác dụng phụ như: Suy giảm miễn dịch, rối loạn tiêu hóa, mệt mỏi, sụt cân và tổn thương gan, thận… Những hệ lụy này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống mà còn làm giảm khả năng dung nạp thuốc và hiệu quả điều trị.

Đáng chú ý, một số loại thực phẩm có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, gây tương tác thuốc hoặc làm nặng thêm tác dụng phụ của hóa trị. Vì vậy, chế độ dinh dưỡng hợp lý, an toàn và khoa học đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ thể trạng và hỗ trợ hiệu quả điều trị cho người bệnh ung thư.

Dưới đây là 6 nhóm thực phẩm cần tránh hoặc hạn chế nghiêm ngặt trong thời gian hóa trị:

1. Không ăn thực phẩm sống/chưa nấu chín khi đang hóa trị

Hóa trị làm giảm số lượng bạch cầu, khiến khả năng chống lại vi khuẩn và ký sinh trùng suy yếu. Các thực phẩm sống như gỏi, sushi, thịt tái, trứng sống, hải sản sống có thể chứa Salmonella, E.coli, Listeria, những tác nhân gây nhiễm trùng nặng, thậm chí nhiễm trùng huyết ở người suy giảm miễn dịch.

Rau sống, đặc biệt là giá đỗ, dễ nhiễm vi khuẩn trong quá trình trồng, tưới nước và bảo quản. Khi hệ miễn dịch suy yếu, người bệnh rất dễ bị tiêu chảy nhiễm khuẩn, mất nước, rối loạn điện giải, làm chậm hoặc gián đoạn phác đồ hóa trị.

Việc ăn thực phẩm sống, chưa nấu chín có thể khiến người bệnh bị tiêu chảy nặng, sốt, nhiễm trùng máu, phải nhập viện cấp cứu.

Khuyến cáo: Ăn chín hoàn toàn, ưu tiên rau nấu chín kỹ, tránh salad và rau sống, tránh thực phẩm tái hoặc sống trong suốt quá trình hóa trị.

Ăn chín uống sôi, tránh thực phẩm tái/sống trong suốt quá trình điều trị ung thư.

2. Thực phẩm cay nóng, nhiều dầu mỡ

Hóa trị thường gây viêm niêm mạc miệng - ruột, buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng. Đồ cay nóng, chiên rán, nhiều dầu mỡ kích thích mạnh đường tiêu hóa, làm các triệu chứng này nặng hơn, khiến người bệnh ăn uống kém, sút cân nhanh. Nếu dùng thực phẩm cay nóng, nhiều dầu mỡ trong giai đoạn hóa trị có thể làm tăng nguy cơ bị viêm loét miệng, tiêu chảy, suy dinh dưỡng.

Khuyến cáo: Ưu tiên món hấp, luộc, mềm, dễ tiêu hóa.

3. Thực phẩm chế biến sẵn

Thực phẩm chế biến sẵn thường chứa hàm lượng cao chất bảo quản, muối, đường, chất béo bão hòa và cholesterol, trong khi lại nghèo các vi chất dinh dưỡng cần thiết cho quá trình phục hồi của cơ thể. Ở bệnh nhân đang hóa trị, những thành phần này có thể làm tăng tình trạng viêm, rối loạn chuyển hóa và suy yếu hệ miễn dịch.

Ngoài ra, chế độ ăn giàu thực phẩm siêu chế biến còn liên quan đến tăng nguy cơ thừa cân, bệnh tim mạch và có thể ảnh hưởng bất lợi đến tiên lượng ung thư. Khi cơ thể không được cung cấp đủ dưỡng chất thiết yếu, khả năng dung nạp thuốc hóa trị cũng giảm, dễ dẫn đến mệt mỏi, suy kiệt và gián đoạn điều trị.

Khuyến cáo:Người bệnh nên hạn chế các thực phẩm như gà rán, thịt hộp, xúc xích, mì ăn liền, bánh kẹo công nghiệp. Thay vào đó, ưu tiên thực phẩm tươi, nấu chín, giàu đạm, vitamin và khoáng chất để hỗ trợ phục hồi thể trạng trong quá trình điều trị.

4. Rượu, bia và đồ uống có cồn

Gan là cơ quan chuyển hóa thuốc hóa trị. Rượu bia làm tăng gánh nặng cho gan, khiến nguy cơ tổn thương gan và độc tính thuốc cao hơn. Ngoài ra, cồn còn làm nặng thêm buồn nôn, viêm loét miệng, mệt mỏi, những tác dụng phụ thường gặp của hóa trị. Sử dụng rượu bia, đồ uống có cồn khi đang hóa trị ung thư có thể làm tăng men gan, tổn thương gan, giảm khả năng dung nạp thuốc.

Khuyến cáo: Tránh hoàn toàn đồ uống có cồn.

Dùng thực phẩm nhiều dầu mỡ trong giai đoạn hóa trị có thể làm tăng nguy cơ bị viêm loét miệng, tiêu chảy, suy dinh dưỡng.

5. Bưởi và nước ép bưởi

Bưởi ức chế enzyme CYP3A4 tại gan, enzyme tham gia chuyển hóa nhiều loại thuốc hóa trị và thuốc hỗ trợ. Khi enzyme này bị ức chế, thuốc có thể tích tụ trong máu gây tăng độc tính, hoặc bị chuyển hóa bất thường làm giảm hiệu quả điều trị. Việc dùng nước ép bưởi có thể làm tăng tác dụng phụ hoặc giảm hiệu quả thuốc.

Khuyến cáo: Nên trao đổi với bác sĩ về tương tác giữa bưởi, nước ép bưởi và các thuốc hóa trị.

6. Thực phẩm chức năng và thảo dược không kiểm soát

Nhiều sản phẩm thực phẩm chức năng được quảng cáo là "tăng miễn dịch", "giải độc" hoặc thuốc Đông y không rõ nguồn gốc có thể gây tương tác với thuốc hóa trị, gây độc gan, thận, chứa kim loại nặng. Ngoài ra, các chất chống oxy hóa liều cao (vitamin C, E, beta-caroten) có thể làm giảm hiệu quả của một số thuốc hóa trị hoạt động dựa trên cơ chế tạo gốc tự do để tiêu diệt tế bào ung thư.

Việc tự ý dùng thực phẩm chức năng, thảo dược không rõ nguồn gốc, không theo chỉ định của bác sĩ có thể làm giảm hiệu quả điều trị, tăng độc tính thuốc.

Khuyến cáo: Chỉ sử dụng thực phẩm chức năng khi có chỉ định của bác sĩ điều trị.

BS. Trần Đức Cảnh