65 năm thảm họa da cam ở Việt Nam (10-8-1961 / 10-8-2026): Lan tỏa nghĩa tình, xoa dịu nỗi đau da cam

Cùng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Hội Nạn nhân chất độc da cam (NNCĐDC)/dioxin Việt Nam đã phát huy vai trò nòng cốt trong vận động nguồn lực xã hội, chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân và kiên trì đấu tranh đòi công lý, góp phần xoa dịu nỗi đau da cam, lan tỏa tinh thần nhân ái và trách nhiệm của cộng đồng trong nước, quốc tế.

1. Chất độc da cam do quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam (từ năm 1961 đến 1971) làm hơn 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm, trong đó hơn 3 triệu người là nạn nhân. Đến nay đã có những nạn nhân thế hệ thứ ba, thứ tư. Nhiều vùng đất vẫn còn tồn lưu và ô nhiễm chất độc da cam.

Lãnh đạo Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và Nhóm thiện nguyện Uống nước nhớ nguồn trao hỗ trợ sinh kế, tặng quà nạn nhân da cam tỉnh Nghệ An.

Trước thực tế đó, công cuộc khắc phục hậu quả CĐHH, chăm sóc, giúp đỡ và đấu tranh đòi công lý cho các NNCĐDC Việt Nam luôn được Đảng, Nhà nước, các cấp, ngành, địa phương quan tâm. Nhiều chủ trương, chính sách về khắc phục hậu quả CĐHH sau chiến tranh và giải quyết chế độ, chính sách đối với người có công với cách mạng, trong đó có người tham gia kháng chiến bị nhiễm CĐHH và con đẻ của họ đã được ban hành, đi vào cuộc sống.

Ngày 14-5-2015, Ban Bí thư (khóa XI) đã ban hành Chỉ thị số 43-CT/TW về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giải quyết hậu quả CĐHH do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam”, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước, của cấp ủy, chính quyền, cán bộ, đảng viên và hệ thống chính trị đối với việc giải quyết hậu quả CĐHH, quan tâm chăm sóc, giúp đỡ NNCĐDC và công tác xây dựng, hoạt động của tổ chức hội NNCĐDC/dioxin các cấp.

Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam ra mắt và chính thức đi vào hoạt động ngày 10-1-2004, là tổ chức đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NNCĐDC Việt Nam, thực hiện sứ mệnh: Tham gia giám sát, phản biện xã hội về chế độ chính sách đối với NNCĐDC; tham mưu cho Đảng, Nhà nước trong đấu tranh đòi công lý cho NNCĐDC Việt Nam, đồng thời tích cực vận động nguồn lực xã hội ở trong và ngoài nước để chăm sóc, giúp đỡ NNCĐDC. Hội luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, thực sự là cầu nối tin cậy, mái ấm nghĩa tình của cán bộ, hội viên, NNCĐDC. Hội là thành viên tích cực của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, hiện là 1 trong 29 hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, theo Kết luận số 230-KL/TW ngày 5-1-2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.

Đại sứ Bỉ tại Việt Nam và lãnh đạo Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam trao hỗ trợ sinh kế cho gia đình nạn nhân tại Đồng Nai.

2. Nhằm huy động các nguồn lực chung tay giúp đỡ NNCĐDC, giai đoạn 2021-2025, toàn Hội vận động được hơn 2.420 tỷ đồng (trong đó nguồn vận động quốc tế chiếm khoảng 10%), đã chi hơn 2.310 tỷ đồng để hỗ trợ nạn nhân. Các hoạt động chủ yếu là xây mới, sửa chữa nhà, nâng cấp cơ sở vật chất và hỗ trợ nuôi dưỡng nạn nhân tại các trung tâm; tặng quà, hỗ trợ sinh kế, học bổng, dạy nghề cho nạn nhân... 6 tháng đầu năm 2026, công tác vận động Quỹ NNCĐDC đạt gần 252 tỷ đồng. Toàn hội đã chi hơn 262 tỷ đồng chăm sóc, giúp đỡ NNCĐDC. 

Các trung tâm xông hơi giải độc, nuôi dưỡng, dạy nghề cho NNCĐDC thuộc Trung ương Hội và các tỉnh, thành hội duy trì hoạt động hiệu quả, góp phần chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, tạo niềm tin, động lực giúp nạn nhân vượt qua khó khăn, bệnh tật, từng bước vươn lên hòa nhập cộng đồng.

Thực tế ở các địa phương cho thấy, những năm qua còn nhiều gia đình NNCĐDC là con của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm CĐHH có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở nhưng chưa được hỗ trợ sửa chữa, xây mới. Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam đã phối hợp khảo sát thực trạng, tổng hợp, đề nghị các cơ quan có thẩm quyền báo cáo và được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành liên quan ủng hộ triển khai thực hiện. Qua rà soát, thống kê, toàn quốc có 3.408 căn nhà tạm, nhà dột nát của con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm CĐHH, trong đó 1.912 căn cần được xây mới, 1.496 căn cần được sửa chữa.

Chính phủ đã có nhiều văn bản chỉ đạo, đôn đốc các bộ, ngành chức năng, UBND các tỉnh, thành phố trong triển khai hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm CĐHH. Đến cuối tháng 7-2026, gần 2.100 căn nhà đã được khởi công, gần 900 “mái ấm da cam” đã hoàn thành, đưa vào sử dụng (riêng các đơn vị Quân đội đã hỗ trợ hơn 44.000 ngày công lao động).  

Lãnh đạo Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam trao thưởng cho các tập thể, cá nhân xuất sắc trong Phong trào thi đua Vì nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, giai đoạn 2021-2026.

Điều trăn trở của cán bộ hội và tổ chức hội NNCĐDC/dioxin các cấp là hiện nay vẫn còn những người hoạt động kháng chiến bị bệnh tật, di chứng do ảnh hưởng của chất độc da cam, nhưng bị mất hoặc không có giấy tờ chứng minh nên chưa được hưởng chế độ chính sách ưu đãi của Nhà nước.

Cùng với đó, một số cán bộ thực hiện nhiệm vụ và người dân sinh sống ở vùng bị ô nhiễm CĐHH sau chiến tranh, sức khỏe bị ảnh hưởng nhưng cũng chưa được khảo sát đầy đủ và chưa có chế độ, chính sách đối với các đối tượng này. Hội đã tham gia ý kiến và có văn bản đề nghị các cơ quan chức năng báo cáo Đảng, Nhà nước có chủ trương giải quyết chế độ chính sách đối với người hoạt động kháng chiến bị mất giấy tờ đang mắc các bệnh liên quan đến phơi nhiễm chất độc da cam để họ sớm được hưởng chế độ, chính sách của Nhà nước.

3. Trong những năm qua, Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam không ngừng mở rộng, tăng cường hiệu quả hoạt động đối ngoại nhân dân và vận động ủng hộ cuộc đấu tranh đòi công lý cho NNCĐDC Việt Nam, được dư luận quốc tế và nhân dân trong nước đồng tình ủng hộ. Hội có quan hệ với hàng trăm tổ chức, cá nhân ở hơn 30 quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới.

Hội làm nòng cốt, kiên trì đấu tranh đòi công lý cho NNCĐDC Việt Nam theo đúng chủ trương đối ngoại của Đảng, phù hợp với tình hình mới. Từ kết quả vận động, đấu tranh đòi công lý và bằng nhiều hình thức tuyên truyền vận động ở trong nước và ngoài nước, Hội tiếp tục đồng hành ủng hộ có hiệu quả vụ kiện đòi công lý của các NNCĐDC Việt Nam và vụ kiện của bà Trần Tố Nga, là NNCĐDC (quốc tịch Pháp, gốc Việt) kiện các công ty hóa chất Hoa Kỳ đã sản xuất, cung cấp CĐHH/dioxin cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam.

Hội cũng góp phần vận động, thúc đẩy quốc hội, chính phủ các nước và bạn bè quốc tế quan tâm, hỗ trợ tích cực hơn trong công tác khắc phục hậu quả CĐHH sau chiến tranh và giúp đỡ NNCĐDC. Chính phủ Hoa Kỳ đã chi hàng trăm nghìn USD thực hiện dự án tẩy độc dioxin ở các sân bay: Phù Cát, Đà Nẵng, Biên Hòa và hỗ trợ người khuyết tật, trong đó có NNCĐDC ở các tỉnh bị phun rải nặng chất độc da cam. Đặc biệt, ngày 5-10-2023, Hạ viện Vương quốc Bỉ đã thông qua nghị quyết ủng hộ NNCĐDC Việt Nam với số phiếu 100%, góp phần lan tỏa sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với Việt Nam và NNCĐDC Việt Nam. 

Với những nỗ lực trong các hoạt động vì NNCĐDC, Hội được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Đặc biệt tháng 7-2026, Chủ tịch nước ký quyết định tặng thưởng Hội NNCĐDC/dioxin Việt Nam Huân chương Lao động hạng Nhì vì “Đã có thành tích xuất sắc trong công tác bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chăm sóc, giúp đỡ NNCĐDC Việt Nam, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, từ thiện nhân đạo”. Đó là sự ghi nhận thành tích, là niềm vinh dự, tự hào, sự cổ vũ, động viên to lớn, để toàn Hội tiếp tục phát huy truyền thống “Đoàn kết-Nghĩa tình-Trách nhiệm-Vì NNCĐDC”, hướng mạnh về cơ sở, về nạn nhân, phấn đấu thực hiện tốt nhiệm vụ Đảng, Nhà nước giao trong thời gian tới, xứng đáng là chỗ dựa tin cậy, mái ấm nghĩa tình của NNCĐDC.