7 loại thực phẩm có thể làm thay đổi tác dụng của thuốc, nhiều người vẫn vô tình sử dụng

Khi sử dụng thuốc, nhiều người chỉ chú ý đến liều lượng và thời gian uống mà ít quan tâm đến chế độ ăn uống đi kèm. Tuy nhiên, một số thực phẩm có thể tương tác với thuốc, làm thay đổi quá trình hấp thu, chuyển hóa hoặc đào thải thuốc trong cơ thể. Những tương tác này có thể khiến nồng độ thuốc trong máu tăng quá mức, làm tăng nguy cơ tác dụng phụ, hoặc ngược lại khiến thuốc hoạt động kém hiệu quả, ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

Dưới đây là 7 nhóm thực phẩm và đồ uống thường gặp có thể gây tương tác với một số loại thuốc:

1. Bưởi và nước ép bưởi

Bưởi là một trong những thực phẩm được ghi nhận có nhiều tương tác với thuốc nhất. Nguyên nhân là loại quả này có thể ức chế các enzyme thuộc hệ cytochrome P450 (đặc biệt là CYP3A4) ở ruột, làm thay đổi quá trình chuyển hóa của nhiều loại thuốc. Kết quả là lượng thuốc trong máu có thể tăng cao hoặc giảm thấp hơn dự kiến.

Một số thuốc thường được khuyến cáo thận trọng khi dùng cùng bưởi hoặc nước ép bưởi gồm:

Thuốc hạ cholesterol nhóm statin như atorvastatin, lovastatin, simvastatin.
Thuốc chẹn kênh canxi điều trị tăng huyết áp như felodipine, nifedipine.
Thuốc chống lo âu buspirone.
Thuốc điều trị rối loạn nhịp tim amiodarone.
Thuốc chống đông máu như apixaban, rivaroxaban.
Một số thuốc ức chế miễn dịch như cyclosporine.

Đáng chú ý, chỉ một cốc nước ép bưởi khoảng 170 ml cũng có thể gây ảnh hưởng ở một số người. Nếu đang điều trị bằng thuốc kê đơn, người bệnh nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ xem có cần tránh bưởi hay không.

Bưởi và nước ép bưởi có thể gây tương tác với một số loại thuốc.

2. Rau lá xanh và thuốc chống đông máu

Các loại rau lá xanh như rau bina, cải xoăn, cải bắp và bông cải xanh rất giàu vitamin K - dưỡng chất tham gia vào quá trình đông máu. Đối với người đang sử dụng warfarin, vitamin K có thể làm giảm tác dụng chống đông của thuốc nếu lượng vitamin K trong khẩu phần ăn thay đổi đột ngột. Khi đó, nguy cơ hình thành cục máu đông có thể tăng lên.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc phải kiêng hoàn toàn rau xanh. Điều quan trọng là duy trì lượng vitamin K tương đối ổn định mỗi ngày để bác sĩ có thể điều chỉnh liều warfarin phù hợp.

3. Phô mai ủ lâu năm và thực phẩm lên men

Các thực phẩm như phô mai ủ lâu năm, xúc xích lên men, salami, nước tương, dưa cải muối hay kim chi chứa nhiều tyramine. Thông thường, tyramine được enzyme monoamine oxidase phân hủy trong cơ thể. Tuy nhiên, ở những người sử dụng thuốc chống trầm cảm nhóm ức chế monoamine oxidase (MAOI), quá trình này bị cản trở, khiến tyramine tích tụ và có thể gây tăng huyết áp đột ngột, thậm chí dẫn đến cơn tăng huyết áp nguy hiểm. Một số thuốc thuộc nhóm MAOI gồm phenelzine, tranylcypromine, isocarboxazid và selegiline.

Mặc dù hiện nay nhóm thuốc này ít được sử dụng hơn trước, người đang điều trị vẫn cần hạn chế các thực phẩm giàu tyramine theo hướng dẫn của bác sĩ.

4. Sữa và các sản phẩm từ sữa

Canxi trong sữa, sữa chua, phô mai hoặc các chế phẩm bổ sung canxi có thể liên kết với một số kháng sinh, làm giảm lượng thuốc được hấp thu vào cơ thể.

Tương tác này thường gặp với:

Kháng sinh nhóm tetracycline như tetracycline, doxycycline, minocycline.
Kháng sinh nhóm fluoroquinolone như ciprofloxacin, levofloxacin, moxifloxacin.

Để hạn chế tương tác, người bệnh thường được khuyến cáo uống các thuốc này trước hoặc sau khi dùng thực phẩm giàu canxi khoảng 1-2 giờ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Sữa và các sản phẩm từ sữa có thể gây tương tác với một số loại thuốc.

5. Cam thảo tự nhiên

Cam thảo tự nhiên chứa glycyrrhizin - hoạt chất có thể làm tăng huyết áp và làm giảm kali trong máu nếu sử dụng với lượng lớn. Loại thảo dược này có thể tương tác với warfarin, digoxin, một số statin và thuốc chẹn kênh canxi, từ đó làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim hoặc khiến tình trạng tăng huyết áp trở nên nghiêm trọng hơn.

Cần lưu ý, không phải mọi sản phẩm mang hương vị cam thảo đều chứa cam thảo thật. Nhiều loại kẹo chỉ sử dụng hương liệu tổng hợp nên không có nguy cơ tương tác như chiết xuất từ rễ cam thảo.

6. Thực phẩm giàu kali

Chuối, kiwi, cam, khoai tây, cà chua và bơ đều là những nguồn kali dồi dào. Ở người đang dùng thuốc lợi tiểu giữ kali (spironolactone), thuốc ức chế men chuyển ACE như lisinopril hoặc thuốc chẹn thụ thể angiotensin (ARB) như losartan, cơ thể có thể giảm khả năng đào thải kali.

Nếu kết hợp với việc ăn quá nhiều thực phẩm giàu kali hoặc sử dụng các sản phẩm thay thế muối chứa kali, người bệnh có nguy cơ tăng kali máu. Tình trạng này có thể gây yếu cơ, rối loạn nhịp tim, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện kịp thời.

Người cao tuổi, người mắc đái tháo đường hoặc bệnh thận cần đặc biệt lưu ý vấn đề này.

7. Rượu

Rượu là đồ uống có thể tương tác với rất nhiều loại thuốc. Khi kết hợp với thuốc ngủ, thuốc giảm đau opioid, thuốc chống lo âu nhóm benzodiazepine hoặc một số thuốc chống trầm cảm, rượu có thể làm tăng tình trạng buồn ngủ, giảm khả năng phản xạ, ức chế hô hấp và tăng nguy cơ tai nạn hoặc quá liều. Ngoài ra, rượu còn có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở người đang sử dụng warfarin hoặc làm tăng nguy cơ tổn thương gan khi dùng cùng một số loại thuốc khác.

Vì vậy, người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi uống rượu trong thời gian điều trị bằng thuốc.