70% cổ phiếu đang mang định giá thời khủng hoảng, VN-Index liệu có đánh lừa nhà đầu tư?

Quỹ đầu tư VinaCapital vừa công bố báo cáo nhận định thị trường với luận điểm chứng khoán Việt Nam phân hóa mạnh với định giá thấp như thời khủng hoảng nhưng triển vọng lại tốt như thời tăng trưởng

Nhìn bề ngoài, thị trường chứng khoán Việt Nam đang duy trì trạng thái tương đối tích cực. Theo ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc Phân tích Kinh tế Vĩ mô và Nghiên cứu Thị trường của VinaCapital, VN-Index hiện giao dịch ở mức P/E dự phóng khoảng 13 lần, trong khi tăng trưởng lợi nhuận năm 2026 được kỳ vọng đạt khoảng 15%.

Tuy nhiên, phía sau bức tranh tưởng chừng khả quan đó lại là một thực tế rất khác. VinaCapital cho biết hơn 70% cổ phiếu trên thị trường hiện đang giao dịch dưới mức P/E 10 lần – vùng định giá thường chỉ xuất hiện trong những giai đoạn kinh tế đối mặt với khủng hoảng hoặc rủi ro đặc biệt lớn.

Theo ông Michael Kokalari, đây là hiện tượng khá bất thường khi nền kinh tế Việt Nam vẫn duy trì được sức chống chịu tốt, tăng trưởng doanh nghiệp chưa xuất hiện dấu hiệu suy giảm diện rộng nhưng mặt bằng giá cổ phiếu lại phản ánh một kịch bản bi quan hơn nhiều.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự bứt phá của nhóm cổ phiếu thuộc hệ sinh thái Vingroup. Chỉ trong vòng hai năm, tỷ trọng vốn hóa của nhóm gồm Vingroup, Vinhomes, Vincom Retail và Vinpearl đã tăng từ khoảng 8% lên gần 30% VN-Index.

Sự áp đảo của nhóm cổ phiếu này khiến chỉ số chung tăng mạnh hơn đáng kể so với phần còn lại của thị trường. Theo ước tính của VinaCapital, nếu loại bỏ nhóm cổ phiếu liên quan đến Vingroup, mức tăng của VN-Index trong năm ngoái chỉ còn khoảng 10%, thay vì 41% như ghi nhận thực tế.

Điều đó cũng lý giải vì sao nhiều nhà đầu tư không cảm nhận được sự hưng phấn của thị trường dù VN-Index liên tục đi lên. Với phần lớn danh mục không sở hữu các cổ phiếu dẫn dắt, bức tranh đầu tư thực tế khác xa những gì chỉ số thể hiện.

Điều đáng chú ý là mặt bằng định giá thấp hiện nay không xuất phát từ sự sa sút trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Theo VinaCapital, lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp niêm yết trong quý 1/2026 tăng tới 51% so với cùng kỳ năm trước, vượt xa mức dự báo đồng thuận của thị trường là 15%.

Mặc dù Vinhomes đóng góp đáng kể vào mức tăng trưởng này, bức tranh lợi nhuận vẫn rất tích cực nếu loại bỏ yếu tố đột biến. Khi không tính Vinhomes, lợi nhuận toàn thị trường vẫn tăng khoảng 30%, tương đương gấp đôi kỳ vọng ban đầu của giới phân tích.

Đà tăng trưởng không chỉ tập trung ở một vài doanh nghiệp riêng lẻ mà đã lan tỏa sang nhiều nhóm ngành. Bất động sản tiếp tục phục hồi mạnh, nhóm vật liệu hưởng lợi từ nhu cầu thép tăng cao, các doanh nghiệp lọc dầu được hỗ trợ bởi biên lợi nhuận cải thiện, trong khi bán lẻ và hàng tiêu dùng thiết yếu cũng ghi nhận tín hiệu phục hồi rõ nét sau giai đoạn khó khăn.

Đáng chú ý, nhiều nhóm ngành được xem là xương sống của thị trường như ngân hàng, công nghệ thông tin, tiêu dùng và năng lượng vẫn đang giao dịch dưới mức định giá trung bình 5 năm.

Đại diện từ VinaCapital cho biết, sự chênh lệch giữa kết quả kinh doanh và định giá cổ phiếu cho thấy thị trường hiện vẫn chưa phản ánh đầy đủ nền tảng cơ bản của nhiều doanh nghiệp.

Dù vậy, VinaCapital cho rằng sự thận trọng của nhà đầu tư không phải không có cơ sở.

Thị trường vẫn đang chịu áp lực từ nhiều yếu tố bên ngoài như căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, nguy cơ gián đoạn vận tải qua Eo biển Hormuz, lạm phát có thể vượt ngưỡng 5%, áp lực tăng lãi suất cũng như làn sóng bán ròng kéo dài của nhà đầu tư nước ngoài.

Từ đầu năm đến nay, khối ngoại đã bán ròng khoảng 2 tỷ USD cổ phiếu Việt Nam, nối tiếp mức bán ròng gần 5 tỷ USD trong năm 2025. Đây là một trong những nguyên nhân khiến dòng tiền trong nước vẫn duy trì trạng thái thận trọng, đặc biệt với các cổ phiếu ngoài nhóm dẫn dắt chỉ số.

Tuy nhiên, theo ông Michael Kokalari, Chính phủ Việt Nam có đủ năng lực ứng phó với các thách thức này và duy trì kỳ vọng tăng trưởng GDP năm 2026 đạt 7%. Dự báo này dựa trên giả định Mỹ và Iran sớm đạt được một thỏa thuận, qua đó hạn chế tác động tiêu cực từ căng thẳng tại Trung Đông đối với giá năng lượng và chuỗi cung ứng.

Một trong những điểm đỡ quan trọng của kinh tế Việt Nam là xuất khẩu công nghệ cao. Xuất khẩu máy tính và điện tử của Việt Nam tăng gần 50% trong năm nay, sau khi cũng tăng gần 50% trong năm trước.

Theo quỹ này, đây là một trong những trụ cột giúp kinh tế Việt Nam duy trì sức chống chịu trong bối cảnh nhiều nền kinh tế châu Á chịu áp lực lớn hơn từ nhập khẩu năng lượng.

Vị chuyên gia cũng lý giải rằng thâm hụt thương mại hiện nay không hoàn toàn là tín hiệu tiêu cực. Phần lớn mức thâm hụt phản ánh việc các doanh nghiệp FDI tăng nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc và thiết bị để sản xuất hàng công nghệ cao. Các khoản nhập khẩu này có thể khiến cán cân thương mại xấu đi trong ngắn hạn, trước khi cải thiện khi năng lực sản xuất mới chuyển hóa thành hàng xuất khẩu.

Ở góc nhìn thị trường vốn, VinaCapital cho rằng chứng khoán Việt Nam vẫn chưa phản ánh đầy đủ tác động của các cải cách đang được triển khai. Các yếu tố được nhắc đến gồm nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, đáp ứng các tiêu chí liên quan đến việc được FTSE nâng hạng lên thị trường mới nổi, cũng như tháo gỡ vướng mắc để tái khởi động các dự án bất động sản chậm tiến độ.

Những yếu tố này có thể không tạo tác động tức thời lên giá cổ phiếu, nhưng được kỳ vọng hỗ trợ thị trường thông qua thanh khoản cải thiện, số lượng doanh nghiệp niêm yết gia tăng, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước và sự phục hồi của các dự án bất động sản.

Dù vậy, trong một thị trường phân hóa mạnh, việc lựa chọn cổ phiếu vẫn giữ vai trò then chốt. Nhà phân tích của VinaCapital lưu ý rằng tại Việt Nam, chỉ một hoặc hai cổ phiếu chủ chốt cũng có thể tác động đáng kể đến lợi nhuận của cả một ngành. Vì vậy, quản lý danh mục chủ động và lựa chọn đúng cổ phiếu dẫn dắt có thể tạo khác biệt lớn đối với hiệu quả đầu tư.