76,6% giải ngân: tăng tốc dòng vốn, không buông lỏng hiệu quả

Phối cảnh nút giao cao tốc Vành đai 4 với Quốc lộ 6. Ảnh: UBND TP .Hà Nội 

Dòng vốn tăng tốc, nhưng tiến độ chưa đồng đều

Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, đến hết ngày 31/10/2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 76,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với mức 65,9% ghi nhận ngày 22/10, tỷ lệ này đã tăng 10,7 điểm phần trăm chỉ trong hơn một tuần. Đây là tín hiệu tích cực, phản ánh nỗ lực thúc đẩy tiến độ thực hiện kế hoạch vốn, tháo gỡ khó khăn và tăng cường trách nhiệm của các cấp, các ngành trong tổ chức triển khai đầu tư công.

Năm 2026, tổng kế hoạch đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước được Quốc hội quyết định là 1.105.823,4 tỷ đồng. Quy mô vốn lớn cho thấy đầu tư công tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, hoàn thiện kết cấu hạ tầng, mở rộng không gian phát triển và tạo động lực thu hút các nguồn lực đầu tư khác. Vì vậy, tiến độ giải ngân không chỉ là vấn đề riêng của từng dự án hay từng địa phương, mà còn tác động đến khả năng thực hiện các mục tiêu tăng trưởng và hiệu quả điều hành ngân sách nhà nước.

Đáng chú ý, kết quả giải ngân giữa các bộ, cơ quan trung ương và địa phương có sự phân hóa. Có 7 bộ, cơ quan trung ương và 13 địa phương được đánh giá giải ngân rất tốt; trong khi 4 bộ, cơ quan trung ương và 1 địa phương giải ngân chưa tốt. Sự khác biệt này cho thấy cùng trong một khuôn khổ chính sách và điều kiện điều hành chung, khả năng tổ chức thực hiện kế hoạch vốn ở mỗi đơn vị vẫn không giống nhau.

Những đơn vị có tiến độ giải ngân tốt đã cho thấy khả năng chủ động trong chuẩn bị dự án, tổ chức thi công, phối hợp giải quyết vướng mắc và điều hành kế hoạch vốn. Ngược lại, những đơn vị giải ngân chưa tốt cần được phân tích cụ thể về nguyên nhân, từ khâu chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện thủ tục, giải phóng mặt bằng đến năng lực của chủ đầu tư, ban quản lý dự án và trách nhiệm của người đứng đầu.

Tuy nhiên, tỷ lệ bình quân 76,6% cũng cần được nhìn nhận trong mối tương quan với quy mô vốn còn lại phải giải ngân. Với kế hoạch vốn hơn 1,1 triệu tỷ đồng, phần vốn chưa giải ngân vẫn là một lượng nguồn lực rất lớn. Thời gian còn lại của năm không nhiều, áp lực hoàn thành kế hoạch sẽ tiếp tục gia tăng. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải tăng tốc có trọng tâm, tập trung vào những dự án đủ điều kiện thực hiện, đồng thời xử lý dứt điểm các điểm nghẽn kéo dài, thay vì chỉ thúc đẩy giải ngân theo chỉ tiêu bình quân.

Nhận diện điểm nghẽn, làm rõ trách nhiệm

Tình trạng giải ngân không đồng đều giữa các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đặt ra yêu cầu phải đánh giá cụ thể nguyên nhân ở từng đơn vị, từng dự án. Trên thực tế, những vướng mắc có thể xuất hiện ở nhiều khâu: chất lượng chuẩn bị đầu tư chưa bảo đảm; thủ tục đầu tư, đấu thầu kéo dài; công tác giải phóng mặt bằng chậm; nguồn cung vật liệu xây dựng thiếu ổn định; năng lực nhà thầu hạn chế; hoặc sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan chưa kịp thời.

Những nguyên nhân khách quan cần được nhận diện để có giải pháp tháo gỡ phù hợp. Cùng một điều kiện chính sách, có đơn vị tổ chức thực hiện tốt, có đơn vị chậm tiến độ kéo dài. Sự khác biệt đó cần được phân tích từ chất lượng lập kế hoạch, năng lực điều hành, mức độ chủ động của chủ đầu tư và trách nhiệm của người đứng đầu.

Trước hết, trách nhiệm của chủ đầu tư phải được đặt ở vị trí trung tâm. Chủ đầu tư là chủ thể trực tiếp tổ chức thực hiện dự án, từ chuẩn bị hồ sơ, lựa chọn nhà thầu, quản lý tiến độ, chất lượng đến nghiệm thu, thanh toán. Nếu dự án chậm do chuẩn bị chưa kỹ, hồ sơ phải điều chỉnh nhiều lần, không chủ động phối hợp giải phóng mặt bằng hoặc chậm xử lý các vấn đề thuộc thẩm quyền thì cần xác định rõ trách nhiệm quản lý, điều hành. Đối với ban quản lý dự án và nhà thầu, cần làm rõ trách nhiệm trong tổ chức thi công, huy động nhân lực, thiết bị và bảo đảm tiến độ theo hợp đồng.

Cùng với đó, trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước trong thẩm định, hướng dẫn, giải quyết thủ tục và phối hợp tháo gỡ vướng mắc cũng cần được xem xét. Việc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Những vấn đề vượt thẩm quyền cần được tổng hợp, báo cáo và xử lý theo thời hạn cụ thể; không để tình trạng vướng mắc kéo dài qua nhiều cấp, nhiều kỳ kế hoạch mà không xác định được đầu mối chịu trách nhiệm.

Đặc biệt, việc đánh giá trách nhiệm cần phân biệt rõ nguyên nhân khách quan với hạn chế chủ quan, giữa khó khăn thực sự với sự thiếu chủ động, né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Chỉ khi xác định đúng điểm nghẽn và đúng chủ thể chịu trách nhiệm thì các giải pháp thúc đẩy giải ngân mới có thể đi vào thực chất.

Không để áp lực cuối năm làm suy giảm kỷ luật đầu tư

Khi thời hạn giải ngân ngày càng thu hẹp, áp lực hoàn thành kế hoạch vốn có thể dẫn đến tâm lý chạy theo tỷ lệ, nhất là ở những đơn vị có kết quả thấp. Đây là rủi ro cần được nhận diện và kiểm soát. Việc đẩy nhanh tiến độ là cần thiết, nhưng không thể vì áp lực giải ngân mà xem nhẹ chất lượng hồ sơ, điều kiện nghiệm thu, tiêu chuẩn kỹ thuật và hiệu quả sử dụng vốn.

Một trong những nguy cơ cần lưu ý là tình trạng dồn nghiệm thu, thanh toán vào cuối năm. Nếu công tác quản lý tiến độ không được thực hiện thường xuyên, khối lượng công việc có thể tập trung vào những tháng cuối, gây áp lực cho các khâu nghiệm thu, kiểm soát và thanh toán. Việc hoàn thiện hồ sơ gấp gáp cũng có thể làm tăng nguy cơ sai sót, thiếu chặt chẽ trong xác nhận khối lượng, kiểm soát chất lượng và quản lý vốn tạm ứng.

Bên cạnh đó, việc điều chỉnh kế hoạch vốn, điều chuyển vốn từ dự án giải ngân chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt là giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Tuy nhiên, điều chuyển vốn không nên chỉ căn cứ vào tỷ lệ giải ngân tại một thời điểm. Cần đánh giá đồng thời nhu cầu vốn thực tế, tiến độ thi công, khả năng hoàn thành dự án, chất lượng chuẩn bị đầu tư và hiệu quả kinh tế - xã hội dự kiến. Nếu chỉ chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án nhanh mà không xem xét đầy đủ năng lực hấp thụ vốn, nguy cơ dồn vốn, phát sinh áp lực thi công và điều chỉnh kế hoạch thiếu ổn định vẫn có thể xảy ra.

Kỷ luật đầu tư công vì thế phải được duy trì xuyên suốt, từ khâu quyết định chủ trương, chuẩn bị dự án, phân bổ vốn đến tổ chức thực hiện và khai thác công trình. Mỗi quyết định giải ngân phải dựa trên khối lượng thực tế, hồ sơ hợp lệ và yêu cầu bảo đảm chất lượng. Tăng tốc không đồng nghĩa với nới lỏng kiểm soát; tháo gỡ thủ tục không đồng nghĩa với hạ thấp tiêu chuẩn; phân cấp mạnh hơn càng đòi hỏi trách nhiệm giải trình rõ hơn.