90% sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc, bộ trưởng trăn trở

Ở nhiều trường, đặc biệt nhóm ngành Kinh tế, tỷ lệ sinh viên giỏi và xuất sắc lên đến 50-80%. Ảnh minh họa: Pexels.

Số liệu xếp loại sinh viên tốt nghiệp những năm gần đây cho thấy tỷ lệ sinh viên đạt loại giỏi, xuất sắc tại nhiều trường đại học có xu hướng tăng. Đặc biệt ở nhóm trường đào tạo kinh tế, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc ở mức cao.

Quá nửa đạt xuất sắc

Theo khảo sát của Tri Thức - Znews, tại Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU), năm 2026, trong 5.724 cử nhân nhận bằng tốt nghiệp đợt tháng 8, có tới 51,2% đạt loại xuất sắc - cao kỷ lục. Tỷ lệ sinh viên xếp loại giỏi chiếm 36,3%, trong khi nhóm đạt loại khá chỉ 12,3%. Đáng chú ý, nhóm trung bình/trung bình khá chỉ chiếm 0,3%.

Sự áp đảo của bằng xuất sắc không phải hiện tượng đột biến mà tăng liên tục qua các năm. Tính riêng đợt trao bằng tốt nghiệp tháng 8 hàng năm, năm 2023, 4.577 sinh viên tốt nghiệp, có 1.192 sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc (chiếm 26,4%), 1.925 em tốt nghiệp loại giỏi (chiếm 42,06%).

Năm 2024, trong số 3.690 sinh viên tốt nghiệp thì có 38,5% đạt loại xuất sắc. Số sinh viên tốt nghiệp loại giỏi cũng xấp xỉ - 38,7%. Tiếp đà tăng, năm 2025, trong số 4.612 cử nhân tốt nghiệp, gần 50% đạt loại xuất sắc và hơn 35% đạt loại giỏi.

Tương tự, tại trường Đại học Ngoại thương (FTU), năm 2026, tỷ lệ tốt nghiệp loạt xuất sắc là 27,15%, năm 2025 là 28,84%, còn 2024 27,04%. Nếu tính chung cả loại giỏi và xuất sắc, năm 2023, con số này là 73,44%, năm 2024 tăng lên 76,36%.

Năm 2025, 3.742 sinh viên tốt nghiệp Học viện Tài chính. Trong đó, 959 sinh viên đạt loại xuất sắc (chiếm 25,63%), 1.762 sinh viên đạt loại giỏi (chiếm 47,09%). Tỷ lệ xuất sắc và giỏi đạt 72,72%. Số sinh viên đạt loại khá là 1.015 em (chiếm 27,12%) và 6 em đạt loại trung bình (chiếm 0,16%).

Ở phía nam, tại lễ tốt nghiệp tháng 1/2026, trường Đại học Hoa Sen có 1.464 sinh viên tốt nghiệp, trong đó có 43% tân khoa tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc. Đợt tháng 7/2025, tỷ lệ này là 49%.

Năm 2026, trường Đại học Sư phạm TP.HCM trao bằng tốt nghiệp cho gần 3.100 sinh viên. Trong đó, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc là 10,3%. Năm 2025, con số này là 8,9%, loại giỏi chiếm khoảng 37%.

Tại trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM, trong hơn 4.500 sinh viên tốt nghiệp đợt tháng 1/2026, có 215 sinh viên loại xuất sắc (chiếm 4,77%), 1.366 sinh viên loại giỏi (chiếm 30,31%). Trong khi đó, tại đợt tốt nghiệp tháng 12/2022, trong số 2.079 sinh viên tốt nghiệp, tỷ lệ xuất sắc chỉ 0,14%, loại giỏi 19,1%.

Trong đợt trao bằng tốt nghiệp tháng 5/2026 của trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, 52,9% tân cử nhân tốt nghiệp loại giỏi và 2,4% đạt danh hiệu xuất sắc. Trước đó, năm học 2023-2024, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc chỉ chiếm 0,54%, sinh viên loại giỏi đạt 34,4%, nhóm bằng khá chiếm 64%.

Bộ trưởng trăn trở

Những con số trên phần nào gây lo ngại. Mới đây, tại Hội nghị Giáo dục đại học 2026, Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn nêu vấn đề các trường đại học đang tập trung vào những yếu tố có thể đo đếm được mà chưa có khảo sát, thống kê về nỗ lực của người học. Nhiều trường, gồm cả các đại học lớn, có tỷ lệ sinh viên xuất sắc rất cao.

"Nếu học dễ đến mức đạt xuất sắc nhiều như vậy, sinh viên có phải nỗ lực hay không?", bộ trưởng trăn trở. "Nếu trường lớn đặt chuẩn như trường khác để sinh viên tốt nghiệp xuất sắc rất nhiều, tôi tin rằng sinh viên không cần phải nỗ lực nhiều".

Lãnh đạo ngành Giáo dục đề nghị các trường làm khảo sát, thống kê về sự nỗ lực của sinh viên. Câu hỏi chính là "sinh viên đã dành bao nhiêu thời gian mỗi tuần cho việc học tập, nghiên cứu?".

Theo ông, trong thời đại AI, tri thức dễ tiếp cận, nếu người học chỉ học nông, học nhẹ mà không học sâu, học nặng sẽ khó cạnh tranh, làm chủ hay dẫn dắt AI.

Vì vậy, bộ trưởng đề nghị các trường thực hiện khảo sát thực chất các thông số: Sinh viên dành bao nhiêu thời gian một tuần cho việc học tập, nghiên cứu? Nếu còn ít, tại sao sinh viên chưa nỗ lực, vấn đề nằm ở đâu? Liệu có phải chương trình đào tạo chưa đúng tầm? Bài thi, kiểm tra đánh giá chưa thách thức? Môn học không thiết yếu? Thầy cô giảng dạy chưa hấp dẫn? Điều kiện học hành còn yếu hay đầu vào sinh viên không phù hợp với chương trình?

"Chúng ta phải trả lời câu hỏi đó mới cải tiến được", bộ trưởng nhấn mạnh.

Đi kèm với tự chủ, các trường phải có trách nhiệm giải trình về chất lượng đào tạo, không thể chỉ chờ sinh viên tốt nghiệp ra rồi mới thống kê việc làm. Trong quá trình đổi mới chương trình, mô hình, phương pháp đào tạo, các trường phải chuyển đổi việc học tập gắn chặt với nghiên cứu, trải nghiệm và các bài toán thực tiễn.