AI vào giảng đường: Học thế nào để không lệ thuộc?

 Sự chủ động của nhà trường và tư duy đổi mới của giảng viên sẽ giúp định hình văn hóa học thuật thời đại số.

Cần hướng dẫn từ từng bài tập

Khi bắt đầu tìm hiểu một chủ đề mới, Nguyễn Tường Vy, sinh viên Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế thường thấy AI hữu ích ở khâu gợi ý ý tưởng và tìm hướng tiếp cận tài liệu. Điều Vy băn khoăn là mỗi bài tập có thể cho phép sử dụng công cụ ở một mức độ khác nhau: Sinh viên được nhờ AI lập dàn ý, sửa câu chữ đến đâu, và khi nào cần ghi rõ phần đã sử dụng AI?

Theo Vy, nếu giảng viên yêu cầu ngay từ lúc giao bài, sinh viên sẽ dễ sử dụng AI đúng mục đích hơn. Ngược lại, khi không biết ranh giới nằm ở đâu, các em dễ dựa vào câu trả lời có sẵn, vừa lúng túng về cách thể hiện sự trung thực trong bài làm.

Ở Trường Đại học Khoa học, sinh viên Khoa Công nghệ thông tin được khuyến khích sử dụng AI phù hợp với mục đích học tập. TS Trần Thanh Lương, giảng viên của khoa cho biết: Nhà trường đang xây dựng học phần nhập môn công nghệ số ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh kỹ năng sử dụng công nghệ, học phần dự kiến giúp sinh viên nhận biết giới hạn của AI và yêu cầu trung thực trong học tập, công tác.

Đây là một hướng tiếp cận cần thiết, góp phần phát huy tác dụng khi đi vào từng môn học, cần sự hướng dẫn cụ thể của giảng viên. Với một bài tập, giảng viên có thể cho sinh viên dùng AI để gợi ý câu hỏi nghiên cứu; với bài khác, yêu cầu các em tự phân tích tài liệu rồi mới tham khảo công cụ. Việc nói rõ phần nào được hỗ trợ, phần nào phải tự thực hiện cũng giúp người dạy có căn cứ đánh giá quá trình học, thay vì chỉ nhìn vào bài nộp cuối cùng.

Đánh giá cả quá trình tư duy

TS Nguyễn Thế Dũng, giảng viên cao cấp Khoa Tin học, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế nhìn nhận, tình trạng lạm dụng AI đã xuất hiện trong môi trường học đường. Theo ông, sinh viên sử dụng AI là điều khó ngăn chặn; điều cần làm là hướng dẫn các em xem đây là công cụ hỗ trợ học tập và sáng tạo.

Một bài làm có câu chữ trôi chảy chưa hẳn phản ánh đúng mức độ hiểu bài của sinh viên. AI có thể tóm tắt tài liệu hoặc đưa ra lời giải rất nhanh, nhưng người học vẫn cần kiểm tra nguồn, đối chiếu dữ liệu và tự lý giải kết luận. Nếu bỏ qua những bước ấy, sinh viên có thể hoàn thành bài tập mà chưa nắm được vấn đề.

Từ thực tế đó, cách giao và chấm bài cũng cần thay đổi. Giảng viên có thể yêu cầu sinh viên trình bày nguồn tài liệu đã dùng, giải thích vì sao chọn một lập luận, hoặc trao đổi trực tiếp về kết quả bài làm. Những yêu cầu này giúp nhận diện quá trình tư duy của người học, đồng thời khuyến khích các em dùng AI để đặt thêm câu hỏi, thay vì nhận nguyên câu trả lời.

PGS.TS Nguyễn Quang Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Chuyển đổi số và Học liệu, Đại học Huế nhấn mạnh, sản phẩm có sự hỗ trợ của AI phải được kiểm chứng chặt chẽ. Người sử dụng cần đưa tư duy và dữ liệu của mình vào quá trình tạo ra sản phẩm. Điều đó đòi hỏi sinh viên biết kiểm tra đầu ra của công cụ; giảng viên cũng cần thống nhất cách hướng dẫn và đánh giá để các em không phải tự đoán đâu là mức sử dụng được chấp nhận.

Thông tư số 49/2026/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ ngày 15/8/2026, đặt ra yêu cầu về ứng dụng công nghệ và liêm chính học thuật trong giáo dục đại học. Song trong mỗi lớp học, ranh giới sử dụng AI chỉ thực sự rõ khi được chuyển thành yêu cầu cụ thể của bài tập, cách hướng dẫn của giảng viên và trách nhiệm kiểm chứng của sinh viên. Đó cũng là cách để AI giúp người học đi sâu hơn vào vấn đề, thay vì làm hộ phần việc quan trọng nhất: tự học và tự suy nghĩ.