9X Bắc Ninh biến gốc tre cong queo thành bonsai độc lạ

Từ ký ức bãi tre làng đến niềm đam mê bonsai

Gần 8 năm gắn bó với nghệ thuật tre bonsai, anh Nguyễn Sỹ Luân, thành viên Hợp tác xã Vườn Trung, thôn Bảo An, xã Hoàng Vân, TP Bắc Ninh, đã sưu tầm và tạo tác khoảng 1.500-2.000 tác phẩm với nhiều hình dáng, kích thước khác nhau.

Ít ai biết rằng, tình yêu đặc biệt của chàng trai 9X với cây tre bắt nguồn từ những ký ức tuổi thơ gắn với làng quê. Ngày còn nhỏ, Luân thường chơi những khúc tre, tham gia các trò chơi dân gian. Bãi tre rộng lớn của làng từng là một phần thân thuộc trong cuộc sống của anh.

Tuy nhiên, khi khu công nghiệp xuất hiện, bãi tre dần bị san phẳng để phục vụ các dự án. Sự thay đổi ấy để lại trong Luân nhiều tiếc nuối, thôi thúc anh tìm cách lưu giữ hình ảnh cây tre theo một cách riêng.

Nguyễn Sỹ Luân (bên trái), nghệ nhân sinh năm 1995 ở Bắc Ninh, dành nhiều năm theo đuổi đam mê sưu tầm và tạo tác tre bonsai độc lạ

Ban đầu, anh tìm mua và sưu tầm những tác phẩm tre bonsai mình yêu thích. Càng tìm hiểu, Luân càng say mê loài cây vốn quen thuộc với người Việt. Anh bắt đầu nghiên cứu đặc tính của từng dòng tre, cách nuôi mầm, tạo dáng và kết hợp các phôi tre để hình thành những tác phẩm mang dấu ấn riêng.

Trong khu vườn của Luân, mỗi tác phẩm đều được đặt tên gắn với một câu chuyện hoặc ý nghĩa nhất định. Với nghệ nhân trẻ, một cây tre bonsai đẹp không chỉ có dáng thế độc đáo mà còn cần truyền tải được cảm xúc, thông điệp văn hóa.

Chẳng hạn, tác phẩm “Gia đình” được anh tạo hình từ những gốc tre tượng trưng cho người cha, người mẹ và người con. Từng vị trí, hướng phát triển của cây đều được cân nhắc nhằm thể hiện sự gắn kết giữa các thành viên, đồng thời tạo nên tổng thể hài hòa.

Những gốc tre làng qua bàn tay tạo tác của chàng trai 9X trở thành các tác phẩm bonsai có hình dáng độc đáo

Những gốc tre độc lạ được trả giá hàng trăm triệu đồng

Theo anh Luân, tạo tác tre bonsai là công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn, kinh nghiệm và khả năng quan sát tỉ mỉ. Khác với một số loại cây cảnh có thể cắt ghép, uốn nắn theo ý muốn, tre có đặc tính sinh trưởng riêng, không dễ dàng điều chỉnh tùy tiện.

Tre là cây thân thảo, việc xử lý không đúng kỹ thuật có thể khiến cây suy yếu, thối gốc hoặc chết sau một thời gian chăm sóc. Vì vậy, người làm nghề phải hiểu rõ đặc tính của cây, từ cách nuôi mầm đến chăm sóc bộ rễ và lựa chọn dáng thế phù hợp.

“Tre mọc theo hướng nào thì mình phải thuận theo tự nhiên để phối vào, làm sao cho hài hòa, hợp lý về nghệ thuật”, Luân chia sẻ.

Mỗi tác phẩm tre bonsai đều mang một dáng thế riêng, được nghệ nhân Nguyễn Sỹ Luân chăm chút tỉ mỉ

Không chỉ quá trình tạo tác khó khăn, việc tìm kiếm những phôi tre có hình dáng đặc biệt cũng mất nhiều thời gian. Những gốc tre có thế đẹp thường được người chơi cây cảnh săn tìm và giữ lại. Có phôi tre, Luân phải kiên trì theo đuổi nhiều năm mới có cơ hội sở hữu.

Trong cộng đồng chơi tre bonsai, anh dần hình thành phong cách sưu tầm riêng. Khi phát hiện những phôi tre có dáng thế lạ, bạn bè thường báo tin để anh đến tận nơi xem xét, trao đổi và tìm cách đưa về vườn.

Theo chia sẻ của Luân, trong quá trình theo đuổi đam mê, anh đã giao dịch một số tác phẩm có giá trị hàng trăm triệu đồng. Đáng chú ý, có những cây được khách trả 200-300 triệu đồng, thậm chí 500 triệu đồng, nhưng anh vẫn chưa đồng ý chuyển nhượng.

Lý do không đơn thuần nằm ở giá bán. Những tác phẩm này thường gắn với quá trình tìm kiếm nguyên liệu, chăm sóc và tạo hình trong thời gian dài. Với Luân, đó còn là thành quả của sự kiên trì và những ý tưởng nghệ thuật mà anh dành nhiều tâm huyết.

Nhiều gốc tre có hình dáng cong queo, kỳ lạ được Luân sưu tầm, nuôi dưỡng và tạo tác thành những tác phẩm nghệ thuật

Có những cây anh không đưa ra mức giá cụ thể bởi chưa muốn bán, dù đã nhận được lời đề nghị hấp dẫn. Anh cho rằng giá trị của một tác phẩm không thể chỉ đo bằng số tiền mà người mua sẵn sàng chi trả.

Ước mơ xây dựng không gian bảo tồn tre Việt

Dù sở hữu những tác phẩm được trả giá hàng trăm triệu đồng, Nguyễn Sỹ Luân cho biết anh không chỉ hướng tới việc tạo ra những cây bonsai đắt tiền.

Anh muốn phát triển nhiều phân khúc sản phẩm, từ những chậu tre có giá vài trăm nghìn đồng, vài triệu đồng đến những tác phẩm trị giá hàng chục triệu đồng và các cây đặc biệt có giá hàng trăm triệu đồng. Cách làm này giúp nhiều người có điều kiện tiếp cận, thưởng thức nghệ thuật tre bonsai.

Xa hơn, Luân đang ấp ủ kế hoạch xây dựng một không gian bảo tồn và giới thiệu các dòng tre Việt Nam trên khu đất khoảng 20.000m² của Hợp tác xã Vườn Trung.

Những tác phẩm tre bonsai với phần gốc uốn lượn tự nhiên, tạo nên vẻ đẹp khác biệt so với những cây cảnh thông thường

Anh mong muốn sưu tầm nhiều giống tre trong nước, đặc biệt là những dòng tre quý, để vừa bảo tồn nguồn gen, vừa giới thiệu những giá trị văn hóa gắn với loài cây này.

Hiện anh tập trung phát triển hai dòng tre chủ lực là tre gai và tre ngà. Mỗi dòng mang những đặc điểm riêng, gợi nhắc đến đời sống, lịch sử và văn hóa dân tộc. Nếu tre gai gắn với những hình ảnh thân thuộc trong sinh hoạt của người Việt, tre ngà lại gợi liên tưởng đến truyền thuyết Thánh Gióng đánh giặc cứu nước.

Tác phẩm tre bonsai được tạo hình công phu, kết hợp giữa dáng mọc tự nhiên của cây và ý tưởng sáng tạo của nghệ nhân

Khu vườn tre bonsai của Hợp tác xã Vườn Trung là nơi Luân sưu tầm, chăm sóc và phát triển những tác phẩm mang dấu ấn riêng

Không chỉ phát triển kinh tế từ tre bonsai, Nguyễn Sỹ Luân còn ấp ủ xây dựng không gian sưu tầm, bảo tồn và giới thiệu các dòng tre Việt Nam

Theo Luân, việc đưa những câu chuyện lịch sử, văn hóa vào nghệ thuật cây cảnh là cách để cây tre có thêm sức sống trong đời sống hiện đại, đồng thời giúp người trẻ hiểu hơn về những giá trị truyền thống.

Tác phẩm "lưỡng long chầu nhật" của nghệ nhân trẻ Nguyễn Sỹ Luân

Trước đó, tác phẩm tre bonsai “Lưỡng long chầu nhật” của anh từng được sử dụng trong tiệc trà do Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chủ trì khi tiếp đón Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 12/2023, góp phần giới thiệu nét độc đáo của nghệ thuật tre Việt Nam.