Ả Rập Xê út tiến gần thỏa thuận mua tiêm kích tàng hình KAAN của Thổ Nhĩ Kỳ

Theo Army Recognition, các cuộc đàm phán giữa Ả Rập Xê út và Thổ Nhĩ Kỳ liên quan tới tiêm kích tàng hình KAAN đã bước vào giai đoạn then chốt trong năm 2026.

Tín hiệu đáng chú ý được đưa ra bên lề Triển lãm Quốc phòng Thế giới 2026 tổ chức tại Riyadh, nơi đại diện của Turkish Aerospace Industries (TAI) cho biết tiến trình thương thảo đang ở mức “cao nhất” và có thể dẫn tới một thỏa thuận chính thức.

Điểm đáng chú ý của câu chuyện không chỉ nằm ở việc mua sắm một dòng máy bay chiến đấu mới, mà còn ở khả năng Riyadh muốn tham gia sâu vào chuỗi sản xuất.

Thông tin được nêu cho thấy số lượng máy bay đang được thảo luận có thể dao động từ 20 chiếc đến 50 chiếc, thậm chí 100 chiếc, tùy theo mô hình hợp tác.

Nếu đơn hàng ở mức thấp, Ả Rập Xê út nhiều khả năng chỉ mua máy bay hoàn chỉnh. Nhưng nếu số lượng tăng lên, khả năng mở dây chuyền lắp ráp hoặc hợp tác sản xuất tại chỗ sẽ thực tế hơn.

KAAN là chương trình tiêm kích thế hệ 5 do Thổ Nhĩ Kỳ phát triển nhằm thay thế dần các phi đội tiêm kích đa nhiệm General Dynamics F-16 Fighting Falcon đang phục vụ.

Đây là loại máy bay được thiết kế theo tiêu chuẩn tàng hình, tối ưu khả năng giảm tín hiệu phản xạ radar, đồng thời tích hợp hệ thống cảm biến và tác chiến điện tử để hoạt động trong môi trường phòng không dày đặc.

Về thông số kỹ thuật, KAAN được định hướng như một tiêm kích đa nhiệm có thể thực hiện nhiệm vụ chiếm ưu thế trên không, đánh chặn, tấn công mặt đất và chế áp phòng không đối phương.

Máy bay được thiết kế mang vũ khí trong khoang trong thân để duy trì cấu hình tàng hình, đồng thời vẫn có thể treo thêm vũ khí ngoài cánh khi cần tải trọng lớn.

Dù các cấu hình vũ khí cụ thể còn thay đổi theo từng giai đoạn, KAAN được kỳ vọng có thể sử dụng các loại tên lửa không đối không tầm trung, tên lửa không đối không tầm gần, cùng các loại bom dẫn đường chính xác.

Về hệ thống cảm biến, chương trình này được nhắc tới với radar quét mảng pha chủ động (AESA) - loại radar có khả năng theo dõi nhiều mục tiêu đồng thời, kháng nhiễu tốt hơn và hỗ trợ tấn công chính xác.

Đây là yếu tố quan trọng để KAAN có thể tham gia mạng tác chiến hiện đại, kết nối dữ liệu thời gian thực với các nền tảng khác như máy bay cảnh báo sớm, máy bay không người lái và hệ thống chỉ huy mặt đất.

Về lộ trình, phía Thổ Nhĩ Kỳ cho biết KAAN dự kiến sản xuất hàng loạt vào năm 2028 sau các giai đoạn bay thử và hoàn thiện cấu hình.

Đây là mốc thời gian quan trọng, bởi nó quyết định khi nào khách hàng tiềm năng như Ả Rập Xê út có thể nhận máy bay, cũng như mức độ trưởng thành của hệ thống vũ khí và phần mềm tác chiến.

Từ góc nhìn chiến lược, việc Riyadh cân nhắc KAAN phản ánh 2 nhu cầu song song. Thứ nhất là hiện đại hóa lực lượng không quân trong bối cảnh khu vực Trung Đông liên tục biến động.

Thứ 2 là mục tiêu tự chủ công nghiệp quốc phòng theo chương trình Tầm nhìn 2030, trong đó Ả Rập Xê út đặt mục tiêu nội địa hóa 50% hoạt động mua sắm quốc phòng.

Nếu tham gia sản xuất, Riyadh không chỉ mua một nền tảng vũ khí, mà còn mua năng lực công nghiệp: dây chuyền lắp ráp, tiêu chuẩn bảo dưỡng, chuỗi cung ứng linh kiện và một phần chuyển giao công nghệ.

Đây là yếu tố có thể giúp nước này giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp truyền thống ở phương Tây, trong đó có Mỹ, đồng thời mở ra cơ hội xuất khẩu hoặc hỗ trợ bảo dưỡng cho các quốc gia thứ 3 trong tương lai.

Với Thổ Nhĩ Kỳ, dòng vốn từ vùng Vịnh có thể giúp giảm áp lực ngân sách, tăng tốc tiến độ thử nghiệm và mở rộng dây chuyền sản xuất.

Nếu Saudi Arabia tham gia ở mức sâu, Ankara còn có thể hưởng lợi từ một “khách hàng khởi đầu” quy mô lớn, qua đó tạo đà cho xuất khẩu.

Dù vậy, việc đàm phán được mô tả là đã tiến tới giai đoạn cao nhất cho thấy Riyadh đang nghiêm túc cân nhắc một hướng đi mới: không chỉ mua sắm, mà còn tham gia vào chuỗi giá trị của một chương trình tiêm kích tàng hình, qua đó tạo ra bước nhảy trong năng lực công nghiệp quốc phòng của chính mình.

Việt Hùng