Ðặc sắc bánh ú bá trạng

Món bánh tượng trưng cho đủ đầy

Không chỉ là món ăn truyền thống, bánh ú bá trạng còn là biểu tượng của sự gắn kết gia đình, lòng thành kính với tổ tiên và sự trân trọng những giá trị văn hóa được lưu truyền từ bao đời.

Theo quan niệm của người Hoa, tết Ðoan ngọ là dịp tưởng nhớ Khuất Nguyên, vị trung thần nổi tiếng của Trung Quốc cổ đại. Từ câu chuyện ấy, tục gói và thưởng thức bánh ú bá trạng vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hình thành, trở thành nét văn hóa đặc sắc được cộng đồng người Hoa gìn giữ cho đến nay.

Trong cộng đồng người Hoa tại Cà Mau, những ngày cận tết Ðoan ngọ, nhiều gia đình lại tất bật chuẩn bị nguyên liệu để gói món bánh này. Bánh được gói bằng lá chuối, lá dong hoặc lá tre, tùy theo điều kiện địa phương. Mùi thơm của lá, nếp mới cùng các loại gia vị đặc trưng lan tỏa trong gian bếp, gợi nhắc ký ức tuổi thơ và tình cảm gia đình ấm áp.

Khác với bánh ú nước tro của người Việt, bánh ú bá trạng có kích thước lớn hơn, phần nhân phong phú và được nêm nếm đậm đà. Nguyên liệu cơ bản gồm: nếp, nấm đông cô, thịt heo hoặc mỡ heo, kết hợp với: trứng vịt muối, tôm khô, đậu xanh, hạt sen, hạt dẻ hay lạp xưởng. Ðiều đặc biệt là mỗi nhóm người Hoa lại có cách chế biến riêng, tạo nên sự đa dạng về hương vị.

Nguyên liệu để làm bánh ú bá trạng khá phong phú.

Người Quảng Ðông thường sử dụng đậu xanh, thịt heo, lạp xưởng, nếp trộn cùng dầu tỏi và gia vị vừa phải, tạo nên chiếc bánh thơm ngon nhưng không quá đậm vị. Trong khi đó, bánh của người Phúc Kiến lại nổi bật với màu nâu sẫm do nếp được ướp nước tương và ngũ vị hương trước khi gói. Nhân bánh thường có thêm hạt dẻ, tôm khô, lòng đỏ trứng muối, thậm chí cả bào ngư, mang đến hương vị đậm đà đặc trưng.

Với người Triều Châu, bánh ú bá trạng là sự hòa quyện thú vị giữa vị mặn và vị ngọt. Ngoài thịt, nấm đông cô và tôm khô, nhân bánh còn có khoai môn, đậu đỏ hoặc hạt sen, tạo nên vị bùi béo riêng biệt. Còn bánh ú bá trạng của người Hải Nam lại gây ấn tượng bởi kích thước lớn nhất, phần nếp được xào cùng tiêu đen và nước tương trước khi gói.

Dù có nhiều biến tấu khác nhau, tất cả các loại bánh ú bá trạng đều có chung đặc điểm là lớp nếp dẻo thơm bên ngoài và phần nhân đầy đặn bên trong, tượng trưng cho sự đủ đầy, sung túc.

Nghệ thuật gói bánh phản ánh bản sắc cộng đồng người Hoa.

Nghệ thuật gói bánh mang theo bản sắc

Không chỉ khác biệt về hương vị, bánh ú bá trạng còn thể hiện nét đặc trưng qua hình dáng. Người Phúc Kiến thường gói bánh hình tam giác, người Triều Châu gói thành hình chóp đứng, còn người Quảng Ðông lại chuộng kiểu bánh dài hoặc hình vuông cách điệu.

Người gói bánh cũng rất tỉ mỉ để bánh vừa đẹp, vừa thơm ngon.

Trước khi gói, nếp và các loại đậu được ngâm qua đêm cùng thảo dược để hạt nếp nở đều, mềm dẻo và thấm vị. Ðây là công đoạn chuẩn bị cầu kỳ, đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo của người làm bánh. Chính vì vậy, gói bánh không chỉ là công đoạn chế biến món ăn mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, truyền dạy kinh nghiệm và gìn giữ truyền thống.

Chiếc bánh ú bá trạng sau khi ra lò.

Trong đời sống của cộng đồng người Hoa tại Cà Mau, bánh ú bá trạng từ lâu đã vượt ra ngoài ý nghĩa của món ăn ngày lễ. Ðây còn là món quà biếu tặng đầy trân trọng dành cho người thân, bạn bè dịp tết Ðoan ngọ. Bên cạnh cơm rượu, bánh ú nước tro, trái cây, gà luộc hay heo quay, những xâu bánh ú bá trạng được bày biện ngay ngắn trên bàn thờ tổ tiên như lời nhắc nhở về cội nguồn và truyền thống gia tộc.