AI bước vào Tòa soạn

Ba năm trước, sau một hội thảo kéo dài hơn ba giờ, Minh Hoàng – một phóng viên tại Hà Nội – thường mất cả buổi chiều để nghe lại ghi âm, “bóc băng” từng đoạn phát biểu và dựng bài từ những thông tin rời rạc. Nhưng bây giờ, khi sự kiện vừa kết thúc, anh mở ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) chuyển giọng nói thành văn bản. Chỉ vài phút sau, toàn bộ nội dung đã hiện trên màn hình: tóm tắt ý chính, đánh dấu những phát biểu đáng chú ý. Từ dữ liệu đó, một chatbot khác tiếp tục đề xuất cấu trúc bài viết và gợi ý tiêu đề. “Không thể quay lại tác nghiệp như thời chưa có AI”, Minh Hoàng nói.

AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu và tăng tốc quy trình sản xuất tin tức, nhưng việc kiểm chứng thông tin và xây dựng niềm tin vẫn là trách nhiệm của người làm báo.Ảnh minh họa (Nguồn: MXH)

Câu chuyện ấy đang diễn ra ở Việt Nam và ở nhiều tòa soạn trên thế giới. Chỉ trong vài năm, AI đã từ một công cụ thử nghiệm trở thành một phần của hạ tầng báo chí hiện đại. Điều thay đổi không chỉ là tốc độ sản xuất tin tức, mà còn là cách các tòa soạn vận hành và tiếp cận công chúng. Theo Báo cáo “Tin tức Kỹ thuật số 2025” của Reuters Institute, 96% tòa soạn được khảo sát ứng dụng AI trong các khâu vận hành như SEO, biên tập và dịch thuật; 80% dùng để cá nhân hóa nội dung và 73% ứng dụng thu thập, xác minh thông tin.

Đồng nghiệp mới trong tòa soạn

Trong phần lớn lịch sử phát triển của báo chí, mọi công đoạn từ ghi chép, xác minh đến viết và biên tập, đều phụ thuộc vào con người. Chuyển đổi số đã đưa báo chí lên môi trường trực tuyến và AI đang đẩy quá trình này sang một giai đoạn mới: tòa soạn thông minh. Theo TS Nguyễn Mạnh Hải, Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, ba mắt xích quan trọng của dòng chảy thông tin, gồm sản xuất, phân phối và tiêu thụ, đều đang thay đổi sâu sắc dưới tác động của AI.

Tại nhiều tòa soạn ở Việt Nam, AI được sử dụng ngày càng nhiều trong các khâu sản xuất nội dung, dịch thuật, podcast, video và phân phối thông tin. Điều đáng chú ý là khi máy móc đảm nhiệm những phần việc kỹ thuật, vai trò của người làm báo lại dịch chuyển sang những nhiệm vụ mang tính bản chất hơn: xác minh dữ kiện, phát hiện vấn đề, phân tích bối cảnh và kể chuyện. Minh Hoàng cho biết anh không còn bắt đầu bài viết từ con số 0. AI giúp tạo bộ khung ban đầu, nhưng phần quan trọng nhất vẫn là kiểm chứng thông tin và lựa chọn góc tiếp cận. “AI không thay thế vai trò của phóng viên, nhưng AI có thể hỗ trợ khoảng 25–30% khối lượng công việc của phóng viên. “Chính điều đó lại làm rõ hơn ranh giới nghề báo: tốc độ có thể được máy móc xử lý, còn tư duy, bối cảnh và trách nhiệm thông tin vẫn thuộc về con người, Hoàng nói.

Giá trị không thay đổi của nghề báo

Sự thay đổi không chỉ diễn ra ở từng phóng viên mà còn thể hiện trong cách các tòa soạn tổ chức sản phẩm báo chí. Tại Tạp chí Kinh tế Môi trường, quá trình chuyển đổi số được thúc đẩy mạnh hơn từ sau năm 2020, khi các công cụ hỗ trợ thiết kế và sản xuất nội dung đa phương tiện được đưa vào quy trình làm việc. Những công nghệ mới đã giúp rút ngắn thời gian sản xuất và mở rộng khả năng tiếp cận độc giả trên nhiều nền tảng.

Đến năm 2026, chương trình podcast GREEN INSIGHT 5’ ra đời như một bước tiếp theo trong hành trình đó. Nếu trước đây một chủ đề thường kết thúc ở một bài viết, thì nay cùng một nội dung có thể được phát triển thành nhiều định dạng khác nhau như podcast, video ngắn hay sản phẩm dành cho mạng xã hội. Bùi Nam, phóng viên phụ trách kỹ thuật của chương trình, nói rằng AI được sử dụng như một công cụ hỗ trợ trong nhiều công đoạn, từ xử lý nội dung đến tối ưu hóa định dạng và phân phối sản phẩm.

Sự xuất hiện của GREEN INSIGHT 5’ vì thế không chỉ là việc bổ sung một chuyên mục mới, mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy làm báo: từ sản xuất nội dung đơn tuyến sang phát triển nội dung đa nền tảng.

Tuy nhiên, song hành với cơ hội là những thách thức mới. Deepfake, nội dung giả mạo và các hệ thống tạo văn bản tự động đang khiến ranh giới giữa thật và giả trở nên mong manh hơn. Reuters Institute từng cảnh báo nguy cơ hình thành “vũng lầy AI”, nơi môi trường thông tin bị lấp đầy bởi những nội dung chất lượng thấp được tạo ra hàng loạt.

Ngay cả các chatbot tiên tiến cũng không phải lúc nào cũng chính xác. Minh Hoàng từng gặp trường hợp AI tổng hợp sai thông tin về một nhân vật trước buổi phỏng vấn. Bản tóm tắt được trình bày rất thuyết phục, nhưng khi đối chiếu với nguồn gốc, nhiều chi tiết quan trọng lại không chính xác. Những trải nghiệm của Minh Hoàng nhắc lại một nguyên tắc cốt lõi của nghề báo: công nghệ có thể hỗ trợ sản xuất thông tin, nhưng không thể thay thế trách nhiệm kiểm chứng.

PGS.TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, trong một hội thảo về báo chí trong bối cảnh AI phát triển, nhận định: “Sự phát triển nhanh chóng của AI đang mở ra những cơ hội chưa từng có và đặt ra những thách thức sống còn đối với báo chí - truyền thông”. Ở tầng sâu hơn, PGS.TS Phạm Minh Sơn tin rằng báo chí vẫn là hành trình đi tìm sự thật và xây dựng niềm tin của công chúng. AI có thể giúp tòa soạn làm báo nhanh hơn. Nhưng niềm tin, vốn là tài sản cốt lõi của báo chí, vẫn chỉ có thể được tạo ra bởi con người./.