AI có trở thành năng lực phát triển mới của Huế?

 Xã A Lưới 2 ứng dụng AI để tuyên truyền cho người dân dễ đọc và tiếp cận nhanh các thông tin. Ảnh: UBND Xã A Lưới 2

Chọn đúng bài toán, đo đúng hiệu quả

Điểm nổi bật của Kế hoạch cách tiếp cận đầu tư theo hướng thực chất: ưu tiên khai thác, tích hợp, nâng cấp hạ tầng hiện có; hạn chế hình thành hệ thống trùng lặp; thí điểm, đánh giá rồi mới mở rộng. Cùng với đó, văn bản khẳng định AI không thay thế thẩm quyền quyết định và trách nhiệm của cán bộ, công chức. Đây là những nguyên tắc cần được giữ vững, bởi công nghệ chỉ phát huy giá trị khi được đặt trong quy trình rõ ràng, có người kiểm chứng và chịu trách nhiệm.

Tuy nhiên, khoảng cách từ một định hướng đúng đến kết quả cụ thể luôn nằm ở năng lực tổ chức thực hiện. Nếu triển khai chủ yếu bằng việc ban hành thêm kế hoạch, tổ chức tập huấn, mua tài khoản hoặc xây dựng phần mềm, AI có thể trở thành một lớp hình thức mới phủ lên quy trình cũ. Đòi hỏi đặt ra là mỗi nhiệm vụ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, xác định rõ người trực tiếp sử dụng, dữ liệu sẵn có và kết quả có thể đo lường sau một thời gian vận hành.

Chẳng hạn, cán bộ sử dụng AI hằng tuần chưa đủ chứng minh công việc được cải thiện; một hệ thống đã nghiệm thu chưa đồng nghĩa người dân được phục vụ tốt hơn. Thước đo cần hướng vào thời gian xử lý công việc giảm bao nhiêu, sai sót được hạn chế thế nào, chi phí vận hành có hợp lý không và người sử dụng đánh giá ra sao. Khi chỉ tiêu gắn với thay đổi thực tế, trách nhiệm thực thi mới có căn cứ để kiểm tra, thay vì dừng ở thống kê hoạt động và báo cáo tiến độ.

Ngay cả các mục tiêu định lượng cũng cần được cụ thể hóa phương pháp đo. Chỉ tiêu mức độ hài lòng của người dân, tổ chức đối với dịch vụ công được AI hỗ trợ tăng tối thiểu 30% so với năm 2026 phải có số nền, thang đo và cách tính rõ ràng. Tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng AI ghi nhận hiệu quả cần được đặt bên cạnh tỷ lệ doanh nghiệp thực sự tiếp cận và sử dụng công nghệ. Chỉ tiêu về tỷ lệ quyết định chỉ đạo, điều hành được hỗ trợ bởi dữ liệu và AI phải xác định phạm vi, bằng chứng sử dụng và trách nhiệm kiểm chứng. Đo đúng mới tạo động lực hành động đúng.

Với Huế, một yêu cầu quan trọng hơn là lựa chọn được những bài toán mang dấu ấn địa phương. Thành phố có thể tìm hướng đi từ quản trị đô thị di sản, bảo tồn và khai thác tư liệu, nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, giáo dục, y tế và báo chí. Một trợ lý tra cứu di sản có nguồn thông tin đáng tin cậy, một công cụ hỗ trợ du khách tiếp cận thông tin chính xác, kịp thời hay một kho tư liệu báo chí dễ khai thác đều có thể tạo giá trị nếu được thiết kế và vận hành tốt.

Trong những lĩnh vực ấy, dữ liệu là nền móng. Tư liệu được số hóa nhưng thiếu nguồn gốc, chưa xác định quyền khai thác, không cập nhật hoặc chưa được chuyên gia thẩm định sẽ khó trở thành nguồn tri thức đáng tin cậy. Vì vậy, cần lựa chọn các bộ dữ liệu phục vụ trực tiếp từng bài toán, giao rõ đơn vị chủ quản, người cập nhật, phạm vi chia sẻ và trách nhiệm bảo đảm chất lượng. Đối với di sản, một thông tin sai có thể được công nghệ lan truyền rất nhanh, làm lệch nhận thức công chúng.

Nhân lực và trách nhiệm thực thi

Nhân lực cũng phải được chuẩn bị theo yêu cầu của từng công việc cụ thể. Lãnh đạo cần năng lực lựa chọn bài toán và tổ chức thay đổi; cán bộ chuyên môn cần biết khai thác, kiểm chứng kết quả; đội ngũ kỹ thuật phải đủ khả năng tích hợp, vận hành và xử lý sự cố. Đào tạo vì thế cần đi cùng thực hành, có đánh giá sau học và hỗ trợ tại nơi làm việc. Sự tham gia của Đại học Huế, các chuyên gia và doanh nghiệp cần gắn với những kết nối bằng nhiệm vụ có sản phẩm, có người sử dụng.

Không thể giao toàn bộ trách nhiệm ứng dụng AI cho cơ quan công nghệ. Cơ quan nghiệp vụ phải xác định nhu cầu, tiêu chí đánh giá độ chính xác và hiệu quả; đơn vị quản lý dữ liệu chịu trách nhiệm cập nhật; đơn vị vận hành bảo đảm dịch vụ liên tục. Nguồn lực cũng cần tính đủ chi phí từ chuẩn hóa dữ liệu, tích hợp, kiểm thử đến bảo trì và hỗ trợ người dùng. Mỗi nhiệm vụ phải được cụ thể hóa về tiến độ, kinh phí, điều kiện nghiệm thu và phương án dừng khi không đạt yêu cầu, tránh kéo dài những thử nghiệm ít giá trị.

An toàn cũng phải được hiểu đầy đủ, bao gồm bảo mật hệ thống, bảo vệ dữ liệu và độ tin cậy của kết quả. Công cụ trả lời sai thủ tục, viện dẫn văn bản hết hiệu lực hoặc tạo thông tin thiếu căn cứ đều có thể gây hệ quả. Bởi vậy, cần quy định rõ phạm vi sử dụng, cơ chế chuyển cho cán bộ xử lý, tiếp nhận phản ánh và sửa sai; duy trì khả năng kiểm soát của con người.

Riêng báo chí thành phố cần tham gia đồng thời vào truyền thông và ứng dụng. Những sản phẩm hướng dẫn nhận biết giả mạo, kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu sẽ giúp công chúng sử dụng AI có trách nhiệm. Trong tòa soạn, công nghệ có thể hỗ trợ chuyển băng, phụ đề, tìm kiếm tư liệu và phân loại nội dung, nhưng chất lượng thông tin vẫn phải được bảo đảm bằng quy trình biên tập. Hiệu quả cần được đo bằng thời gian tiết kiệm, độ chính xác và chất lượng sản phẩm gắn với trách nhiệm xuất bản.

Để kế hoạch đi vào cuộc sống, Huế cần chọn một số nhiệm vụ đủ điều kiện triển khai ngay, đánh giá nghiêm túc rồi mới mở rộng. Tinh thần khẩn trương phải đi cùng sự tỉnh táo; khát vọng đổi mới phải được bảo đảm bằng dữ liệu đáng tin, nhân lực phù hợp và trách nhiệm rõ ràng. Khi mỗi ứng dụng tạo thêm thuận tiện cho người dân, thêm năng lực cho bộ máy và thêm giá trị cho kinh tế, văn hóa, AI mới thực sự trở thành nguồn lực phát triển bền vững của Huế.