Ai đang nói với chúng ta trong thời AI? - Phần 1: Ranh giới thật - giả mong manh
Một đoạn video lan truyền trên mạng cho thấy một chính trị gia phát biểu gây tranh cãi. Hình ảnh chân thực, giọng nói thuyết phục, nhưng sau đó được xác nhận là sản phẩm của trí tuệ nhân tạo (AI). Trong một môi trường mà ranh giới giữa thật và giả ngày càng mờ đi, câu hỏi không còn là 'AI có thể tạo ra gì', mà là: người dùng có biết mình đang nhìn thấy gì hay không.
AI phải “lộ diện”
Đó cũng là điểm xuất phát của điều 50 trong Đạo luật về trí tuệ nhân tạo (AI Act) của Liên minh châu Âu (EU), một điều khoản tưởng như mang tính kỹ thuật, nhưng thực chất chạm đến nền tảng của niềm tin số: minh bạch. Không giống cách tiếp cận dựa trên cấm đoán, điều 50 của đạo luật này lựa chọn một hướng đi khác: không ngăn AI hoạt động, mà buộc AI phải “lộ diện”.
Theo đó, các hệ thống có khả năng tương tác với con người phải thông báo rõ ràng rằng người dùng đang làm việc với máy. Nội dung do AI tạo ra - từ văn bản, hình ảnh đến video - cần được gắn dấu nhận diện để không bị nhầm lẫn với sản phẩm của con người. Đặc biệt, các nội dung “giả mạo bằng công nghệ AI” (deepfake) - tức những hình ảnh, âm thanh hoặc video được tạo ra để trông như thật - cũng như các nội dung liên quan đến lợi ích công cộng, phải công bố rõ nguồn gốc.
Trong một thế giới nơi nội dung có thể được tạo ra hàng loạt với chi phí gần như bằng không, niềm tin không còn đến từ bản thân nội dung, mà từ khả năng truy xuất nguồn gốc của nó. Nói cách khác, câu hỏi quan trọng không phải là “nội dung này đúng hay sai”, mà là: nó đến từ đâu?
Đồng thời, trong những trường hợp nhạy cảm hơn, như khi AI được sử dụng để phân tích cảm xúc hoặc phân loại con người dựa trên dữ liệu sinh trắc học, người bị tác động phải được thông báo. Đây là những công nghệ không chỉ xử lý thông tin, mà còn có thể ảnh hưởng đến cách con người bị đánh giá, phân loại và thậm chí bị đối xử trong môi trường số.
Nhìn tổng thể, điều 50 của Đạo luật về AI của EU không chỉ đơn thuần yêu cầu “cung cấp thông tin”, mà nhằm giải quyết một rủi ro cốt lõi: sự đánh lừa nhận thức. Khi người dùng không biết mình đang tương tác với máy, hoặc không nhận ra nội dung mình tiếp nhận là do AI tạo ra, khả năng tự đánh giá và đưa ra quyết định độc lập có thể bị suy giảm. Vì vậy, minh bạch ở đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay tuân thủ, mà là một cách để duy trì ranh giới giữa “người” và “máy”, một ranh giới ngày càng trở nên mong manh trong kỷ nguyên AI.
Tuy nhiên, chính ở điểm này, một câu hỏi thực tế xuất hiện: làm thế nào để biến những yêu cầu minh bạch đó thành thứ mà người dùng thực sự nhìn thấy và nhận ra trong đời sống hàng ngày?
Yêu cầu minh bạch trong Hướng dẫn thực thi Đạo luật về AI của EU
Tháng 5-2026, Ủy ban châu Âu (EC) công bố Dự thảo Hướng dẫn thực thi Đạo luật về trí tuệ nhân tạo EU, và chính tài liệu này cho thấy mức độ “thực tế” của vấn đề. Nếu như điều 50 đặt ra nguyên tắc, thì bản hướng dẫn đi vào chi tiết: làm thế nào để “gắn dấu AI” trong thực tế?
Câu trả lời không đơn giản. Chẳng hạn, một hình ảnh do AI tạo ra có thể được gắn “dấu nhận diện” (watermark), nhưng dấu này hoàn toàn có thể bị xóa đi khi chỉnh sửa lại ảnh. Tương tự, các “thông tin ẩn” đi kèm tệp (metadata) - như dữ liệu về nguồn gốc hay cách tạo ra nội dung - cũng có thể bị thay đổi hoặc loại bỏ. Vì vậy, EC đề xuất một cách tiếp cận nhiều lớp, kết hợp nhiều phương thức khác nhau: từ dấu nhận diện hiển thị, dấu vết kỹ thuật số (fingerprint) cho phép nhận diện nội dung, đến các cơ chế gắn thông tin bảo mật nhằm giúp truy vết nguồn gốc nội dung. Điều này phản ánh một thực tế quan trọng: minh bạch trong thời đại AI không còn là một hành vi đơn lẻ, mà là một hạ tầng kỹ thuật.
(*) Tiến sĩ Luật, Giảng viên trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐHQG TPHCM
Các quan điểm nêu trong bài là của tác giả, không phản ánh quan điểm của cơ quan nơi tác giả công tác.
Tin nóng
Là một trong số ít địa danh trên thế giới cùng lúc sở hữu ba danh hiệu của UNESCO, núi Hoàng Sơn (Trung Quốc) đang đưa AI và nhiều công nghệ số vào bảo tồn thiên nhiên và nâng cao trải nghiệm du khách.
Đến Hồng Kông (Trung Quốc) mua sắm xuyên đêm, du khách sững sờ khi được chủ tiệm robot chào hỏi bằng nhiều thứ tiếng.
Là đô thị đi đầu cả nước về chuyển đổi số, hình ảnh những cán bộ khu phố, Mặt trận, thanh niên… kiên nhẫn hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng, sử dụng dịch vụ công trực tuyến ở quán cà phê, các khu dân cư đã trở nên quen thuộc. Đằng sau những hoạt động tưởng chừng giản đơn đó, là một chiến lược dài hơi của thành phố nhằm đưa chuyển đổi số đi vào từng gia đình, từng khu phố.
Danh sách thiết bị tương thích với iOS 27 vừa được Apple công bố cho thấy nhiều mẫu iPhone đời cũ vẫn tiếp tục nhận bản cập nhật hệ điều hành mới, trong đó có dòng iPhone 11 và iPhone SE thế hệ thứ 2.
Cổng USB-C trên máy tính bảng Android không chỉ dùng để sạc pin. Từ mở rộng bộ nhớ, kết nối Internet có dây đến xuất hình ra màn hình lớn, đây là tính năng nhiều người đang bỏ phí.
Tin mới
Chưa một lần chạm vào bàn thật, chú robot AI vẫn hạ gục con người nhờ phương pháp huấn luyện 'quái dị'.
Các nhà khoa học Trung Quốc cho biết đã giúp chip dẫn đường sống sót trong môi trường khắc nghiệt của pháo điện từ với gia tốc 20.000G và từ trường cực mạnh, mở ra triển vọng cho đạn siêu vượt âm dẫn đường.
Theo chủ tịch BYD, ông trùm xe điện Trung Quốc hoàn toàn có khả năng trở thành nhà sản xuất ôtô lớn nhất thế giới trong 5 năm tới.
Kích thước xe điện tại Trung Quốc đang tăng vọt với chiều rộng vượt ngưỡng 2 mét và trọng lượng đạt 1.704 kg, buộc chính phủ phải áp dụng tiêu chuẩn thuế mới từ năm 2026.
Bộ Công nghiệp Nhật Bản cho biết nước này muốn thay thế tới 14 lò phản ứng hạt nhân sắp hết vòng đời vào những năm 2050, đánh dấu bước quay trở lại dần dần với điện hạt nhân sau thảm họa Fukushima.
Trong bối cảnh đó, chính niệm, từ bi và trí tuệ không chỉ là các giá trị tôn giáo, mà còn có thể được xem như những năng lực nhân bản thiết yếu giúp con người duy trì tự do nội tâm giữa thế giới ngày càng được vận hành bởi dữ liệu và thuật toán.
Google cập nhật ứng dụng Điện thoại trên Android 12+ sử dụng xác thực phần cứng RCS để cảnh báo cuộc gọi giả mạo, nâng cao bảo vệ người dùng.
Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Vân Phú, hình ảnh người dân cầm điện thoại thông minh quét mã QR để tra cứu thông tin, nộp hồ sơ trực tuyến... đã trở nên quen thuộc. Từ quyết tâm chính trị của cấp ủy, chính quyền đến sự đồng thuận của người dân, chuyển đổi số đang từng bước thấm sâu vào mọi mặt đời sống, trở thành động lực quan trọng giúp Vân Phú nâng cao hiệu lực quản lý, cải cách hành chính và mở ra không gian phát triển mới trong kỷ nguyên số.