AI đang 'tiếp sức' cho lừa đảo ở Đông Nam Á

Mô hình tội phạm này đang bước vào giai đoạn “tiến hóa công nghệ”, với AI trở thành công cụ then chốt. Ảnh: ABC News

Các tổ chức tội phạm tại Đông Nam Á đang tận dụng công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) chi phí thấp để mở rộng phạm vi tiếp cận nạn nhân với tốc độ cao, duy trì hoạt động của các trung tâm lừa đảo ngay cả khi nhiều quốc gia trong khu vực gia tăng trấn áp. Đây là nhận định của các quan chức cấp cao thuộc Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế (Interpol).

Trước đây, nhiều dấu hiệu của các hoạt động lừa đảo khá dễ nhận diện, từ những quảng cáo tuyển dụng trực tuyến kém chất lượng nhằm dụ dỗ người lao động đến làm việc trong các trung tâm lừa đảo, cho tới chính các kịch bản thường xoay quanh hứa hẹn tình cảm hoặc lợi nhuận đầu tư để khiến nạn nhân chuyển tiền.

Tuy nhiên, tình hình đang thay đổi nhanh chóng khi tội phạm sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn và nhiều công cụ AI khác để nâng cấp thủ đoạn. AI cho phép chúng điều chỉnh chiến thuật linh hoạt, nhanh chóng chuyển sang nhóm mục tiêu mới và hoạt động từ các địa điểm mới nhằm né tránh sự theo dõi của lực lượng chức năng.

“Có thể thấy rõ hiệu quả khi AI được sử dụng trong các trung tâm lừa đảo”, ông Neal Jetton, người đứng đầu Cục Tội phạm mạng của Interpol tại Singapore cho biết. Ông cho biết thêm, AI hỗ trợ cả việc nhân bản giọng nói và sử dụng các công cụ giọng nói để tạo hình ảnh hồ sơ nhanh chóng, chân thực.

Video cho thấy một công cụ hoán đổi khuôn mặt có thể được sử dụng trong các vụ lừa đảo (hình ảnh đã được làm mờ). Nguồn: ABC News

“Đàn ông có thể đeo “mặt nạ kỹ thuật số”, trở thành một phụ nữ xinh đẹp

Một lĩnh vực thay đổi rõ rệt là các quảng cáo hứa hẹn việc làm, vốn là công cụ quan trọng để dụ dỗ nạn nhân, theo bà Stephanie Baroud, chuyên gia phân tích tình báo tội phạm thuộc đơn vị chống buôn người và đưa người di cư trái phép của Interpol tại Lyon (Pháp).

“Giả sử trước đây chúng tôi xem các quảng cáo này và thấy những dấu hiệu, những lỗi cho thấy đây có thể không phải quảng cáo trông thực tế”, bà nói. “Giờ đây, chỉ trong vài giây, những kẻ lừa đảo có thể tạo ra một quảng cáo trông rất thật chỉ bằng những câu lệnh phù hợp”.

Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh một số quốc gia trong khu vực, đặc biệt là Campuchia, gia tăng trấn áp sau sức ép từ các nước như Mỹ, Trung Quốc và Thái Lan. Chen Zhi, người bị cáo buộc là ông trùm của một đường dây quốc tế và đang đối mặt với các cáo buộc tại Mỹ, đã bị bắt tại Campuchia và bị trục xuất về Trung Quốc. Bắc Kinh cũng thông báo đã xử tử 11 người có liên quan đến các trung tâm lừa đảo ở Myanmar.

Dù vậy, theo các quan chức Interpol, thay vì bị triệt tiêu, các trung tâm lừa đảo nhiều khả năng sẽ thích nghi và biến đổi. AI cho phép các đường dây mở rộng quy mô với chi phí thấp, khiến chúng sẵn sàng chấp nhận rủi ro bị phát hiện hơn.

Hình ảnh cơ quan chức năng Campuchia triệt phá một đường dây lừa đảo trực tuyến tại thành phố ven biển Sihanoukville. Ảnh: Facebook Cảnh sát Preah Sihanouk

Thiệt hại xã hội do các “trang trại lừa đảo” ở Đông Nam Á gây ra hiện chưa có số liệu đầy đủ, một phần vì nhiều nạn nhân không trình báo. Tuy nhiên, các chuyên gia thống nhất rằng con số này rất lớn và tiếp tục gia tăng. Một báo cáo của Viện Hòa bình Mỹ (US Institute of Peace) ước tính thận trọng rằng, đến cuối năm 2023, tổng giá trị tiền bị đánh cắp hàng năm trên toàn cầu bởi các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia vận hành cờ bạc trực tuyến bất hợp pháp và các hoạt động lừa đảo vào khoảng 64 tỷ USD.

Ở chiều ngược lại, AI cũng có thể trở thành công cụ cho lực lượng chức năng trong việc phát hiện và truy vết tội phạm, nhưng điều này phụ thuộc vào khả năng theo kịp tốc độ phát triển công nghệ.

“Ngành này đã trở nên ngày càng chuyên nghiệp hóa, điều này rõ ràng đáng lo ngại trong bối cảnh AI bùng nổ và ngày càng dễ tiếp cận”, bà Julia Dickson, nghiên cứu viên liên kết trong chương trình tình báo, an ninh quốc gia và công nghệ tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận định.

“Chúng sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn, những công cụ như ChatGPT để soạn thảo các tin nhắn nghe rất chân thực, ngay cả bằng ngôn ngữ mà họ có thể không hoàn toàn thông thạo hay không phải tiếng mẹ đẻ”, bà nói.

“Sau đó, với công nghệ deepfake, chúng tôi thấy các cuộc gọi giả giọng, khi ai đó giả làm con hoặc cháu của nạn nhân để xin tiền, và cả các cuộc gọi video giả mạo”, bà cho biết. “Đàn ông có thể đeo “mặt nạ kỹ thuật số” và trở thành một phụ nữ xinh đẹp, điều đó giúp chúng lừa đảo mọi người trên khắp thế giới”.

Khả năng vận hành công nghệ từ xa cũng đang làm thay đổi bản đồ lừa đảo toàn cầu. Theo bà Baroud, ngày càng nhiều hoạt động tương tự xuất hiện tại châu Mỹ, châu Phi và Trung Đông. Một số trung tâm có yếu tố châu Á, cho thấy liên hệ với các băng nhóm ở Đông Nam Á. “Chúng tôi cũng thấy một số trung tâm do người địa phương, các nhóm tội phạm có tổ chức địa phương và khu vực điều hành, điều này cho thấy chính phương thức hoạt động này cũng đang toàn cầu hóa”.

Lừa đảo đã trở nên ngày càng chuyên nghiệp hóa là điều đáng lo ngại trong bối cảnh AI bùng nổ và dễ tiếp cận. Ảnh: Shutterstock

Dù AI có thể làm giảm nhu cầu lao động trực tiếp trong tương lai, hiện tại công nghệ này chưa làm giảm số người bị buôn sang Đông Nam Á để phục vụ hoạt động lừa đảo. “Tôi chưa thấy sự sụt giảm nào, nhưng tôi có thể hình dung điều đó xảy ra trong tương lai” ông Jetton nói. “Việc đó tốn rất nhiều công sức. Trong khi đó, bạn chỉ cần ít người hơn và dùng AI để tăng hiệu quả”.

Trong bối cảnh này, cuộc đấu tranh giữa cơ quan thực thi pháp luật và các mạng lưới lừa đảo đang dần chuyển thành cuộc chạy đua công nghệ, nơi AI vừa là công cụ của tội phạm, vừa có thể là vũ khí của lực lượng chống tội phạm. Nếu không theo kịp tốc độ phát triển của các mô hình lừa đảo dựa trên AI, khoảng trống giữa tội phạm và cơ quan quản lý có nguy cơ tiếp tục bị nới rộng.

Hồng Nhung