AI đặt ra yêu cầu mới với giáo viên trong đánh giá năng lực học sinh

cô Phạm Nguyễn Trang Ngân - giáo viên Trường THPT A Lưới (TP Huế) trong giờ dạy học.

Công bố kết quả PISA 2025 mới đây cho thấy việc sử dụng AI đã trở nên phổ biến. 94% học sinh dùng chatbot AI để hỗ trợ học tập; 82% dùng AI để nghiên cứu sơ bộ một chủ đề mới; 86% dùng để tóm tắt văn bản và 88% dùng để soạn thảo văn bản cho bài tập. Trong khi đó, khoảng 70% học sinh cho biết đã được học cách đánh giá nội dung do AI tạo ra.

Thực tế này đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực của giáo viên trong nhận diện năng lực thực sự của học sinh khi sản phẩm có sự hỗ trợ của AI.

Chia sẻ kinh nghiệm, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân - giáo viên Trường THPT A Lưới (TP Huế) cho rằng, trước hết giáo viên cần có năng lực hiểu biết về AI. Giáo viên không nhất thiết phải trở thành chuyên gia công nghệ, nhưng cần hiểu AI có thể làm gì, hạn chế ở đâu, có thể tạo ra thông tin sai như thế nào và học sinh có thể sử dụng AI ở những công đoạn nào của quá trình học tập.

Yêu cầu thứ hai là năng lực thiết kế tiêu chí đánh giá phù hợp. Nếu trước đây giáo viên chủ yếu đánh giá sản phẩm cuối cùng thì hiện nay điều đó là chưa đủ. Một sản phẩm rất đẹp, một bài thuyết trình rất chuyên nghiệp chưa chắc phản ánh đầy đủ năng lực của học sinh. Cô Trang Ngân cho rằng cần đánh giá cả quá trình: học sinh đặt câu hỏi như thế nào, hình thành ý tưởng ra sao, sử dụng AI để hỗ trợ ở bước nào, kiểm chứng thông tin như thế nào và cuối cùng có thực sự hiểu sản phẩm của mình hay không.

Thứ ba là năng lực nhận diện mức độ tham gia của AI. Trong thực tế, giáo viên có thể bắt gặp những sản phẩm có ngôn ngữ rất trau chuốt, hình ảnh đẹp, nội dung phong phú nhưng khi hỏi sâu thì học sinh lại không giải thích được.

Tuy nhiên, cô Trang Ngân cũng lưu ý, thầy cô không thể chỉ nhìn vào một sản phẩm hoặc sử dụng một phần mềm phát hiện AI để kết luận rằng học sinh gian lận. Điều quan trọng hơn là phải có những hình thức đánh giá bổ sung như vấn đáp, thuyết trình, nhật ký quá trình, bản nháp hoặc yêu cầu học sinh giải thích cách mình tạo ra sản phẩm.

Giáo viên cần có năng lực nhận diện mức độ tham gia của AI trong sản phẩm học tập của học sinh.

Thứ tư là năng lực đánh giá tư duy và năng lực thực của học sinh. Đây có lẽ là sự thay đổi lớn nhất mà AI đặt ra cho giáo viên. Cô Trang Ngân cho biết thường tự đặt câu hỏi: “Sản phẩm này có phải do AI làm hay không?”; nhưng càng sử dụng AI trong dạy học, cô càng thấy câu hỏi quan trọng hơn phải là: “Học sinh đã thực sự làm gì, hiểu gì và học được gì trong quá trình tạo ra sản phẩm này?”

Lý do, AI có thể giúp học sinh tìm kiếm thông tin, gợi ý ý tưởng, thiết kế hình ảnh, tạo video hay hoàn thiện một bài trình bày. Nhưng việc lựa chọn thông tin nào, kiểm chứng thông tin ra sao, điều chỉnh sản phẩm thế nào và bảo vệ quan điểm của mình vẫn cần đến năng lực của người học.

Như vậy, trước sự tham gia ngày càng sâu của AI vào học tập, thước đo năng lực học sinh không còn nằm ở việc các em tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh đến đâu, mà ở những gì thực sự được hình thành qua quá trình học tập. Đây sẽ là một trong những yêu cầu quan trọng đối với hoạt động đánh giá khi AI ngày càng hiện diện sâu trong giáo dục.