AI được ứng dụng rộng hơn, trách nhiệm pháp lý cần xác định ra sao?

Trường Đại học Gia Định (GDU) phối hợp tổ chức Hội nghị Khoa học cấp Quốc gia năm 2026, với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo (AI) và những tác động đến lĩnh vực pháp luật”.

Đây cũng là những vấn đề được các chuyên gia, nhà khoa học tập trung trao đổi tại Hội nghị Khoa học cấp Quốc gia năm 2026 với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo (AI) và những tác động đến lĩnh vực pháp luật”, do Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ Quốc tế, Trường Đại học Gia Định (GDU) phối hợp tổ chức ngày 30/10 tại TP.HCM.

Các chuyên gia, nhà khoa học trao đổi về những vấn đề pháp lý đặt ra trong quá trình ứng dụng AI.

Một khuyến nghị từ AI, nhiều vấn đề về trách nhiệm pháp lý

Phát biểu khai mạc Hội nghị, PGS.TS. Phạm Văn Song – Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định nhận định AI đang tác động ngày càng sâu rộng đến lĩnh vực pháp luật, từ xây dựng, thực thi pháp luật đến tố tụng, xét xử, nghiên cứu và đào tạo.

PGS.TS. Phạm Văn Song phát biểu tại Hội nghị.

“Câu hỏi đặt ra không còn là có sử dụng AI hay không, mà là sử dụng AI như thế nào và kiểm soát trách nhiệm ra sao. Trong khi công nghệ phát triển nhanh, hành lang pháp lý vẫn còn những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, đặc biệt về phạm vi ứng dụng, trách nhiệm của các bên và cơ chế xử lý khi phát sinh rủi ro”, ông Song chia sẻ thêm.

Trong lĩnh vực dược, tham luận “Hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động bán lẻ thuốc ứng dụng trí tuệ nhân tạo: Tiếp cận từ Luật Dược số 44/2024/QH15” của ThS. DS. Nguyễn Công Hậu – giảng viên Khoa Khoa học sức khỏe, GDU – tập trung vào vấn đề áp dụng quy định pháp luật khi AI được đưa vào hoạt động bán lẻ thuốc.

Đặt ra một vấn đề đáng lưu ý trong ứng dụng AI vào tư vấn dược, ThS. DS. Nguyễn Công Hậu cho rằng nếu chatbot đưa ra khuyến nghị nhưng không có chuyên môn y dược kiểm duyệt, trách nhiệm sẽ thuộc về ai khi phát sinh rủi ro sức khỏe.

Từ đó, đề xuất dược sĩ chịu trách nhiệm chuyên môn đối với nội dung đã kiểm duyệt, không chịu trách nhiệm cá nhân đối với những lỗi kỹ thuật vượt quá khả năng phát hiện một cách hợp lý.

Ở lĩnh vực tư pháp, tham luận của ThS. Thẩm phán Lê Thiết Hùng – Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 5, tỉnh Quảng Trị – tập trung vào khả năng ứng dụng trợ lý ảo hỗ trợ thẩm phán, đồng thời chỉ ra những rủi ro cần được kiểm soát khi đưa AI vào quá trình xét xử.

ThS. Thẩm phán Lê Thiết Hùng – Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 5, tỉnh Quảng Trị – trình bày tham luận về việc sử dụng trợ lý ảo cho thẩm phán.

Theo ông Lê Thiết Hùng, AI có thể tạo ra tình trạng “ô nhiễm thuật ngữ” trong lĩnh vực tư pháp, khi hệ thống đưa ra những kết quả không phản ánh đúng bản chất vụ việc, thậm chí dẫn đến cách hiểu sai hoặc nhầm lẫn về nội dung pháp lý.

Trong bối cảnh đó, AI chỉ nên đóng vai trò công cụ hỗ trợ, còn thẩm phán vẫn là người chịu trách nhiệm cuối cùng trong việc kiểm tra, kiểm chứng, đối chiếu và viện dẫn các thông tin trước khi đưa ra phán quyết.

Tại hội nghị, các nhóm nội dung trọng tâm được đặt ra, gồm khung pháp lý về AI và hoàn thiện thể chế trong kỷ nguyên số; pháp luật dân sự, tài sản và sở hữu trí tuệ; ứng dụng AI trong tài chính – ngân hàng, quản trị doanh nghiệp và quản lý nhà nước; an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và đạo đức AI; cùng ứng dụng AI trong tư pháp, đào tạo luật và đề xuất khuyến nghị chính sách.

Đưa AI vào đời sống pháp lý: Cần một khuôn khổ phù hợp với thực tiễn

Việc ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực đặt ra yêu cầu xem xét đồng thời các quy định pháp luật hiện hành, đặc thù hoạt động và những rủi ro có thể phát sinh.

Tại hội nghị, các trao đổi về khung pháp lý, quản trị công nghệ và khuyến nghị chính sách hướng đến việc nhận diện những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi.

GS.TS. Võ Khánh Vinh (ngồi giữa) tham gia Hội nghị.

GS.TS. Võ Khánh Vinh - Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật, Cố vấn cao cấp Trường Đại học Kiểm sát nhận định, sự phát triển và mức độ ứng dụng ngày càng rộng rãi của AI đang làm thay đổi mối quan hệ giữa công nghệ, pháp luật.

Ông Vinh cho biết vấn đề không chỉ dừng lại ở việc xây dựng các quy định pháp luật về AI, mà còn là định hình một trật tự pháp lý mới, nơi con người, pháp luật và trí tuệ nhân tạo cùng tồn tại, tương tác và phát triển.

Đây cũng là quá trình đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực trí tuệ của con người, đồng thời xác lập những nguyên tắc phù hợp để công nghệ phục vụ sự phát triển của xã hội.

Được biết, năm 2026, Trường Đại học Gia Định đã tổ chức và tham gia nhiều hoạt động học thuật nhằm tạo không gian để giảng viên, nhà nghiên cứu và người học tiếp cận những vấn đề liên ngành, kết nối nghiên cứu với thực tiễn ứng dụng và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh chuyển đổi số.