Hiệu trưởng trường Đại học Nga sang Việt Nam giới thiệu mạng lượng tử dài hơn 17km

Sáng 29/10, Hội thảo khoa học quốc tế lần thứ III về Mật mã và An toàn thông tin (VCRIS 2026) diễn ra tại Học viện Kỹ thuật Mật mã, Hà Nội.

Tại hội thảo, Tiến sĩ Sergey Dmitrievich Erokhin, Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Viễn thông và Tin học Moscow (MTUCI), trình bày về hoạt động nghiên cứu công nghệ lượng tử tại Nga và cách nhà trường đào tạo nhân lực cho lĩnh vực này.

Trong báo cáo, ông giới thiệu hệ thống truyền dẫn lượng tử kết nối MTUCI với Đại học MISiS tại Moscow. Đường truyền chính dài hơn 17 km, có tốc độ tạo khóa 30 kbit/s. Đây là tốc độ tạo ra khóa mật mã để bảo vệ thông tin, không phải tốc độ truyền dữ liệu thông thường.

Theo ông Erokhin, hệ thống được xây dựng từ năm 2021, với sự tham gia của các nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Lượng tử MTUCI và chuyên gia từ doanh nghiệp QRate.

Ông cho biết đây là mạng lượng tử liên trường đại học đầu tiên tại Nga cho phép truy cập mở, được xây dựng để phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm thiết bị và đào tạo chuyên gia.

Đưa sinh viên tiếp cận công nghệ thực tế

Phát biểu tại hội thảo, ông Erokhin cho biết: “Điều này cho phép chúng tôi vượt ra ngoài việc nghiên cứu lý thuyết về truyền thông lượng tử và bắt đầu làm việc với hạ tầng thực tế phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm thiết bị và đào tạo chuyên gia”.

Hệ thống được sử dụng để đánh giá thiết bị và nghiên cứu hoạt động của các kênh truyền thông bảo mật. Đây cũng là nơi sinh viên có cơ hội tìm hiểu các giải pháp kỹ thuật, nguyên lý hoạt động của đường truyền và tiếp cận thiết bị hiện đại.

Tiến sĩ Sergey Dmitrievich Erokhin, Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật Viễn thông và Tin học Moscow (MTUCI). Ảnh: Chi Chi

Theo ông Erokhin, ngay từ khi triển khai, nhà trường đã xác định dự án sẽ phục vụ cả nghiên cứu khoa học và đào tạo chuyên gia. Sau giai đoạn xây dựng ban đầu, hệ thống tiếp tục được phát triển.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự án là sự tham gia của doanh nghiệp QRate. Các chuyên gia của công ty đã phối hợp với nhóm nghiên cứu MTUCI để xây dựng đường truyền lượng tử giữa hai trường đại học.

Bên cạnh việc hợp tác xây dựng hệ thống nghiên cứu, MTUCI cũng tổ chức các khóa đào tạo chuyên môn được điều chỉnh theo nhu cầu của đối tác.

Theo Hiệu trưởng MTUCI, mục tiêu của trường là đào tạo những người hiểu về kỹ thuật và có khả năng tham gia phát triển, thử nghiệm, triển khai các công nghệ mới.

Ông cũng cho rằng việc đào tạo nhân lực công nghệ lượng tử ngoài kiến thức chuyên ngành, sinh viên cần cần có kiến thức về mạng truyền thông, phần mềm, phần cứng và an toàn thông tin. Đây đều là những ngành chuyên môn mà MTUCI đang đào tạo.

Nghiên cứu công nghệ mới gắn với đào tạo nhân lực

Bên cạnh đường truyền lượng tử hơn 17 km, MTUCI còn đào tạo các chương trình liên quan đến mạng và công nghệ lượng tử, từ bậc thạc sĩ, nghiên cứu sinh đến các khóa học chuyên môn bổ sung.

Trong đó có chương trình thạc sĩ Kỹ thuật Mạng, các chương trình nghiên cứu sinh về hệ thống viễn thông và truyền thông lượng tử.

“Chỉ nghiên cứu thôi là chưa đủ. Chúng ta còn phải xây dựng lộ trình đào tạo để sinh viên có thể tốt nghiệp trình độ thạc sĩ trong lĩnh vực công nghệ mới này”, ông Erokhin nhấn mạnh.

Trong bài trình bày, ông cũng giới thiệu năm hướng nghiên cứu chính của Trung tâm Lượng tử MTUCI, gồm mật mã hậu lượng tử, phát triển thiết bị và hệ thống phân phối khóa lượng tử (QKD), truyền thông lượng tử qua khí quyển, tính toán lượng tử và quang học thích ứng.

Ở hướng mật mã hậu lượng tử, các nhà nghiên cứu tập trung phát triển những thuật toán bảo mật có khả năng chống lại nguy cơ tấn công từ máy tính lượng tử.

Với công nghệ QKD, MTUCI nghiên cứu thiết bị và hệ thống phân phối khóa mật mã bằng công nghệ lượng tử. 

Trong khi đó, nghiên cứu truyền thông lượng tử qua khí quyển tập trung vào ảnh hưởng của điều kiện môi trường đến hoạt động của đường truyền.

Đối với tính toán lượng tử, trường nghiên cứu các thuật toán, phương pháp sửa lỗi và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu quá trình này. 

Quang học thích ứng tập trung đánh giá ảnh hưởng của khí quyển đến chất lượng truyền thông quang không dây, đồng thời phát triển thiết bị và phần mềm phục vụ nghiên cứu.

Theo ông Erokhin, những hướng nghiên cứu trên đều kết hợp giữa lý thuyết, phát triển thiết bị và thử nghiệm. Mục tiêu là phát triển các giải pháp có thể sử dụng trong thực tế, đồng thời đào tạo chuyên gia có khả năng làm việc với những hệ thống truyền thông và xử lý thông tin mới.

Được thành lập năm 1921, MTUCI hiện có hơn 20.000 sinh viên và nghiên cứu sinh, cùng khoảng 500 cán bộ giảng dạy, nghiên cứu. Trường đào tạo nhiều lĩnh vực như viễn thông, công nghệ thông tin, an toàn thông tin và truyền thông kỹ thuật số.

Kết thúc báo cáo, ông Erokhin nhấn mạnh việc phát triển công nghệ lượng tử cần sự kết hợp giữa các lĩnh vực chuyên môn, hoạt động nghiên cứu và hợp tác quốc tế.