AI giải toán thần tốc, chuyên gia cảnh báo nguy cơ với Internet và tiền số

Ảnh minh họa: iStock

AI thúc đẩy những đột phá toán học chưa từng có

Những tiến bộ mới nhất của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra bước ngoặt trong lĩnh vực toán học, song cũng đặt ra những câu hỏi lớn về an ninh mạng và khả năng kiểm chứng tri thức của con người.

Theo Independent, tháng trước, ngày 8/9, OpenAI thông báo 10.000 tác nhân AI của công ty đã giải được một bài toán toán học tồn tại suốt 90 năm chỉ trong chưa đầy 90 giờ. Bài toán liên quan đến các phương trình Navier-Stokes, thuộc nhóm bảy Bài toán Thiên niên kỷ với giải thưởng 1 triệu USD cho mỗi lời giải được công nhận.

Chưa đầy một tháng sau, OpenAI tiếp tục công bố hơn 700 bài nghiên cứu toán học trình bày những phát hiện mới về các bài toán tồn tại lâu năm. Khác với đợt thử nghiệm trước, những kết quả này được tạo ra bởi một mô hình thử nghiệm duy nhất, chỉ cần một câu lệnh đầu vào cho mỗi bài toán.

Tốc độ và quy mô của những kết quả được công bố đã gây chú ý trong giới khoa học. Nhà khoa học máy tính người Mỹ Scott Aaronson gọi hiện tượng này là “Mathocalypse”, hàm ý một bước ngoặt có thể làm thay đổi sâu sắc lĩnh vực toán học. Ông đánh giá loạt kết quả mới của OpenAI là “một trong những ngày trọng đại nhất trong lịch sử toán học”.

OpenAI cho biết mục tiêu của công ty là thúc đẩy giới hạn tri thức nhân loại, đồng thời tạo điều kiện cho những tiến bộ tiếp theo trong toán học. Tuy nhiên, bên cạnh triển vọng tăng tốc nghiên cứu khoa học, một số chuyên gia cảnh báo năng lực giải quyết các bài toán phức tạp của AI có thể tác động trực tiếp đến những công nghệ nền tảng của Internet.

Ảnh: OpenAI

Nguy cơ đối với hệ thống mật mã bảo vệ Internet

Trong nhiều thập kỷ, mật mã học đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ thông tin trên Internet. Công nghệ này giúp mã hóa dữ liệu nhạy cảm, bảo đảm thông tin được giữ kín khi truyền qua các mạng công cộng và hạn chế nguy cơ bị truy cập trái phép.

Nhiều hệ thống bảo mật dựa trên những bài toán toán học rất khó giải bằng các phương pháp tính toán hiện nay. Chính độ khó này tạo nên nền tảng an toàn cho các phương thức mã hóa được sử dụng trong trình duyệt web, ứng dụng nhắn tin bảo mật và dịch vụ ngân hàng trực tuyến.

Tuy nhiên, nếu AI có thể tìm ra những thuật toán mới để giải các bài toán vốn được xem là khó, những nền tảng bảo mật đó có thể đối mặt với nguy cơ suy yếu.

Dù vậy, hiện chưa có bằng chứng cho thấy những khám phá toán học mà OpenAI công bố đã tạo ra công cụ đủ khả năng phá vỡ các hệ thống mật mã đang bảo vệ Internet. Mối lo ngại chủ yếu nằm ở khả năng AI đẩy nhanh quá trình tìm kiếm những đột phá như vậy, khiến thời gian chuẩn bị và triển khai các biện pháp bảo vệ trở nên hạn hẹp hơn.

Tiền điện tử trước sức ép của AI

Những lo ngại về mật mã không chỉ giới hạn ở các dịch vụ Internet truyền thống mà còn liên quan đến ngành công nghiệp tiền điện tử, trong đó có Bitcoin và Ethereum.

Hôm 7/10, một nhà nghiên cứu kêu gọi ngành blockchain chuẩn bị cho tình huống được ông mô tả là “chế độ boong-ke”, hàm ý trạng thái phòng thủ trước nguy cơ các tiêu chuẩn mật mã hiện hành bị AI thách thức.

Ông Justin Drake, nhà nghiên cứu của Ethereum cho rằng, những kết quả mới từ OpenAI cho thấy viễn cảnh siêu trí tuệ toán học đang đến gần. Theo ông, thế giới có thể sắp chứng kiến những tuần lễ mà lượng tiến bộ toán học tương đương hàng thế kỷ được tạo ra.

Ông Vitalik Buterin, đồng sáng lập Ethereum, cũng cảnh báo những tiến bộ của AI có thể tạo ra thách thức đối với tiền điện tử lớn hơn cả nguy cơ từ máy tính lượng tử. Từ lâu, máy tính lượng tử đã được xem là mối đe dọa tiềm tàng đối với một số hệ thống mật mã hiện nay do khả năng giải quyết một số bài toán nhất định nhanh hơn nhiều so với máy tính truyền thống.

Ông Buterin cũng khuyến nghị người dùng tiền điện tử lưu trữ tài sản tại các địa chỉ ví chưa từng thực hiện giao dịch, bởi khóa công khai của những địa chỉ này chưa bị công khai thông qua giao dịch trên mạng blockchain. Đây là một biện pháp phòng ngừa được ông đề cập trong bối cảnh những rủi ro mật mã có thể gia tăng.

Khả năng kiểm chứng có theo kịp tốc độ AI?

Bên cạnh nguy cơ đối với an ninh mạng, một vấn đề khác được các chuyên gia đặt ra là liệu những lời giải do AI tạo ra có thực sự chính xác hay không.

Ông Valerio Capraro, Phó Giáo sư tại Đại học Milan cho rằng, việc OpenAI liên tục công bố những kết quả được mô tả là đột phá chưa đồng nghĩa các kết quả đó đã được giới khoa học xác nhận. Theo ông, vẫn cần làm rõ liệu các chứng minh có chính xác và thực sự chứng minh được những điều mà nhóm nghiên cứu tuyên bố hay không.

Đối với các bài toán toán học phức tạp, quá trình kiểm chứng hình thức (formal verification) có thể kéo dài nhiều tháng. Trong khoảng thời gian đó, AI có thể tiếp tục tạo ra những chứng minh mới và thúc đẩy thêm các tiến bộ toán học khác.

Điều này đặt ra một thách thức căn bản: tốc độ tạo ra tri thức của AI có thể vượt quá khả năng đánh giá và xác minh của con người. Nếu khoảng cách đó ngày càng lớn, giới khoa học sẽ phải tìm cách xây dựng các phương pháp kiểm chứng đủ nhanh và đáng tin cậy để theo kịp những hệ thống AI tiên tiến.

Những đột phá toán học do AI thúc đẩy có thể mở ra cơ hội mới cho khoa học, công nghệ và nhiều lĩnh vực ứng dụng. Tuy nhiên, lợi ích đó cũng đi kèm yêu cầu cấp thiết về việc đánh giá độ tin cậy của các kết quả, củng cố hệ thống mật mã và chuẩn bị cho những rủi ro an ninh có thể phát sinh.

Như Independent nhận định, nếu tiến bộ toán học diễn ra nhanh hơn khả năng kiểm chứng của con người, tác động của AI sẽ không còn giới hạn trong phạm vi toán học mà có thể lan rộng tới những nền tảng công nghệ thiết yếu của đời sống hiện đại.