'Xóa mù' kỹ năng số: Đưa hạ tầng, công nghệ về tận thôn, buôn

Đưa điểm hỗ trợ số về gần người dân

Tại Nhà văn hóa số thôn 10, xã Ea Ô, chị Vương Thị Thủy, người Nùng, ngồi trước máy tính, làm theo từng bước thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn. Ban đầu còn lúng túng, nay chị đã biết truy cập Cổng Dịch vụ công quốc gia, kê khai thông tin và nộp hồ sơ trực tuyến.

Từ nhà văn hóa số đến Robot lễ tân AI, công nghệ giúp người dân thực hiện thủ tục hành chính thuận tiện hơn (Ảnh: Ngọc Hùng).

"Trước đây, mỗi lần xin cấp phiếu lý lịch tư pháp hoặc làm thủ tục cư trú cho người thân, em phải gác việc nương rẫy để đến trụ sở UBND xã. Nay được hướng dẫn, em tự nộp hồ sơ chỉ trong vài phút", chị Thủy chia sẻ.

Thôn 10 trước đây là thôn 6B, thuộc xã Cư Elang cũ. Địa bàn rộng hơn 700ha, có 378 hộ, 1.617 nhân khẩu; khoảng 80% là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu người Dao, Tày, Nùng từ các tỉnh phía Bắc vào lập nghiệp. Xa trung tâm xã, không phải gia đình nào cũng có máy tính, internet và điện thoại thông minh.

Từ đầu tháng 8/2026, Nhà văn hóa số thôn 10 đi vào hoạt động với máy tính, thiết bị trình chiếu, internet và mã QR tra cứu miễn phí. Tại đây, người dân được hỗ trợ nộp hồ sơ trực tuyến, kích hoạt VNeID mức độ 2, sử dụng điện thoại thông minh và thanh toán không dùng tiền mặt. Mô hình cũng được triển khai tại buôn Vân Kiều.

UBND xã Ea Ô thành lập Tổ hỗ trợ công nghệ nhà văn hóa số thôn, buôn gồm 12 thành viên, là cán bộ các phòng chuyên môn, Trung tâm Phục vụ hành chính công, Công an xã và một số đơn vị liên quan. Tại thôn 10, tổ bố trí lịch trực cố định hai ngày mỗi tuần.

Được sự hỗ trợ, người dân ở xã Ea Ô đã biết cách truy cập Cổng Dịch vụ công quốc gia, kê khai thông tin và nộp hồ sơ trực tuyến (Ảnh: Ngọc Hùng).

Ông Vũ Như Anh, Phó chủ tịch thường trực UBND xã Ea Ô cho biết, nhà văn hóa số phù hợp với địa bàn nông thôn, vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Mô hình vừa hỗ trợ người dân giải quyết thủ tục, vừa tạo điều kiện để kỹ năng số dần được thực hành trong mỗi gia đình.

Tại thôn Thanh Bình, xã Ea Knuếc, điểm hỗ trợ "Thanh Bình số - Vì Nhân dân phục vụ" được đặt ngay tại nhà văn hóa thôn, duy trì vào thứ Tư hằng tuần. Cán bộ chuyên môn, lực lượng an ninh cơ sở, đoàn viên, thanh niên và người am hiểu công nghệ hướng dẫn người dân nộp hồ sơ trực tuyến, số hóa giấy tờ, kích hoạt VNeID mức độ 2, cài chữ ký số cá nhân và thanh toán không dùng tiền mặt.

Ông Nguyễn Công Lịch, Trưởng thôn Thanh Bình, Tổ trưởng Tổ công nghệ số cho biết, mô hình được tổ chức theo hướng người dân cần thì có người hướng dẫn; có câu hỏi thì có người trả lời; có phản ánh thì có người tiếp nhận, theo dõi và xử lý.

BND xã Ea Knuếc đã triển khai mô hình "Thanh Bình số - Vì Nhân dân phục vụ" hoạt động theo phương châm người dân cần thì có người hướng dẫn, người dân hỏi thì có người trả lời, người dân phản ánh thì có người tiếp nhận, theo dõi và xử lý (Ảnh: Ngọc Hùng).

Anh Hướng Văn Tôn, người dân tộc Nùng ở thôn Thanh Bình cho biết, nhà cách trung tâm xã gần 20km. Trước đây, đi làm giấy khai sinh cho con khá vất vả. Nay, tại nhà văn hóa thôn có máy tính, máy in và người hướng dẫn, anh chỉ cần mang giấy tờ đến, được hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ.

"Cách làm này dễ hiểu, thuận tiện. Phần nào chưa biết, chúng tôi được hướng dẫn để tự thực hiện. Người dân trong thôn rất đồng tình, ủng hộ. Máy tính ở nhà văn hóa trở thành cầu nối giữa người dân với chính quyền trên môi trường số", anh Tôn nói.

Robot AI hỗ trợ tại bộ phận một cửa

Bên cạnh các điểm hỗ trợ ở thôn, buôn, một số địa phương đưa robot lễ tân AI vào bộ phận một cửa. Thiết bị giúp người dân tra cứu thông tin, tìm hiểu thủ tục và xác định quầy tiếp nhận.

Tại phường Bình Kiến, robot lễ tân AI hỗ trợ người dân giải đáp, tra cứu và thực hiện thủ tục hành chính. Mã QR tích hợp trên thiết bị còn giúp người dân tìm hiểu thông tin, gửi phản ánh ngay tại nhà (Ảnh: Ngọc Hùng).

Tại phường Bình Kiến, ông Nguyễn Văn Hiếu ở tổ dân phố Nguyễn Hữu Thọ lần đầu trải nghiệm robot, bất ngờ khi thiết bị giải đáp thắc mắc và hướng dẫn tìm hiểu thủ tục. 

"Robot rất hữu ích với người chưa quen làm thủ tục trực tuyến", ông nói.

Bà Lương Thị Bích Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Bình Kiến, nhấn mạnh, robot là "trợ lý số", hỗ trợ người dân 24/7. Qua mã QR, người dân kết nối hệ thống hỏi đáp AI, tra cứu thông tin hoặc gửi phản ánh ngay tại nhà.

Ở xã Ea Knuếc, UBND xã phối hợp với Tập đoàn MISA khu vực Tây Nguyên ra mắt hệ thống trí tuệ nhân tạo và robot lễ tân. Khi người dân đặt câu hỏi, robot cung cấp thông tin về thủ tục. Nếu câu hỏi chưa rõ, hệ thống gợi ý điều chỉnh để người dùng nêu đúng lĩnh vực cần giải quyết.

Bà Trần Thị Vân, Phó chủ tịch UBND xã Ea Knuếc cho biết, sau khi thử nghiệm, Robot AL hoạt động ổn định, hỗ trợ tra cứu thủ tục, thành phần hồ sơ, thời gian giải quyết và tìm đúng quầy. Nhờ đó, công chức giảm áp lực ở khâu hướng dẫn ban đầu, có thêm thời gian xử lý hồ sơ chuyên môn.

Mô hình "Thanh Bình số - Vì Nhân dân phục vụ" được triển khai từ nguồn xã hội hóa. Hội trường thôn được trang bị máy tính, máy in và có người hướng dẫn. 

Theo bà Vân cách làm này giúp người dân giảm thời gian đi lại, thuận tiện hơn khi làm thủ tục và làm quen với dịch vụ công trực tuyến. Xã dự kiến đánh giá, hoàn thiện mô hình trước khi xem xét nhân rộng tại các thôn, buôn còn lại trong năm 2027.

Ông Đào Việt Hùng, Quản lý kinh doanh hành chính sự nghiệp khu vực Tây Nguyên, Văn phòng đại diện Công ty Cổ phần MISA tại Buôn Ma Thuột cho rằng, AI giúp người dân tiếp cận dịch vụ công nhanh và thuận tiện hơn. Robot đảm nhận một số việc lặp lại, giảm áp lực cho bộ phận tiếp đón để cán bộ tập trung xử lý chuyên môn.

Theo ông Hùng, robot lễ tân AI được triển khai tại 5 trung tâm phục vụ hành chính công trên địa bàn tỉnh; khoảng 20% cơ quan, đơn vị hành chính ứng dụng MISA OneAI. Giải pháp dự kiến được mở rộng, bổ sung ngôn ngữ dân tộc thiểu số và tăng khả năng kết nối với dữ liệu của tỉnh.

Bà Trần Thị Vân, Phó chủ tịch UBND xã Ea Knuếc kiểm tra hoạt động của robot AI đặt tại Trung tâm hành chính công của xã (Ảnh: Ngọc Hùng).

Theo UBND tỉnh Đắk Lắk, hơn 97% cán bộ, công chức nắm vững kỹ năng số; trong đó, hơn 91% tham gia học tập trên nền tảng đào tạo trực tuyến mở đại trà quốc gia. Hơn 1,49 triệu người dân trong độ tuổi trưởng thành đã được hỗ trợ, hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến và xác nhận phổ cập tri thức số trên VNeID, đạt hơn 66%.

Tại 102 xã, phường, 100% thôn, buôn, tổ dân phố đã thành lập Tổ công nghệ số cộng đồng. Tuy nhiên, số người học, tài khoản được kích hoạt hay ứng dụng được cài đặt chưa cho biết người dân đã tự nộp hồ sơ, tra cứu thông tin, thanh toán điện tử và nhận diện lừa đảo được hay chưa.

Người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số và những người ít tiếp xúc với công nghệ thường khó nhớ tài khoản, mật khẩu hoặc lúng túng khi thao tác. Không ít người có điện thoại thông minh nhưng chưa khai thác được tiện ích; tâm lý sợ bấm nhầm, mất dữ liệu hoặc bị lừa đảo cũng khiến họ dè dặt.

Ông Lê An Pha, Trưởng phòng Chuyển đổi số, Sở Khoa học và Công nghệ Đắk Lắk cho biết, Tổ công nghệ số cộng đồng là lực lượng gần dân, trực tiếp hướng dẫn và hỗ trợ sau các đợt tập huấn. Robot AI bước đầu được triển khai tại một số xã, phường để tư vấn, hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công. Việc bố trí máy tính tại nhà văn hóa thôn, buôn là cách làm thiết thực, nhất là ở vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Ông Bùi Thanh Toàn, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đắk Lắk cho biết, các xã, phường sẽ tiếp tục tổ chức lớp "Bình dân học vụ số", xây dựng mô hình "Công dân số tiêu biểu", "Thôn, buôn, khu phố số tiêu biểu" và tập huấn Tổ công nghệ số cộng đồng theo nhu cầu từng địa bàn, tập trung vào dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử, chữ ký số, phòng tránh lừa đảo.

Theo ông Toàn, kết quả cần được nhìn từ sự thuận tiện, lợi ích người dân nhận được và khả năng tự thao tác, hướng dẫn lại cho người thân.