AI giúp di sản nghìn năm tuổi Đôn Hoàng 'sống lại' trong không gian số

Chỉ với một thao tác trên màn hình điện thoại, những hình ảnh tiên nữ cầm hoa sen trong các bức tranh tường có thể được tái hiện sinh động, giúp người xem tiếp cận các tác phẩm mà không cần trực tiếp tác động vào hiện vật.

Một nhà nghiên cứu tại Học viện Đôn Hoàng đang số hóa các hình ảnh tranh tường. Ảnh: Học viện Đôn Hoàng

Tái hiện hang động bằng công nghệ số

Được xây dựng từ năm 366, quần thể hang động Mạc Cao gồm 735 hang động, trong đó có 492 điện thờ với các bức tranh tường và tượng điêu khắc Phật giáo. Di sản này được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới năm 1987.

Ngày nay, công nghệ số đang trở thành một phần quan trọng trong nỗ lực bảo tồn Mạc Cao.

Thông qua triển lãm thực tế ảo “Khám phá Đôn Hoàng”, du khách có thể bước vào không gian 3D tái tạo Hang 285, quan sát các bức tranh tường ở khoảng cách gần, khám phá không gian 360 độ và quan sát trần hang.

Theo ông Lôi Chính Quang, một quan chức văn hóa tại Học viện Đôn Hoàng, nhóm nghiên cứu đã sử dụng quét kỹ thuật số và công nghệ tái tạo 3D để phục dựng hang động ở độ phân giải cao theo tỷ lệ 1:1. Công nghệ tương tác giúp mở rộng trải nghiệm của khách tham quan.

Không chỉ phục vụ công chúng, số hóa còn hỗ trợ trực tiếp cho công tác bảo tồn.

Tại Hang 44, nơi cấu trúc cong phức tạp của vách hang gây khó khăn cho việc ghi hình, các nhóm nghiên cứu sử dụng hệ thống đường ray tự động để chụp ảnh. Phần mềm ghép ảnh độ phân giải cao và tái tạo 3D giúp nâng cao hiệu quả xử lý dữ liệu.

Đáng chú ý, AI được đào tạo trên hàng chục nghìn hình ảnh độ phân giải cao cũng đang được sử dụng để phát hiện những dấu hiệu xuống cấp của di sản. Theo chuyên gia, hệ thống có thể nhận diện những tổn thương rất nhỏ trên bề mặt và thông qua phân tích quang phổ đưa ra cảnh báo sớm về các lỗ nhỏ trong lớp nền thạch cao mà mắt thường khó phát hiện.

Đưa kho di sản đến với thế giới

Số hóa cũng giúp các tư liệu Đôn Hoàng vượt ra khỏi không gian hang động.

Năm 2025, Học viện Đôn Hoàng ra mắt nền tảng “Thư viện số Hang động” trên phạm vi quốc tế. Đến nay, nền tảng đã cung cấp 11.090 bản thảo và hiện vật cùng 72.810 hình ảnh, thu hút hơn 250.000 lượt truy cập từ 33 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Những nỗ lực tại Đôn Hoàng nằm trong xu hướng ứng dụng công nghệ để bảo tồn di sản văn hóa tại Trung Quốc. Bảo tàng Cung điện đã gán “mã số định danh kỹ thuật số” cho hơn 1 triệu hiện vật và cung cấp miễn phí 150.000 hiện vật thông qua thư viện di vật kỹ thuật số.

Trong khi đó, Bảo tàng Quốc gia Trung Quốc đã hoàn thành việc tạo ảnh 2D cho 720.000 di vật và mô hình 3D cho hơn 7.700 di vật.

Phó Hiệu trưởng Học viện Đôn Hoàng Dư Thiên Tú cho biết thời gian tới, đơn vị sẽ tăng cường kết hợp nghiên cứu Đôn Hoàng với công nghệ số, xây dựng nền tảng nghiên cứu số phục vụ Đôn Hoàng học và hướng tới bảo đảm các di tích văn hóa có thể được lưu giữ lâu dài.

Từ những bức tranh tường mong manh trên vách đá đến các mô hình 3D và kho dữ liệu trực tuyến, công nghệ đang mở thêm một con đường để bảo tồn di sản Đôn Hoàng và đưa những giá trị văn hóa hàng nghìn năm tuổi đến với công chúng trên toàn thế giới.