Phục hồi 'lá chắn xanh' ven biển

Sundarbans, rừng ngập mặn lớn nhất thế giới hiện nay, với 10.000km2 trải dài Ấn Độ và Bangladesh. Ảnh: Stuart Butler

“Lá chắn xanh”

Rừng ngập mặn, gồm các loài cây có khả năng sống trong bùn yếm khí (vùng đất ngập nước, đầm lầy thiếu ô xy) và độ mặn cao, đại diện cho các hệ sinh thái độc đáo dọc theo ven biển, cửa sông nhiệt đới và cận nhiệt đới. Theo Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc (UNEP), dù chiếm chưa đến 1% diện tích rừng nhiệt đới toàn cầu, rừng ngập mặn lại đóng vai trò thiết yếu đối với khoảng 2,4 tỷ người sinh sống trong bán kính 100km tính từ bờ biển.

Rừng ngập mặn đóng vai trò như “lớp đệm vật lý” giữa hệ sinh thái biển và đất liền, bảo vệ bờ biển và giảm thiệt hại từ bão lũ, xói mòn, sóng thần, triều cường...; cùng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc “xử lý môi trường nước”, hỗ trợ ngành thủy sản. Cạnh đó, rừng này được ví như một trong những “anh hùng môi trường thầm lặng” của thế giới, có khả năng lưu trữ lượng khí carbon gấp 4-5 lần so với các loại rừng nhiệt đới khác. Ước tính có tới 80% sản lượng đánh bắt cá trên toàn cầu phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ trước, rừng ngập mặn là một trong những hệ sinh thái suy thoái nhanh nhất thế giới, do áp lực từ hoạt động của con người, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Báo cáo trên Science thống kê, rừng ngập mặn suy giảm mạnh trong phần lớn cuối thế kỷ 20, mất gần 2.900km² từ những năm 1980 đến năm 2010.

Phục hồi ngoạn mục

Tuy nhiên, theo UNEP, nghiên cứu của các nhà khoa học Đại học Tulane mang đến một trong những câu chuyện bảo tồn đáng khích lệ nhất trong những năm gần đây. Rằng, kể từ năm 2010, thế giới có thêm nhiều diện tích rừng ngập mặn hơn bị mất đi. Đó là nhờ vào các biện pháp bảo vệ pháp lý mạnh mẽ của các chính phủ và nhận thức ngày càng cao của cộng đồng về tầm quan trọng của rừng ngập mặn, nhất là sau các thảm họa như trận sóng thần Ấn Độ Dương năm 2004.

Cụ thể, vào năm 2023, diện tích rừng ngập mặn đã hồi phục, dẫn đến mức giảm ròng chỉ khoảng 1% trong toàn bộ bốn thập kỷ trước đó. Những nỗ lực như trồng và bảo vệ rừng, ngăn chặn chặt phá cũng như tái sinh rừng tự nhiên trong nhiều năm đã giúp các khu rừng ngập mặn toàn cầu, như tại Indonesia và Myanmar, hai trong số những quốc gia có mật độ rừng ngập mặn cao nhất “hồi sinh” mạnh mẽ.

Phát hiện đó càng củng cố báo cáo năm 2023 của UNEP về “Thập kỷ thay đổi rừng ngập mặn”. Trong đó cho thấy có sự gia tăng rừng ngập mặn ở trong và xung quanh nhiều con sông, cửa sông và đồng bằng lớn trên thế giới. Kết quả này cũng đi đúng hướng với Khung đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh - Montreal của UNEP với chủ trương khôi phục 30% hệ sinh thái biển, ven biển bị suy thoái và bảo vệ, quản lý tốt hơn ít nhất 30% diện tích đại dương.

Conservation trích dẫn phát biểu của tiến sĩ Zhen Zhang, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Tulane và là tác giả chính của nghiên cứu: “Sau nhiều thập kỷ suy giảm, chúng ta cũng chứng kiến bước ngoặt toàn cầu đối với rừng ngập mặn”. Cũng kể từ những năm 1980, tỷ lệ rừng ngập mặn “tán kín”, hay độ tuổi và sức sống của rừng ngập mặn nguyên sinh, loại rừng giàu chất dinh dưỡng và có mật độ carbon cao nhất, tăng gần 20%.

Sự phục hồi toàn cầu của rừng ngập mặn cho thấy các nỗ lực bảo tồn dựa trên khoa học, do cộng đồng địa phương phối hợp cũng như từ nguồn tài chính đổi mới, sự hợp tác quốc tế và sự tái sinh tự nhiên. Tuy nhiên, tiến bộ trong tương lai phụ thuộc vào đầu tư bền vững, quản lý bền vững và bảo vệ lâu dài. Khi các quốc gia đầu tư vào các giải pháp dựa vào thiên nhiên để ứng phó và giảm thiểu hệ lụy từ biến đổi khí hậu, bảo vệ vùng ven biển, rừng ngập mặn như một điển hình nổi bật về hệ sinh thái chuyển biến tích cực theo xu hướng toàn cầu.